पहिरोको पूर्वसंकेत र जनधनको रक्षा- विविधा - कान्तिपुर समाचार

पहिरोको पूर्वसंकेत र जनधनको रक्षा

धेरै खोल्सा समानान्तर रूपमा हुनु र हिउँदको बेलासमेत तिनमा उत्तिकै पानी बगिराख्नु, बस्तीको माथिल्लो वा तल्लो भेग अथवा नजिकैको सडकमा कतै जमिन चिरा/भ्वाङ पर्नु, कुवा अथवा धाराहरू बर्खामा पनि एक्कासि सुक्ने अथवा हिउँदमा पनि भरिन र धमिलो पानी आउन थाल्नु पहिरोका पूर्वसंकेत हुन् ।
सुबोध ढकाल

काठमाडौँ — प्रत्येक वर्षायाममा पहिरोको चपेटामा परी धेरै जनधनको क्षति बेहोर्ने नियति भोग्दै आएका हामीलाई अहिलेको पहिरोको घटनाले अझै बढी चिन्तित बनाएको छ । यो किनभने अहिलेको समयमा जुन दरमा पहिरोहरू गइरहेका छन् र जसरी तिनले मान्छेको ज्यान लिइरहेका छन्, त्यो पहिलेभन्दा अलि बढी आक्रामक देखिन्छ ।

यो वर्षका पहिरोहरूबाट किन छिटछिटो बढी मानवीय क्षति भैरहेको छ भन्नेबारे अध्ययन र विश्लेषण हुन सके देशभरिका यस्तै प्रकृतिका भौगर्भिक बनोट, प्राकृतिक धरातल र मानवीय क्रियाकलापमा रहेका स्थानहरू अनि बस्तीलाई कसरी सुरक्षित राख्ने भनी मार्गनिर्देश हुन सक्छ ।

यो वर्ष धेरै पानी परेपछि पहिरोहरू उक्सिएका भए पनि बढी मानवीय र भौतिक क्षति हुनुमा चाहिँ हाम्रा नीति र क्रियाकलापहरू दोषी देखिएका छन् । समग्र र केही फराकिलो हिसाबले भन्दा, जोखिम पहिचान, बस्ती विकासको ढाँचा, पूर्वाधार विकासको शैली र प्रविधि अनि हाम्रो विपत्पूर्वको अध्ययन–अनुसन्धानमा रहेका त्रुटि अथवा बेवास्ताजस्ता कुराहरू यस्ता क्षतिको प्रमुख कारण देखिन्छन् । जनोपयोगी अध्ययन–अनुसन्धानको अभावमा अथवा यसलाई वास्ता नगरिँदा राष्ट्रिय स्तरमै हाम्रो देशैभरिको भूभागमा बढी जोखिमयुक्त स्थान र कम जोखिमयुक्त स्थानको निर्क्योल गर्न नसक्नु नै क्षति न्यूनीकरण हुन नसक्नुको प्रमुख कारण देखिन्छ । यसको अभावमा बढी जोखिममा रहेका बस्तीलाई कम जोखिमका स्थानमा सार्ने काम अगाडि बढ्न सक्दैन । जोखिम पहिचान गरिसकेपछि वैज्ञानिक भू–उपयोगको खाका अनि एकीकृत बस्ती विकासको अवधारणालाई बोलीले हैन, कामले नै देखाउनुपर्ने अहम् काम अहिलेको पहिरोका घटनाहरूले अझै प्रस्ट्याएका छन् । कमजोर, असमान र संवेदनशील भौगर्भिक बनोट भएका स्थानमा बस्ती हुनु, माथि पनि पहिरो तल पनि पहिरो अनि बीचमा बस्ती हुनु, खहरे खोलाको पहुँचमै बस्ती बस्नु, अति भिरालो ठाउँमा बस्ती हुनु, खोलाले धेरै कटान गर्ने ठाउँको नजिकै बस्ती हुनु, मानिसहरूले पनि सम्भावित जोखिमलाई बेवास्ता गर्दै जीविकोपार्जनका लागि सहज हुने स्थानमा आफ्ना क्रियाकलापहरूलाई अगाडि बढाउनु अनि विकासका नाममा भविष्यको सम्भावित विपत्को वास्तै नगरी हचुवाका भरमा सडक सञ्जाल विस्तार गरिनु हुन्न भनी यो वर्षका पहिरोहरूले भविष्यका लागि मार्गदर्शन गरेका छन् ।

विपत् व्यवस्थापनमा तीनै तहका सरकार, राजनीतिक पार्टीहरू, विषयका ज्ञाता विपत्विज्ञहरू, मिडियाकर्मीहरू, सरोकारवालाहरू तथा सर्वसाधारण सबैको संयुक्त प्रयास जरुरी हुन्छ । माथि सुझाइएका धेरैजसो विषय दूरगामी प्रभावका असल नीतिहरूबाट र केन्द्रीय सरकारको पहलमा हासिल गर्न सकिने भए पनि मनसुनको अहिलेको समयमा स्थानीय सरकार, समुदाय र त्यस्ता समुदायमा बस्ने जनता नै बढी चनाखो भई पहिरोबाट बच्ने उपाय लगाए ज्यान जोगिन सक्छ । त्यसका लागि कतै बस्तीहरूमा पहिरो जाने सम्भावना त छैन भन्ने कुरामा समुदायका मानिसहरू एक मतले लाग्ने हो भने पहिरोले छोड्ने केही न केही पूर्वसंकेतबारे हामीले थाहा पाउन सक्ने अवस्था हुन्छ । त्यस्ता पूर्वसंकेतबारे थाहा पाई आफ्नो गाउँठाउँको आफैंले समयसमयमा सुपरिवेक्षण गरिराख्ने हो भने पहिरोबाट बच्न सकिन्छ ।

पहिरोको पहिलो संकेतका रूपमा बस्ती रहेको स्थान, त्यसको माथिल्लो वा तल्लो भेग अथवा नजिकैको सडकमा कतै जमिन चिरा परेको त छैन अथवा कतै जमिनमा भ्वाङहरू त छैनन् भनी थाहा पाउनु जरुरी हुन्छ । त्यस्तो छ भने यसलाई पहिरोको पूर्वसंकेतका रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ । यसमा कत्रो चिरा, कत्रो खाडल अथवा कताकता चिरा र खाल्डा छन् भनी विस्तृत अध्ययनपछि कति बढी जोखिम भन्ने कुराको उत्तर आउने भए पनि सामान्यतया यस्ता चिरा र खाल्डाहरूलाई आकाशको पानी छिर्न नदिने गरी पुर्ने अथवा टाल्ने गर्दा केही समयका लागि पहिरो बचाउको काम हुन सक्छ । यसका लागि चिरा र खाल्डाको तल्लो तह पत्ता लगाई कुनै ठूला कुनै साना ढुंगा र माटोको मिश्रण रहेको गाउँमै पाइने माटोले पुर्दै खाँद्दै खँदिलो बनाउने र माथिल्लो सतहबाट पातलो गिट्टी र सिमेन्टले पानी छिर्न नदिने गरी सिल गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्ता चिरा र खाल्डा धेरै र ठूला छन् भने तुरुन्तै आ–आफ्नो स्थानीय तहका सरकारी निकायमा जानकारी गराई सुरक्षित स्थानमा सार्दा सुरक्षित रहन सकिन्छ ।

बस्तीको माथितिरको पहाड कुप्रिएको छ भने धेरै पानी पर्दा अथवा भूकम्प जाँदा त्यो पहिरोका रूपमा झर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ । यसलाई पनि पहिरोको पूर्वसंकेतका रूपमा लिन सकिन्छ । यस्तो अवस्थामा कुप्रिएको पहाडको साइज हेरीकन काटेर फाल्ने अथवा चट्टानी पहाड भएमा र छुट्टिएर बसेका ढुंगाका स्ल्याबहरू भए नियन्त्रित तरिकाले आफैंले झारिदिनु राम्रो हुन्छ । त्यस्तो पहाडको तल्लो भागबाट सडक बनाउने वा पहाड काट्ने गर्नु हुँदैन । यस्ता पहाडको सुरक्षित व्यवस्थापन गर्न आफैं नसकिने भए स्थानीय सरकारहरूलाई जानकारी गराई समाधान खोज्नुपर्छ । बस्ती बढी भिरालो ठाउँमा छ र जमिन नखाँदिएको ढुंगामाटोले बनेको छ भने वर्षाको समयमा सजिलै बग्न सक्छ । यसले बस्तीको तल्लो भागमा समेत असर गर्न सक्छ । घरहरू पुरुवा माटामा बनाइएका छन् र राम्रोसँग खाँदिएको छैन भने पनि पहिरोको जोखिम बढी हुन्छ ।

आफ्नो बस्तीवरपर सीधा उम्रिएका रूखहरू बांगिँदै तल फर्किन थालेका छन्, अथवा बिजुलीका पोलहरू तल ढल्किन थालेका छन् भने पनि यसलाई पहिरोको पूर्वसंकेतका रूपमा लिन सकिन्छ । यस्तो हुनुले बस्ती भएका स्थानको जमिन बिस्तारै तलतिर सर्दै छ अथवा माथिबाट केहीले ठेल्दै छ अथवा तलबाट केहीले तान्दै छ भनी बुझ्नुपर्छ । तर यस्ता पहिरोहरू एकैचोटि नभई बिस्तारै जाने खालका हुन्छन् । यसकै असरले कहिलेकाहीँ आँगन, बारी वा घरको गारोमै पनि चिराहरू देखिने वा दब्ने पनि हुन सक्छ । यस्ता ठाउँलाई ठूलो भूकम्प अथवा घनघोर वर्षाले पहिरोका रूपमा उक्साउन सक्छ । यस्तो भएमा पनि स्थानीय सरकारको सहयोग लिनु जरुरी हुन्छ । केन्द्र र प्रदेश सरकारले यसको प्राविधिक अध्ययन गराई बस्ती सार्ने विषयमा निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ ।

गाउँघरका कुवा अथवा धाराहरू पानी पर्दैको समयमा पनि एक्कासि सुक्ने अथवा पानी नपर्दैको समयमा पनि भरिन र धमिलो पानी आउन थाल्नु पनि पहिरोको पूर्वसंकेत हो । यसले जमिन गतिशील रहेको वा केही न केही जमिन तलमाथि हुँदै छ भनी बुझ्नुपर्छ । त्यस्तै, जमिनमा बग्दै आएको पानी एक्कासि हराउँछ वा कतै अन्तबाट निस्किन्छ भने पनि जमिनभित्र केही समस्या छ भनी बुझ्नुपर्छ । यसले जमिन भित्रभित्रै खोक्रिँदै जाने र पछि जमिन दब्ने अनि पहिरोको रूप लिन सक्ने हुन्छ । यसका लागि पनि पानी बग्ने दिशा अनि जमिनभित्रको बनोटको विस्तृत अध्ययन गरेर मात्र समाधान निकाल्न सकिन्छ । तर पनि जहाँबाट पानी हराउँछ त्यो स्थानमा पानी छिर्न नदिईकन जमिन सिल गर्न सकियो भने तत्कालका लागि केही समाधान हुन सक्छ ।

कुनै स्थानमा धेरै खोल्सा समानान्तर रूपमा छन् र हिउँदको बेलासमेत उत्तिकै पानी बगिराख्छ भने पनि पहिरोका लागि बढी जोखिम हुन सक्छ । बस्ती भए ठाउँ पहिला ठूलठूला पहिरो गएका थिए भनी थाहा भए त्यस्ता स्थानमा फेरि पनि पहिरो जाने सम्भावना बढी हुन्छ । यस्ता कुराबारे बाआमा वा वृद्धवृद्धाहरूसँग जानकारी लिन सकिन्छ । त्यस्तै, बस्ती भएका पहाडको तल्लो भागमा खोला छ र खोला घुमेको छ भने त्यस्तो घुमेको ठाउँमा खोलाको कटान गर्ने क्षमता अत्यधिक हुने कारण तलबाट पहाडलाई काट्दै जाने अनि बस्ती रहेको माथिल्लो भाग असन्तुलित भएर पहिरोका रूपमा बग्न सक्ने सम्भावना बढी हुन्छ । यसको समाधानका लागि वर्षा सुरु हुनुभन्दा पहिला नै कटान गर्ने ठाउँमा बचाउका काम गर्नुपर्ने भए पनि खोलाको छेउछाउमा उपलब्ध ठूलासाना ढुंगाका बोल्डरहरूलाई कटान गर्ने स्थानमा थुपारेर पनि पहाडलाई खोलाले तलबाट काट्ने क्रमलाई घटाउन सकिन्छ ।

बस्ती भएको स्थान र विशेषतः बस्तीभन्दा माथिबाट वर्षाको समयमा जथाभावी अनियन्त्रित तरिकाले भल बग्छ भने त्यसका लागि पानीलाई एकीकृत गरी कुलो कटाएर पानीको व्यवस्थापन गर्नु अति जरुरी हुन्छ । यसो गर्दा पानी जमिनमुनि नछिरोस् भन्नका लागि कुलोको तल्लो सतहमा पातलो सिमेन्टको कोट दिनु उपयोगी हुन सक्छ । बस्तीनजिकैबाट खनिएका सडकहरूमा पानीको निकासका लागि कुलोको उचित व्यवस्थापन गरिएको छैन भने पनि यसले पहिरोको रूप लिन सक्छ । यस्तो अवस्थामा सडकको पानीको निकासका लागि कुलोको बन्दोबस्त गरिहाल्नुपर्छ ।

पहिरोको यस्ता पूर्वसंकेत र जोखिमका कुरा थाहा पाई समुदाय र स्थानीय सरकारले मिलेर गर्न सक्ने साधारण समाधानका उपाय अवलम्बन गर्न सक्ने हो भने मात्र पनि धेरै क्षति घटाउन सकिन्छ ।

-त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक ढकाल इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् हुन् ।

(शुक्रबार प्रकाशित हुने कान्तिपुरको प्रिन्ट संस्करणबाट ।)

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७७ १९:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मनसुनी प्रकोप र हाम्रो तयारी

खोलाको माथिल्लो भेगमा बस्ने समुदायले त्यो क्षेत्रमा घनघोर वर्षा हुँदा मध्य अनि तल्लो तटमा बस्ने समुदायलाई मोबाइल फोनका माध्यमले समयमै जानकारी मात्रै दिन सके पनि बाढीपहिरोबाट हुन सक्ने जनधनको क्षति रोक्न सकिन्छ ।
सुबोध ढकाल

जब प्राकृतिक विपत्ति आइलाग्छ अनि मात्र यसको कारण र जोखिम न्यूनीकरणका लागि गर्नुपर्ने कामको लेखाजोखा सुरु हुनु हाम्रो देशको नियतिजस्तै बनिसकेको छ । जबकि गहन चिन्तन, अध्ययन, योजना, कार्यदिशाका साथै त्यसको उचित र प्रभावकारी कार्यान्वयनबाट मात्र यस्तो संवेदनशील तथा अति महत्त्वपूर्ण कार्यमा सफलता पाउन सकिन्छ ।

वर्षायाम सुरु हुनुभन्दा पहिल्यैदेखि वैज्ञानिक नीति र त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने पूर्ण इच्छाशक्तिसहितको तयारी हुन सके बाढीपहिरोको जोखिमलाई निकै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ । मुख्य कुरा अन्य देशमा स्थानीय परिस्थितिअनुसार बनाइएका नीति, कार्यक्रम अनि प्रविधि हामीकहाँ हुबहु उतार्न सकिन्छ भन्ने भ्रममा भने पर्नु हुँदैन ।

अहिले हाम्रो देशमा मनसुन सक्रिय बनिसकेको छ । बाढीपहिरोका घटनाहरू ह्वात्तै बढेका छन् । यस वर्षको मनसुनको यो अवधिमै दुई दर्जनभन्दा बढी मानिसको ज्यान गैसकेको आँकडा राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापान प्राधिकरणले दिइसकेको छ । बाढीपहिरोजस्ता प्रकोपबाट हुने जनधनको क्षति कम गर्नका लागि सबैभन्दा पहिले यो समस्याका प्रमुख कारण के–के हुन् अनि तिनको निदान के हो भन्ने बुझ्नुपर्छ । जसरी डाक्टरले कोही किन बिरामी पर्‍यो भन्ने थाहा पाउन अनेक टेस्ट गर्छन् र कारण पत्ता लागेपछि मात्र औषधोपचारबारे निर्णय लिने गर्छन्, त्यसरी नै बाढीपहिरोको कारण र निदान खोजिनुपर्छ । रोगझैं बाढीपहिरो पनि सकेसम्म नआओस् भन्नेमै जोड दिनुपर्छ ।

तर बाढीपहिरोका कुनैकुनै कारण यस्ता हुन्छन्, जसलाई आफ्नो बलबुताले भ्याएसम्मको उपाय लगाउँदा पनि रोक्न सक्दैनौं । यस्तो अवस्थामा दोस्रो विकल्प अवलम्बन गर्नुपर्छ— बाढीपहिरो आइहाले पनि धेरैभन्दा धेरै मानिसको ज्यान जोगाउन सकियोस्Ù आर्थिक, भौतिक र वातावरणीय क्षति पनि कम होस् । यसका लागि विपत्पूर्व नै कुन ठाउँमा कुन प्रकोपको सम्भावना कति होला अथवा जोखिमको स्तर कस्तो होला भन्ने ज्ञान र सूचना राख्नु जरुरी हुन्छ । नेपालमा जोखिम पहिचान राम्रोसँग गर्न नसकेकैले धेरै मानिसले ज्यान गुमाउनुपरेको छÙ धेरै धनसम्पत्तिको पनि विनाश हुने गरेको छ ।

त्यसो त ठाउँविशेष अति जोखिमयुक्त छ भन्ने थाहा पाएरै पनि धेरै मानिस आफ्नो र परिवारको ज्यान दाउमा राखी जीविकोपार्जन गरिरहेका भेटिन्छन् । जस्तो कि, एक–दुई वर्षअघि मात्र बाढीले बनाएको बगरमा मानिसहरू कटेरो हालेर बसिरहेका देखिन्छन्, केही वर्षपहिले गएको पहिरोको माथिल्लो, मध्य र तल्लो भागमा पनि मानिसहरू घर बनाएर बसिरहेका छन् । ‘यस्तो जोखिमयुक्त स्थानमा किन बसेको ?’ भन्ने प्रश्नको जवाफ धेरैजसोबाट ‘अन्यत्र जग्गाजमिन नभएकाले बाध्य भएर बसेको’ भन्ने पाइने

गरेको छ । उब्जनी नै नहुने ठाउँमा खेती गर्ने, बाढीपहिरोको जोखिम रहेका ठाउँहरूमा बस्ती बसाउने, सबै कुराको असुविधा भएको ठाउँमा बलजफ्ती सहर बसाउने, राम्रो उब्जनी हुने जग्गाहरूमा सहरीकरण गरी सडक संरचना निर्माण गर्ने, वनजंगल मास्ने जस्ता कामले गर्दा हाम्रो देशमा विपत् न्यूनीकरणका लागि भनेर जति पैसा खन्याए पनि नतिजाचाहिँ हात लाग्यो शून्य नै भैरहेको छ । मनसुनको झरीलाई रोक्ने सामर्थ्य त कसैसँग हुन्न, तर जोखिमयुक्त ठाउँहरूबाट मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने विषय चाहिँ हाम्रो क्षमताभित्रै पर्नुपर्छ । यस्ता समस्याको समाधानको सुरुआत वैज्ञानिक भू–उपयोग नीति र जोखिमरहित ठाउँमा बस्ती विकासबाटै गर्नु जरुरी छ ।

यस्ता नीति नहुँदा मानिसको जीवन, लगानी, समय र आयस्रोत सबैमा नकारात्मक प्रभाव परिराखेको छ । यो काम रातारात भने हुन सक्दैन । यसमा कुशल योजना, कार्यदिशा, बलियो इच्छाशक्ति, जाँगर, व्यवस्थापन र सबैको अपनत्वसहितको साझा सहभागिता अपरिहार्य हुन्छ । सबै प्राकृतिक प्रकोपको जोखिम घटाउने र समग्र व्यवस्थापन गर्ने मुख्य जिम्मेवारी राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको हुन्छ । उसैले जोखिम स्तरीकरण गरी बाढीजस्ता प्रकोपको हिसाबले

देशका कुनकुन बस्ती बढी खतरामा छन् भनी यथाशीघ्र पत्ता लगाइहाल्नुपर्छ । यस्ता बस्तीलाई तुरुन्तै नजिकैका जोखिमरहित ठाउँ पहिचान गरी सार्नुपर्छ । यसको लेखाजोखा गर्दा सबै खाले प्रकोपको एकीकृत जोखिम मूल्यांकन जरुरी हुन्छ । अति दूरगामी प्रभाव पार्ने यस्तो जटिल काममा विपत् प्राधिकरणलाई पूर्ण अधिकार दिनुपर्छ । बस्ती स्थानान्तरण केन्द्रसँगै प्रदेश र स्थानीय तहका पनि विभिन्न निकायसँग सम्बन्धित हुन्छ र यी सबै निकायसँग समन्वय गरी निर्णय लिने अधिकार प्राधिकरणले लियो भने काम सहज बन्न जान्छ । मध्यम खालको जोखिमा रहेका बस्ती र ठाउँहरूको त्यसरी नै पहिचान गरी बस्ती नै स्थानान्तरण नगरे पनि सम्भावित बाढीपहिरोबाट हुने क्षति घटाउने कामका योजना, प्रविधि र कार्यक्रम तुरुन्तै लागू गर्नुपर्ने हुन्छ । यदि यो काम गर्न अहिलेको बर्खासम्म भ्याइँदैन भने त्यस्ता पहिचान गरिएका बस्ती वा घरमा रहेकाहरूलाई अवस्था हेरी जोखिमरहित अस्थायी शिविरहरूमा सार्नु जरुरी छ । अहिले पहिचान गरिएका र बनाइएका कार्यक्रमहरूले भविष्यको मनसुनमा हुन सक्ने जोखिमलाई अवश्य पनि घटाउनेछन् । यस्ता कार्यक्रमहरू खोलाको मुहानदेखि मध्य अनि तल्लो तटसम्म रहेका उल्लिखित सबै खाले जोखिम न्यूनीकरण गर्ने खालका हुनुपर्छ । उपल्लो तटीय क्षेत्रमा कुनै जोखिम घटाउने कार्यक्रम नगरी तल्लो तटीय क्षेत्रमा मात्र कार्यक्रमहरू चलाउनु अवैज्ञानिक सिद्ध हुनेछ ।

बाढीपहिरो सुरु भैसकेको अहिलेको अवस्थामा यो काम भैहाल्ला भन्ने आशा कम भए पनि, हुन सके भविष्यका लागि विपत् नियन्त्रणमा अवश्य ठूलो सफलता मिल्नेछ । यस्ता योजना बनाउँदै गर्दा के बिर्सन हुन्न भने, अहिलेका हाम्रा बस्तीहरू, मानिसहरू र धनसम्पत्तिको सुरक्षा राज्यको जिम्मेवारी हो । तर राज्यको मुख ताकेर बसिरहने अवस्था अहिले छैन । सरकारको अहिलेसम्मकै उपस्थिति भनेको विपत् आइसकेपछि गरिने खोज र उद्धारमै सीमित छ । त्यसैले यस्ता काममा गाउँगाउँका युवाहरू अलि बढी सक्रिय हुनुपर्छ । प्रत्येक बस्तीमा युवाहरूको टास्कफोर्स बनाई पानी पर्ने पूर्वसूचनादेखि बाढी आइहाल्दा बस्ने सुरक्षित स्थानको पहिचान, त्यहाँसम्म जाने बाटोको पहिचान, त्यहाँसम्म जाने साधनको जोहो अनि यस्ता सेल्टरमा अत्यावश्यक खानेपानी र खानेकुराको बन्दोबस्त गरिराख्नु अत्यावश्यक छ । विपत्सँग सम्बन्धित सम्पूर्ण जानकारी समुदायसम्म सम्प्रेषण र अन्य स्थानका टास्कफोर्सका साथै सरकारी निकायसँग समेत समान्वय गर्ने काम यिनै टास्कफोर्सले गर्नुपर्छ । सम्बन्धित सरकारी निकायहरूले तिनलाई दिल खोलेर सहयोग र प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । बस्तीबस्तीका टास्कफोर्स अनि सम्बन्धित सबै स्थानीय तहबीचको आपसी समन्वय, सद्भाव अनि क्रियाशीलताले नै बाढीपहिरोजस्ता तत्कालको मनसुनजन्य प्रकोपबाट हुने क्षति कम गर्न सकिन्छ ।

बाढीको हकमा, खोलाविशेषको माथिल्लो भेगमा बस्ने समुदायले त्यो क्षेत्रमा घनघोर वर्षा हुँदा मध्य अनि तल्लो तटमा बस्ने समुदायलाई मोबाइल फोनका माध्यमले समयमै पूर्वसूचना मात्रै दिन सके पनि धेरै जनधन जोगाउन सकिन्छ । त्यस्तै, बर्खायाममा पानी जथाभावी बगेको छ र त्यसको कुनै व्यवस्थापन गरिएको छैन भने कुलो काटेर पानी तर्काउने, बस्तीमा परेको चिरा वा खाडल टाल्ने वा पुर्ने, खोला घुमेको ठाउँ आफ्नो बस्तीको फेदीमा पर्छ भने त्यहाँ सम्भावित कटान रोक्न त्यही खोलाका ठूलठूला ढुंगा थुपार्ने जस्ता काम समुदाय आफैंले गर्न सक्छन् । यसबाट पहिरोको जोखिम पनि कम हुन्छ । दीर्घकालीन रूपमा चाहिँ आधुनिक पूर्वसूचनाका प्रविधिलाई बढी जोखिमयुक्त स्थानमा विस्तार गर्दै जानुपर्छ ।

(इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् ढकाल त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सह–प्राध्यापक हुन् )

प्रकाशित : असार २३, २०७७ ०८:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×