निमोनिया भ्याक्सिन : कोभिड–१९ महामारीमा ‘गेम चेन्जर’ हुन सक्ला ?- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

निमोनिया भ्याक्सिन : कोभिड–१९ महामारीमा ‘गेम चेन्जर’ हुन सक्ला ?

न्युमोकोकल निमोनियाविरुद्धको खोप नेपालमा सहजै उपलब्ध भएकाले जोखिम समूहमा पर्ने ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोग भएकाहरूलाई दिन सके निमोनियाबाट हुने जटिलता र मानवीय क्षति धेरै हदसम्म कम गर्न सकिनेछ ।
डा. शेरबहादुर पुन

‘आज कोभिड–१९ बाट यति संख्यामा बिरामीको मृत्यु भयो ।’ अचेल यस्तै समाचारले मानिसको ध्यान तानिरहेका छन् । मृतकको संख्या घटबढ हुनुसँग मानिसहरूको त्राससँगै अब के होला भन्ने जिज्ञासा पनि जोडिएको पाइन्छ । यो लेखकको ध्यान भने यस्ता मृत्युको शृंखलालाई ‘ब्रेक’ लगाउन के गर्न सकिएला भन्नेमा छ ।

यस्तै कुरा मनमा खेलाउँदै कोभिड–१९ मा मृत्युको कारण खोज्दै जाँदा अधिकांशमा निमोनिया भएको तथ्यांक देखियो । निमोनियाविरुद्धको भ्याक्सिन त सर्वसुलभ नै छ । यस तथ्यले मेरो जिज्ञासा निमोनिया भ्याक्सिनतिर मोडिदियो । त्यसो भए के कोभिड–१९ ले हुने मृत्युको शृंखलालाई मत्थर गर्न निमोनिया भ्याक्सिन गेम चेन्जर हुन सक्ला ?

निमोनिया हुनुका कारणमा भाइरस, ढुसी (फनगाई), ब्याक्टेरियाजस्ता संक्रमण मुख्य मानिन्छ । खोकी लाग्नु, काम ज्वरो (उच्च) आउनु, पसिना आउनु, श्वासप्रश्वास छिटोछिटो हुनु र अवरोध देखिनु, मुटुको धड्कन तीव्र हुनु, सास तान्दा छाती दुख्नु, खान मन नहुनु, थकान महसुस हुनु निमोनियाका संकेत हुन् ।

भाइरल इन्फेक्सन हुँदा ‘सेकन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सन’ हुने सम्भावना बढेर जान्छ । वास्तवमा, अनुसन्धानहरूले भाइरल इन्फेक्सनमा ‘सेकन्डरी ब्याक्टेरियल’ कारण अत्यधिक बिरामीको मृत्यु गरेको देखाएका छन् । यस्तो अवस्था आउला भनेर चिकित्सक बढी सतर्क हुने गर्छन् । यसको मुख्य कारण भनेको भाइरल इन्फेक्सनमा ‘एन्टिबायोटिक’ भूमिका नहुने र सेकन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सन भइसकेको अनुमान गर्न ‘क्लिनिकल्ली’ गाह्रो हुनु हो । सामान्यतया ब्याक्टेरियल इन्फेक्सन हुँदा ज्वरो भाइरलमा भन्दा निरन्तर बढ्दै र लम्बिँदै जाने गर्छ ।

बिरामीको अस्पताल बसाइ वा लक्षण जति–जति लम्बिन्छ, त्यति नै सेकेन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सनको जोखिम बढ्दै जान्छ । श्वासप्रश्वाससम्बन्धी भाइरस फ्लुमा अधिकांशको मृत्यु पनि सेकन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सनको कारणले हुने गरेको अनुसन्धानले देखाउँछ । त्यस्तै फ्लु लागेका झन्डै ७५ प्रतिशतसम्म बिरामीमा निमोनिया हुनुको प्रमुख कारण सेकन्डरी ब्याकटेरियल इन्फेक्सन पाइएको छ । यसमा विशेष गरी रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका र वृद्ध समूह पर्छन् ।

सन् २००९ मा देखिएको स्वाइन फ्लुको महामारीमा पनि सेकेन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सनका कारण ५५ प्रतिशतसम्म संक्रमितको मृत्यु भएको अनुसन्धानले देखाएका छन् । सन् १९१८ को स्पेनिस फ्लुमा ९० प्रतिशत संक्रमितको मृत्यु पनि यसै इन्फेक्सनका कारणले भएको अनुसन्धाताको भनाइ छ । निमोनिया संक्रमण समुदाय, अस्पताल र त्यस्तै भेन्टिलेटरमा उपचाररत हुँदा पनि हुन सक्छ । फ्लु भाइरस र कोरोना भाइरस दुवै श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग रहेका र फ्लुसम्बन्धी प्रशस्त अनुसन्धानहरू भइसकेकाले यहाँ उदाहरणका रूपमा चर्चा गरिएको हो । फ्लु भाइरसको महामारीमा सेकन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सन गराउनुमा मुख्यतया न्युमोकोकल निमोनिया, एच इन्फ्लुएन्जा र एस औरियास ब्याक्टेरियाहरू मुख्य पाइएका छन् ।

कोरोना भाइरसमा अधिकांशको मृत्यु निमोनियाले भइरहे पनि कुन ब्याक्टेरिया बढी जिम्मेवार छ भन्नेमा प्रशस्त अध्ययनहरू भएको पाइँदैन । यसको सिधा सम्बन्ध औषधि र उपलब्ध खोपसँग हुन आउँछ । अधिकांश कोरोना संक्रमितमा ब्याक्टेरियाको पहिचान गर्न सके उपयुक्त एन्टिबायोटिक र उपलब्ध खोपको प्रभावकारिता अनुमान गर्न सकिन्छ । यसको जानकारी सेकेन्डरी ब्याक्टेरियल इन्फेक्सनबाट हुन सक्ने मृत्युदर रोक्न र मत्थर गर्न महत्त्वपूर्ण हुने थियो । हालै ‘भाइरस रिसर्च’ जर्नलमा कोभिड–१९ संक्रमितमा देखिएको को–इन्फेक्सनबारे अनुसन्धान लेख प्रकाशित भएको छ । चीनमा गरिएको उक्त अनुसन्धानमा कोरोना पुष्टि भएकाहरूमा झन्डै ३९ संक्रमणहरूको खोजी गरिएको थियो जसमा चौबिस प्रकारका संक्रमण कोभिड–१९ का बिरामीमा देखिएको थियो । कोभिड–१९ का बिरामीमा सबैभन्दा बढी ‘न्युमोकोकल निमोनिया’ ब्याक्टेरियाको–इन्फेक्सन पाइएको थियो ।

‘न्युमोकोकल निमोनिया’ विरुद्धको खोप बजारमा सर्वसुलभ छ । झन्डै ९० प्रजातिको न्युमोकोकल संक्रमण पत्ता लागेकामा हाल यसका सबैभन्दा कडा मानिने १३ तथा २३ प्रजातिका निमोनियाविरुद्धका खोप उपलब्ध छन् । यसलाई पीसीभी–१३ र पीपीएसभी–२३ भनिन्छ । यी खोप न्युमोकोकल निमोनियाविरुद्ध प्रभावकारी मानिँदै आएका छन् ।

नेपालमा न्युमोकोकल निमोनियाविरुद्धको खोप सन् २०१५ देखि बालबालिकाहरूलाई (राष्ट्रिय बालखोप कार्यक्रमअन्तर्गत) दिन सुरु गरिएको छ । अर्थात् ५ वर्ष माथिकाहरूले यो खोप लिएका छैनन् भनेर बुझ्न सकिन्छ । यसको अर्थ नेपालीहरू निमोनिया गराउने मुख्य ब्याक्टेरिया न्युमोकोकलको उच्च जोखिममा छन् भनेर पनि बुझ्न सकिन्छ । वास्तवमा नेपालमा हरेक वर्ष सयौं मानिसको ज्यान निमोनियाले लिने गरेको तथ्यांक भए पनि ती सबैको यकिन कारण थाहा हुँदैन । सीमित अनुसन्धानले निमोनिया संक्रमण हुनुमा न्युमोकोकल ब्याक्टेरिया प्रमुख कारक भएको देखाएका छन् । यसबाट नेपालमा पनि न्युमोकोकल ब्याक्टेरिया व्यापक भएको हुनुपर्छ ।

संक्रमणले बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई सबैभन्दा बढी प्रभाव पार्छ । केही दिनअगाडि कोभिड–१९ ले मृत्यु भएका एक वृद्धको उमेर ८८ वर्ष थियो । मृत्युको निमोनिया थियो । केही दिनयता नेपालमा कोभिड–१९ ले बिरामी र मृत्यु हुनेमा वृद्धहरूको संख्या ह्वात्तै बढेको देखिन्छ । निमोनिया यसको मुख्य कारण देखिएको छ । न्युमोकोकल निमोनियाविरुद्धको खोप नेपालमा सहजै उपलब्ध भएकाले जोखिम समूहमा पर्ने ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोग भएकाहरूलाई दिन सके निमोनियाबाट हुने जटिलता र मानवीय क्षति धेरै हदसम्म सीमित गर्न सकिनेछ । कोरोनाको लहर कतिपटक आउने र कहिलेसम्म भन्ने ठोकुवा गर्न सकिँदैन । यस्तोमा यसको प्रभाव पनि घरैपिच्छे देखिँदै जाँदा निमोनियाविरुद्धको खोप वरदान साबित हुन सक्छ ।

(पुन शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालको क्लिनिकल रिसर्च युनिटका संयोजक हुन्)

प्रकाशित : मंसिर १, २०७७ १०:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोनाले समृद्धिको अभियानमा अवरोध पुर्‍यायो : प्रधानमन्त्री ओली 

विशेष सावधानी अपनाएर पर्व मनाउन आह्वान
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले कोरोना भाइरस (कोभिड- १९) ले नेपालको समृद्धिको अभियानमा अवरोध पुर्‍याएको बताएका छन् । तिहारको शुभकामना सन्देशमा प्रधानमन्त्री ओलीले सरकारले कोरोना नियन्त्रणको लागि प्रभावकारी कदम चाल्दाचाल्दै पनि त्यसले मुलुकको सामाजिक, आर्थिक र समृद्धिको अभियानमा अवरोध पुर्‍याएको लेखेका छन् । 

'विश्वव्यापी रुपमा फैलिएको कोभिड- १९ को महामारीका कारण मानव स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै विशेष सावधानी अपनाएर यस वर्षको तिहार पर्व मनाउन आह्वान गर्दछु । यस महामारीले जनताको स्वास्थ्य र राष्ट्रको आर्थिक तथा सामाजिक जीवनमा मात्र होइन मुलुकको समृद्धिको अभियानमा पनि अवरोध पुर्‍याएको छ,' प्रधानमन्त्रीले अगाडि उल्लेख गरेका छन्, 'यसले जनताको स्वास्थ्यमा गरेको क्षति न्यूनीकरण गर्दै रोकथाम तथा नियन्त्रणमा सरकारले आवश्यक कदम चाल्दै आएको छ । यस महामारीका बाबजुद मुलुकको विकास तथा समृद्धिको यात्रालाई हामीले अघि बढाइरहेका छौं ।'

प्रधानमन्त्री ओलीले सरकार संविधानको कार्यान्वयन गर्दै विकास र समृद्धिको दिशामा अग्रसर भएको बताएका छन् । 'सिंगो देश नयाँ संविधान अनुरुपका संरचनागत, भौतिक पूर्वाधार र मानवीय विकासका क्षेत्रमा नवनिर्माणको चरणमा प्रवेश गरेको छ । यस अवसरमा राष्ट्रको समृद्धि र जनताको सुख प्राप्तिका लागि एकताबद्ध हुन म सम्पूर्ण दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरूमा हार्दिक आह्वान गर्दछु । यसै एकतामार्फत् हामी समृद्ध नेपाल, सुखी नेपालीको राष्ट्रिय आकांक्षा पूरा गर्न समर्थ हुने छौं भन्ने विश्वास दिलाउन चाहन्छु ।'

प्रकाशित : मंसिर १, २०७७ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×