विद्यालय शिक्षा : परीक्षाको अन्योल- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विद्यालय शिक्षा : परीक्षाको अन्योल

गतवर्ष जस्तै यो वर्ष पनि परीक्षाबारे केही उल्लेखनीय परिवर्तन गरिएन र एक वर्षका लागि मात्र भनियो भने हाम्रो परीक्षा प्रणालीमा सुधारको अवसर गुम्नेछ । यस्ता अवसर भविष्यमा कमै मात्र आउन सक्छन् ।
देवीराम आचार्य

कोभिड–१९ महामारीले गतवर्ष नै नराम्रोसँग प्रभावित भएको हाम्रो शिक्षा प्रणालीले यो वर्ष पनि उस्तै नियति भोग्दै छ । गतवर्ष सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको विद्यालय तहको कक्षा १० र १२ का परीक्षाहरू अहिले पनि उस्तै अन्योलमा छन् ।

हाम्रो दूरदर्शिताको अभावले गर्दा यो अवस्था आइपुग्यो भन्नु अन्यथा नहोला । एक वर्षयता जेनतन विद्यार्थीलाई लब्धाङ्कपत्र उपलब्ध गराउनेबाहेक यी परीक्षा सञ्चालनका अन्य उपायहरूबारे छलफल, बहस गर्ने विषय हाम्रो प्राथमिकतामा परेन ।

शैक्षिक सत्रको समय तोक्न हतार गऱ्यौं तर सिकाइ उपलब्धि कसरी हासिल गराउनेभन्नेतर्फ सोच्दै सोचेनौँ । लामो समय रोकिएको शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिने सवालमा अघिल्लो वर्ष सामान्य अवस्थामा गर्नेभन्दा बढी प्रयास नै गरेनौं । सिकाइका लागि अवलम्बन गरिएका वैकल्पिक विधिहरूले के कति सिकाउन सके ? के कति प्रभावकारी रहे ? र के कस्ता कमजोरी थिए जुन सुधार गर्न जरुरी थियो, हामीसँग कुनै विश्वासिला सूचनाहरू छैनन् यतिबेला ।

गतवर्ष अधिकांश पालिकामा ६ महिनाभन्दा बढी समय वास्तविक पठनपाठन हुन सकेन । कतिपय शहरीक्षेत्रमा १० महिनामामात्र विद्यालय खुले तर हामीले कोभिडले कुनै प्रभाव नपारेको शैलीमा परीक्षा गरी शैक्षिकसत्र सकाउने तयारी गरेका थियौं तर त्यो पनि फेरि दोस्रो लहरले सहज हुन दिएन ।

शैक्षिकसत्रलाई दिनमा गणना गर्ने कि सिकाइ उपलब्धि सुनिश्चित गर्ने भन्ने विषयमा कुनै छलफल भएन । गतवर्ष् असार १ बाट वैकल्पिक विधिबाट पठनपाठन गर्नु भनियो, सोहीअनुसार जेठमा शैक्षिकसत्र सकाउने घोषणा गरियो । अब फेरि गतवर्षकै शैक्षिकसत्र लम्बाउने कुरा सान्दर्भिक हुने कुरा भएन । त्यसैले फेरि असार १ बाट नयाँ शैक्षिकसत्र शुरु हुनेछ र वैकल्पिक सिकाइको अभियान पनि शुरु गर्नैपर्छ । हुनत यसलाई अहिले बढिरहेको कोभिड सङ्क्रमणले केही असर गर्न पनि सक्छ । आशा गरौं, अब केही दिनमा कोभिड केहीहदसम्म नियन्त्रण पनि होला ।

विगतको समिक्षाले समाधानका उपाय त दिंदैन तर अझै पनि भविष्यमा हामीले के गर्नुपर्छ भन्ने जानकारीका लागि विगत हेर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ । जतिबेला विद्यालयहरु पुन: सञ्चालनमा आउँदै थिए, त्यतिबेलादेखि नै हामीले भविष्यमा फेरि यस्तै अवस्था आउन सक्छ, विद्यार्थीको सिकाइलाई कक्षाकोठामा आधारित परीक्षणबाट प्रमाणीकरण गर्दै जाउँ भन्ने विचार नै गरेनौं । पुरानै ढाँचाका त्रैमासिक परीक्षा सञ्चालन गर्नेभन्दा अन्य विधि र पद्धतिमा ज्यादै थोरै विद्यालय र शिक्षकहरूले ध्यान दियौं । परीक्षा सञ्चालनको जिम्मेवारी भएका निकायलाई गतवर्षको अवस्था आए के गर्ने भन्ने सोच्ने फुर्सद नै भएन । प्राथमिकतामा प्रश्न बनाउने, छाप्ने र पोका बनाएर केन्द्रसम्म पुऱ्याउने काम थियो त्यसमध्ये प्रश्न केन्द्रमा पुऱ्याउन मात्र बाँकी रह्यो ।

कोभिड सङ्क्रमणको यस जटिल घडीमा कक्षा १० र १२ को परीक्षाका सवालमा वैकल्पिक उपाय खोज्नु अनिवार्य हुन्छ । कक्षा १० मा गतवर्ष अवलम्बन गरिएको विधिमा धेरै कमजोरी रहे र आलोचना पनि भयो । त्यसमा सुधारका पक्षहरू पनि छन् । त्यसलाई सुधार गर्ने वा अन्य विकल्पमा जाने भन्ने अहिलेको चर्चाको विषय भएको छ । तर यो वर्ष पनि परीक्षाबारे केही उल्लेखनीय परिवर्तन गरिएन र एक वर्षका लागि मात्र भनियो भने हाम्रो परीक्षा प्रणालीमा सुधारको अवसर गुम्नेछ र यस्ता अवसर भविष्यमा कमै मात्र आउन सक्छन् ।

कक्षा १० को परीक्षालाई कक्षा ९ को जस्तै गरी विद्यालयलाई जिम्मा दिनेबारे धेरै बहस, चर्चा र छलफल भइरहेको देखिन्छ । यस्तो छलफल नीतिनिर्माण र निर्णय गर्ने पदाधिकारीको तहमा भन्दा पनि प्राज्ञिक तह र सामाजिक सञ्जालमा बढी देखिन्छ । विद्यालय शिक्षा कक्षा १२ भएकाले कक्षा १० को परीक्षालाई विद्यालयलाई जिम्मा दिनु सैद्धान्तिक रुपमा कुनै समस्या छैन । तर योसँग जोडिएका अन्य थुप्रै शैक्षिक, प्रशासनिक र सामाजिक पक्षहरू पनि छन् । कक्षा १० सम्म पढ्ने विषयमा ठूलो भिन्नता हुन्न तर कक्षा ११ बाट कक्षा १० को नतिजाकै आधारमा विषय छनोट गर्ने अवस्था छ । केही प्रतिशत विद्यार्थीको लागि यो आफ्नो औपचारिक शिक्षाको अन्तिम कक्षा हुने भएकाले बाह्य निकायबाट प्रमाणित भएको प्रमाणपत्र पनि आवश्यक हुन्छ ।

संसारमा बाह्य निकायबाट सञ्चालन हुने सार्वजनिक परीक्षाको महत्व र अर्थ विद्यालयका परीक्षाको भन्दा भिन्न हुन्छ । त्यस्तै लोकसेवा आयोगलगायत सार्वजनिक र निजीक्षेत्रमा कक्षा १० जागिरका लागि न्यूनतम योग्यता तोकिएको सन्दर्भमा पनि यो बाह्य निकायबाट सञ्चालन हुनु आवश्यक मानिन्छ । विद्यालय शिक्षा कक्षा १२ हुँदैमा सार्वजनिक परीक्षा १२ मा मात्र हुनुपर्छ वा तल पनि हुनुपर्छ भन्ने विषयमा हरेक देशमा आआफ्नै अभ्यास छ । संसारका धेरै देशमा २/३ वटा सार्वजनिक परीक्षाहरू हुन्छन् । हाम्रोमा परीक्षालाई बुझ्ने, पढाइभन्दा बढी चिन्ता परीक्षाको हुने र परीक्षाको नतिजालाई नै ठूलो मान्ने संस्कारले पनि यसमा समस्या सिर्जना गरेको छ । सार्वजनिक परीक्षा र विद्यालयमा आधारित परीक्षाको आफ्नै विधि र प्रक्रिया तथा त्यसको सान्दर्भिकता हुनेगर्छ ।

परीक्षा नै भएन भन्ने चिन्ता व्यक्त गरिन्छ । परीक्षा नलिई कक्षा चढाएको गुनासो गरिन्छ । विद्यालयमा परीक्षा थोरै भएको गुनासो गर्ने वर्ग पनि छ । यो अर्थमा हाम्रो शिक्षा प्रणालीमा परीक्षाका सामाजिक, सांस्कृतिक पक्षहरू पनि जोडिएका छन् । विद्यालय र शिक्षकमा परीक्षा भने मात्र पढ्छन् नत्र पढदैनन् भन्ने बुझाइ छ, जुन आंशिक सत्य पनि छ । यी विभिन्न परिवेशले हामीले विद्यालय तहका परीक्षामा परम्परागत ढाँचा छोड्न सकेका छैनौ । बुझ्न पनि खोजेका छैनौ र अभिभावकलाई बुझाएका पनि छैनौ । कक्षा १० को परीक्षा नभए के हुन्छ र भए के हुन्छ भन्ने विषयमा छलफल नै भएको छैन । केवल परीक्षा कसरी गर्ने भन्ने चिन्तनमा छौं हामी ।

कक्षा १० को सन्दर्भमा भविष्यमा गर्ने सुधार र परिवर्तनका लागि तयार भएर, प्रदेशहरूलाई क्षमता र संरचनासहित जिम्मा लगाएर तथा सबै कानुन तथा नीतिहरूमा परिवर्तन गरेर यो वर्षका लागि मात्र विद्यालयहरूलाई नै प्रमाणित गर्ने जिम्मा दिनु नै बढी व्यवहारिक देखिन्छ । तर त्यो नतिजा प्रमाणित गर्ने विधि गतवर्षको भन्दा फरक गर्न सकिन्छ । यो वर्ष गतवर्षजस्तो विद्यालयसँग सबै त्रैमासिक परीक्षाको उपलब्धि पनि छैन । धेरै समय आफैले पढाउन पनि पाएका छैनन् । र गतवर्षको विधिमा धेरै समस्या देखिएका छन् ।

विद्यालयलाई अङ्क पठाउनमात्र नभनौं । दुई/चारवटा परीक्षाका वैकल्पिक विधि तोकिदिऊँ । जसले जसरी सम्भव हुन्छ त्यसरी नै परीक्षा लिन्छन् । आवश्यकताअनुसार प्रश्नका नमूनाहरू उपलब्ध गराऊँ अथवा विद्यालय आफैले बनाउन सक्छन् । घरघरमा परीक्षा लिने र अभिभावकले नै त्यसको अनुगमन गर्ने एउटा पद्धति हुनसक्छ । जहाँ र जसलाई सम्भव छ त्यसले अनलाइन परीक्षा दिन सक्छन् । परीक्षाको समयलाई लचकता दिएर वैयक्तिकरुपमा फरकफरक परीक्षा लिन सकिन्छ । मौखिक अन्तरवार्ता वा फोनबाट खासखास विषय र सिकाइका सन्दर्भमा पनि परीक्षा लिन सकिन्छ । विधिहरूको सूची दिऊँ, विद्यालयले आफू अनुकूल कुनै पनि विधिको प्रयोग गर्छन् । कुनै न कुनै माध्यमबाट भए पनि छोटो परीक्षा लिएरमात्र अङ्क पठाउन भनौं । यसले दोहोरो विश्वास कायम गर्छ र गतवर्षको जस्तो अवस्था सिर्जना हुन दिंदैन ।

कक्षा १२ को परीक्षाका सन्दर्भमा समेत गतवर्ष एउटा अभ्यास भएको छ तर फेरि यो वर्ष कक्षा ११ को आधारमा अङ्कभार प्रदान गर्नु विश्वसनीय र वैध हुँदैन । बोर्ड आफैले त्यो परीक्षा लिएको छैन । यो अवस्थामा सबैभन्दा पहिला यो समय परीक्षा बोर्ड कक्षा १२ को हकमा अनलाइन परीक्षाको तयारीमा लाग्नु आवश्यक छ । कक्षा १२ मा ६० देखि ७० प्रतिशत विद्यार्थी तथा विद्यालयले अनलाइनबाट परीक्षा दिन सक्छन्, बाँकी विद्यार्थीका लागि अनलाइनका लागि साधनस्रोत उपलब्ध गराएर परीक्षा लिन सकिन्छ अथवा उनीहरुका लागि फरक रणनीति अपनाउन पनि सकिन्छ । विषयगतरुपमा प्रश्नको ठूलो प्रश्नबैङ्क तयार गरी त्यसबाट विद्यार्थीले आफै अनलाइनमा प्रश्न लिने र त्यसबाट परीक्षा दिने विधि अवलम्बन गर्न सकिन्छ । परम्परागत परीक्षाको ढाँचामा परिवर्तन ल्याउने अवसर छ, तर वर्षभरि पुराना प्रश्नको सेट पढेर जाँचको तयारी गरेका विद्यार्थीलाई नयाँ ढाँचाको प्रश्नबाट परीक्षा लिंदा त्यसको असर नकारात्मक पनि पर्न सक्छ ।

अनलाइन परीक्षाका पनि केही जटिलता पक्कै छन् तर कम्तीमा त्यसलाई शुरु गरेर त्यसबाट सिकाइ गर्दा भविष्यका लागि तयार हुन पनि सकिन्छ । यसैगरी पहिलो चरणमा विज्ञान विषय पढ्ने विद्यार्थीका लागिमात्र अनलाइन परीक्षा लिएर त्यसपश्चात् अन्य विषयहरू अध्ययन गरेका विद्यार्थीको परीक्षा लिन थप रणनीति र विधिहरु तय गर्न पनि सकिन्छ । कक्षा १० को परीक्षाका लागि कक्षा ११ को शैक्षिकसत्र कहिलेबाट शुरु हुने भन्ने विषयले महत्वपूर्ण अर्थ राख्छ जुन विषय हाम्रो आफ्नै नियन्त्रणमा छ । तर कक्षा १२ को सवालमा भने उच्च शिक्षाका हरेक विश्वविद्यालय र विदेशी सन्दर्भसमेत जोडिने भएकाले कक्षा १२ को परीक्षालाई प्राथमिकता दिनु जरुरी हुन्छ ।

अहिले धेरैको ध्यान कक्षा १० मा देखिन्छ, तर कक्षा १० भन्दा बढी महत्वपूर्ण कक्षा १२ हो । गतवर्ष कक्षा १२ को परीक्षा र नतिजा ढिला भएकाले धेरै विद्यार्थीको एकवर्ष खेर गएको छ । चिकित्सा शिक्षाका प्रवेश परीक्षासमेत हुन सकेन । यस विषयमा ध्यान जानु जरुरी छ । परीक्षा प्रणालीमा सुधार गर्ने अवसरलाई सुदपयोग गर्दै विद्यालय र शिक्षकहरूलाई जवाफदेही र जिम्मेवार बनाउँदै परीक्षाको अन्योल हटाउनु अहिलेको प्राथमकि काम हो ।

परीक्षाका विश्वसनीय, वैध र धेरै प्रकारका विधिहरू प्रयोग गर्न सक्ने जिम्मेवारी विद्यालयहरूलाई दिने र थोरै मात्र जवाफदेही हुने प्रणालीको विकास गर्न सकियो भने भविष्यका लागि समेत उपयोगी हुनसक्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७८ १७:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिकाइमा फोन र म्यासेजको प्रयोग

जोखिमको अवस्थाअनुसार टोल सिकाइ, घरघरमै सिकाइ, घुम्ती सिकाइ, फोनबाट सिकाइ, म्यासेज सिकाइजस्ता अभियान चलाउन सकिन्छ ।
देवीराम आचार्य

गत वर्षदेखि महामारीको रूपमा फैलिएको कोभिड–१९ ले शिक्षण सिकाइ क्रियाकलापमा नराम्ररी प्रभाव पार्‍यो र पारिरहेको छ । जति बेलादेखि वैकल्पिक विधिहरूको प्रयोग गरेर शिक्षण सिकाइ क्रियाकलाप गर्ने चर्चा हुन थाल्यो त्यति बेलादेखि अहिलेसम्म पनि अवस्थामा उल्लेखनीय सुधार भएको छैन ।

सहरी क्षेत्रमा केही थप इन्टरनेट जडान भए पनि ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेटसेवा उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छैन । रेडियोको पहुँच बढेको छैन । मोबाइल बिक्री संख्या बढे पनि त्यसको पहुँच विद्यालयका धेरै विद्यार्थीसम्म पुगेको छैन । टेलिभिजनको पहुँच पनि उल्लेखनीय बढेको छैन ।

शिक्षण सिकाइको वैकल्पिक विधिमा एउटामात्र विधि त छैन, तर धेरैले वैकल्पिक भन्नासाथ अनलाइनमा जुमबाट गर्ने शिक्षणलाई मात्र बुझ्ने र बुझाउने काम भयो । जटिल अवस्थामा सामान्यजस्तो त हुँदैन तर पनि धेरैले त्यस्तै अवस्था मात्र खोजिरह्यौँ । रेडियोबाट पढाऊँ भन्यो भने अचेल विद्यार्थीले रेडियो नै सुन्दैनन्, घरमा रेडियो हुँदैन, सबै ठाउँमा रेडियोले टिप्दैन भनियो । टिभीबाट होला कि भन्यो, के टिभी पनि सबैको घरमा हुन्छ र ? बिजुली चाहियो, केबुल चाहियो भनियो र सकियो । अनलाइनबाट त झन् भन्नै भएन । टोल सिकाइ गरौँ, घरघरमा सिकाइ अभियान सञ्चालन गरौँ, जसलाई जेबाट सम्भव हुन्छ त्यसैबाट पढाउँ भनेर भन्दाभन्दै वर्ष बित्यो । यसो भनेर केही पनि नभएको त पक्कै होइन तर पनि हुनुपर्ने जति हुन सकेन । गर्न सकिने जति प्रयास पनि गरिएन र अहिले फेरि समय उही अवस्थामा आएको छ । परिस्थिति उस्तै सिर्जना भएको छ । यो वर्षको शैक्षिक सत्र पनि अन्योल र अलमलमा परिसकेको छ ।

वैकल्पिक सिकाइका सम्भावनाभन्दा समस्या धेरै खोजी गरियो । कुनै पनि तहका सरकारले शिक्षकलाई उत्प्रेरणासहित परिचालन गर्ने सोच बनाएनन् । वैकल्पिक सिकाइलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने भन्ने विषयमा साधनस्रोत खर्च गरेनन् । धेरै स्थानीय तहले संघीय सरकारका निर्देशन कुरेरै वर्ष बिताए । परिवेशअनुसारका आफ्नै विधि प्रयोगमा ल्याइएन । केही प्रयोग गरेकाहरूले पनि निरन्तरता दिएनन् र दिगोपना आएन । स्थानीय तहमा शिक्षकहरू परिचालन गरेर रेडियो कार्यक्रम उत्पादन र प्रसारण गर्ने अभ्यास थोरैले मात्र गरे । धेरैले तयारी सामग्री खरिद गरेर पालिकामा भएका सबै रेडियोलाई दामासाहीले बजेट बाँडे । रेडियोबाट पाठ त बजे तर त्यसको प्रभावकारिता सोधीखोजी गरिएन । साँच्चै सिकाइ भयो कि भएन ? के समस्या भयो ? जानकारी राखिएन ।

जे जसरी सम्भव छ शिक्षण सिकाइ निरन्तर रूपमा सञ्चालन गरौँ भन्ने अवस्था सिर्जना भएन । शिक्षकको क्षमता विकासका लागि प्रयासहरू हुन सकेनन् । सिकाइमा भन्दा शैक्षिक सत्रको समयमा बढी जोड दिइयो । उत्पादन गरिएका सामग्री वेबसाइटमा त राखियो तर ती सामग्रीमा पहुँच बढाउन सकिएन । अहिले पढाउँदै गरौँ, सिकाउँदै गरौँ परीक्षा जहिले गरे पनि हुन्छ भन्न सकिएन । पढाउने सिकाउनेभन्दा परीक्षा लिने चिन्ता बढी देखियो । विद्यालयहरू पुन:सञ्चालनमा आउन सुरु हुनासाथ पढाइ छोडेर परीक्षा लिन थालियो । वर्षभरि पठनपाठन नै नियमित नभइरहेको अवस्थामा पनि पुरानै विधि र ढाँचाका परीक्षा तालिका प्रकाशन गर्ने काम सबैभन्दा बढी प्राथमिकतामा रहेको देखियो ।

कोभिड संक्रमण कति लम्बिने हो, अझै अनिश्चित छ । अहिले देखिएको दोस्रो लहरले पनि कहिलेसम्म प्रभाव पार्ने हो भन्न सकिने अवस्था छैन । यो अवस्थामा फेरि पनि सम्भव भएसम्मका धेरै विधिहरूको प्रयोगबाट विद्यार्थीको सिकाइलाई निरन्तरता दिनु जरुरी छ । निषेधाज्ञा जारी भएको स्थानमा बाहेक अन्यत्र भौतिक दूरीसहित सुरक्षा मापदण्ड अपनाएर एकपटकमा एक/एक जनालाई (क्लिनिक मोडल) शिक्षणमा सहयोग गर्न सकिन्छ । स्थानीय स्तरमै शिक्षकहरू परिचालन गरेर रेडियो पाठहरू विकास गर्ने र ती रेडियोमा बजेका पाठहरूको रेकर्ड विद्यार्थीले मोबाइल वा अन्य साधनबाट उपलब्ध गराउने, इमेल गर्ने, म्यासेन्जरबाट पठाइदिने, गृहकार्य दिने र रेडियोलाई अन्तरक्रियात्मक पनि बनाउन सकिन्छ । जोखिमको अवस्थाअनुसार टोल सिकाइ, घरघरमै सिकाइ, घुम्ती सिकाइ, फोनबाट सिकाइ, म्यासेज सिकाइजस्ता सिकाइ अभियान चलाउन सकिन्छ ।

अनलाइन सम्भव भएन, रेडियो सुन्दैनन्, टिभी छैन । घरघरै डुल्नु सुरक्षित भएन । के त्यो बाहेकका विधि अवलम्बन नगर्ने त ? के फेरि पनि शिक्षण सिकाइका लागि संघीय सरकारले कहिले निर्देशन देला भनेर कुरिरहने त ? स्थानीय तहमा जोखिमको अवस्था हेरेर वैकल्पिक सिकाइलाई सुरु गर्न अब ढिला गर्नु हुँदैन ।

विद्यालयको समयलाई लचिलो बनाउनुपर्छ । सामान्य अवस्थामा जस्तो १० देखि ४ बजेको मात्र होइन आवश्यकताअनुसार बिहानदेखि बेलुकासम्म नै शिक्षकहरू शिक्षण सिकाइ सहजीकरणमा सहभागी हुने व्यवस्था स्थानीय सरकारले मिलाउनुपर्छ । शिक्षकहरूलाई क्षमता विकास, प्रोत्साहन र आवश्यक साधनस्रोत स्थानीय सरकारहरूले उपलब्ध गराउनुपर्छ । कुन विद्यार्थीसँग कुन साधन छ ? र कुन विधिबाट उपयुक्त हुन्छ ? शिक्षकहरूले निर्धारण गर्ने सोहीअनुसार विभिन्न विधि (रेडियो, टिभी, अनलाइन, फोन, म्यासेज, टोल सिकाइ, घुम्ती सिकाइ, घरघरमा सिकाइ) को प्रयोग गर्नुपर्छ । अनलाइनबाट भएन भनेर मात्र हुँदैन, जेबाट सम्भव छ त्यसलाई प्रयोग गर्नुपर्छ ।

फोनमा कुरा गरेर पनि शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गर्न सकिन्छ । विद्यालयमा सबै विद्यार्थीका अभिभावकको सम्पर्क फोन नम्बरहरू छन् । टेलिकममार्फत सरकारले सबैलाई सियुजी सिम उपलब्ध गराएको छ । त्यसका लागि पालिकाहरूमा बजेट पठाइएको छ । तयारी चरणमा अभिभावकसँग फोन गरेर कुन विधिबाट शिक्षण गर्न सम्भव छ, तथ्यांक संकलन गर्ने र त्यसलाई विश्लेषण गरेर विद्यालयअनुसार, कक्षाअनुसार, विषयअनुसार शिक्षण सिकाइका फरकफरक विधिहरू प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ । फोन गरेर, म्यासेज पठाएरै पनि शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिन सकिन्छ । माथिल्ला कक्षाहरूमा सोझै विद्यार्थीसँग कुरा गरेर पाठको काम दिने, नबुझेको बुझाइदिने, म्यासेज पठाउने गर्न सकिन्छ भने साना कक्षामा अभिभावक र विद्यार्थीलाई सँगै राखेर फोनबाट सहजीकरण गर्न सकिन्छ । एउटा विद्यार्थीसँग १० मिनेट मात्र कुरा गरियो भने पनि एक दिनमा २० देखि ३० जना विद्यार्थी/अभिभावकसँग फोनमा कुरा हुन्छ । टोलमा ठूला विद्यार्थीले साना विद्यार्थीलाई सिकाउने, एकले अर्कालाई सिकाउने, स्वयंसेवकहरू परिचालन गर्ने, कलेज पढ्ने विद्यार्थीलाई परिचालन गरेर पनि यसलाई अझ सहज र सरल बनाउन सकिन्छ ।

फोन गरेर मात्र शिक्षण गर्दा अभिभावकसँग समय लिने, फोनमा बताउने कुरालाई टिपोट गर्ने, त्यसको अनुगमन गर्न म्यासेज गर्ने, हरेक कति दिनमा फोन गर्ने हो त्यसको तालिका बनाउने, समूहमा म्यासेज गर्ने, रेकर्ड गरिएका छोटा सन्देशहरू पठाउनेजस्ता काम गर्न कुनै उच्चस्तरको प्रविधिको खाँचो पर्दैन । गरौँ भन्ने इच्छाशक्ति र समूहमा प्रतिबद्धता भने जरुरी हुन्छ । कक्षाअनुसार अभिभावकहरूको समूह बनाई टोलमा पनि यसलाई उपयोगमा ल्याउन सकिन्छ । पालिकाहरूले विद्यालयलाई आवश्यक पर्ने न्यूनतम सुविधाहरू उपलब्ध गराएर फोनबाट शिक्षण सिकाइलाई सञ्चालन गर्न सक्छन् । धेरै विद्यार्थी भएका कक्षामा समूह बनाएर गर्न सकिन्छ भने थोरै विद्यार्थी भएकोमा एक एक जनालाई सहजीकरण गर्न सकिन्छ ।

म्यासेज पठाएर पाठको काम दिने, कुनै छोटा प्रश्नहरू सोध्ने, परियोजना कार्यहरू दिने, प्रश्नका उत्तरहरू पठाउने, समस्याहरू सोध्नेजस्ता शिक्षण सिकाइका आधारभूत क्रियाकलाप सहजै सञ्चालन गर्न सकिन्छ । फोन गरेर काम दिने, म्यासेजबाट त्यसको अवस्था अनुगमन गर्ने र घरदैलो वा क्लिनिक मोडलको ढाँचामा विद्यार्थीले गरेको काम परीक्षण गरी थप सहयोग उपलब्ध गराउन सकिन्छ । सबै विषय र पाठ फोनबाट सिकाउन नसकिएला तर जति सकिन्छ त्यति मात्र पढायौँ भने पछि बाँकी रहेको पढाउन सकिन्छ ।

मोबाइलबाट शिक्षण गर्न सुरुका दिनमा शिक्षकको तयारी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । अभिभावकसँग कुरा गर्ने शैली र उहाँहरूलाई बालबालिकाको सिकाइप्रति जिम्मेवार बनाउन शिक्षकको सञ्चार सीपको पनि भूमिका हुन्छ । फोनमा के कुरा गर्ने र के नगर्ने भन्ने आचारसंहिता पनि आवश्यक पर्न सक्छ । अभिभावकलाई यसको जानकारी गराउनु पर्छ । साना कक्षाका अभिभावकसँग कुरा गर्ने समय बिहान बेलुकाको पनि गर्नुपर्ने हुन्छ । आफैले सघाउन नसक्ने अभिभावकहरू भएको अवस्थामा उहाँहरूसँग समन्वय गरेर कुनै माथिल्लो कक्षाका विद्यार्थी वा टोल/छिमेकका अन्य अभिभावकको सहयोग लिनुपर्ने पनि हुन सक्छ । यो विधिले भएन र त्यो विधिले भएन भन्नुभन्दा कुन विधिले हुन्छ खोजी गर्ने, त्यसको प्रयोग गर्ने र जुन विधिले हुन्छ त्यसलाई निरन्तरता दिने अहिलेको प्राथमिक कार्य हो ।

समस्या नै नभएको, कुनै कठिनाइ नहुने, अतिरिक्त मिहिनेत गर्न नपर्ने शिक्षण सिकाइका विधि खोज्नुभन्दा पनि विभिन्न विधिको प्रयोग गरेर त्यसमा देखापर्ने समस्याहरूलाई समाधान गर्दै शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिनेतर्फ ढिला गर्न हुँदैन । शिक्षकको क्षमता विकास, प्रोत्साहन र परिचालनमा स्थानीय सरकारहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । इच्छाशक्तिले धेरै कठिन कुरालाई सहज बनाउन सकिन्छ । साधारण मोबाइल फोनको प्रयोगबाट पनि शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गर्न सकिन्छ । म्यासेज पठाएर पनि सिकाइको अनुगमन र अवस्थाको जानकारी लिन सकिन्छ । शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिन सामूहिक प्रयास र दृढ इच्छाशक्ति जरुरी हुन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २३, २०७८ १३:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×