यस्तो छ कोरोनाविरुद्धको खोप निर्माणको तयारी- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यस्तो छ कोरोनाविरुद्धको खोप निर्माणको तयारी

अहिलेसम्म १४५ भन्दा धेरै प्रकारका खोपको परीक्षण भइरहेको छ । कुनै पनि खोपले प्रयोगका लागि अन्तिम स्वीकृति पाइसकेका छैनन् । खोप निर्माणमा भएको प्रगति अत्यन्तै सकारात्मक छ । विश्वले अबको ६ महिनादेखि १ वर्षभित्र कोभिड–१९ को खोप प्राप्त गर्नेछ ।
डा. सन्तोष ढकाल

विश्वभरका अनुसन्धानकर्ता कोभिड–१९ को खोप निर्माणमा लागिपरेका छन् । अहिलेसम्म १४५ भन्दा धेरै प्रकारका खोपको परीक्षण भइरहेको छ । साधारणतया खोप निर्माणको प्रक्रिया १० देखि २० वर्षभन्दा लामो हुने गर्छ । तर कोभिड–१९ को सुरक्षित तथा उपयोगी खोप एक वर्षभित्रै निर्माण गर्न वैज्ञानिकहरू दिनरात काम गरिरहेका छन् ।

अमेरिकाको सान डिएगोस्थित एक प्रयोगशालाम कोरोनाविरुद्धको खोपबारे अनुसन्धान गर्दै एक वैज्ञानिक फाइल तस्बिर : रोयटर्स

सन् २०२० जनवरीमा चीनले कोभिड–१९ रोग लगाउने सार्स–कोभ–२ भाइरसको जिनोमिक जानकारी सार्वजनिक गरेसँगै विश्वभर यसको खोप बनाउने प्रतिस्पर्धा सुरु भएको हो ।

कोभिड–१९ को खोप बनाउन वैज्ञानिकहरूले मुख्य ४ तरिका अवलम्बन गरेका छन् । (१) सार्स–२ भाइरसलाई निष्क्रिय पार्ने र खोपका रूपमा प्रयोग गर्ने, (२) एडेनो भाइरसजस्ता अन्य भाइरसलाई सार्स–२ भाइरसको सतहमा पाइने अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण स्पाइक प्रोटिनको वाहकका रूपमा प्रयोग गरेर खोप निर्माण गर्ने, (३) सार्स–२ भाइरसको आनुवंशिक तत्त्व (न्युक्लिक एसिड) को प्रयोग गर्ने, (४) सार्स–२ भाइरसको सतहमा पाइने स्पाइक प्रोटिनलाई नै खोपका रूपमा उपयोग गर्ने ।

खोप निर्माण गरेर बजारसम्म आउन अनुसन्धानका विभिन्न प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ । सबैभन्दा पहिले भाइरसको कुन भाग प्रयोग गर्दा त्यसले रोगसँग लड्ने प्रतिरोधात्मक शक्ति उत्पादन गर्छ भनेर पत्ता लगाउनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि खोपको परीक्षण मुसा तथा बाँदरजस्ता जनावरमा गर्ने गरिन्छ । अनुसन्धानको यो प्रारम्भिक चरण हो । विभिन्न तरिका अपनाएर तयार पारिएका १२५ भन्दा धेरै खोप अहिले अनुसन्धानको प्रारम्भिक चरणमा छन् । जनावरमा गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खोपले कोभिड–१९ रोगविरुद्ध प्रतिरोधी क्षमता उत्पादन गर्न सक्ने नतिजा देखाएमा त्यसपछि उक्त खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको चरणमा प्रवेश गर्छ । मान्छेमा पहिलो, दोस्रो र तेस्रो गरी तीन चरणमा कोभिड–१९ खोपको परीक्षण हुने गर्छ ।

पहिलो चरणमा एक सयजति स्वस्थ वयस्कहरूलाई खोप लगाइन्छ । यो चरणमा खोप सुरक्षित छ/छैन, खोपले रोगसँग लड्न सक्ने प्रतिरोधी क्षमता उत्पादन गर्छ/गर्दैन भनेर जाँच गरिन्छ । खोपको मात्रा कति राख्ने भनेर पनि यही चरणमा परीक्षण गरिन्छ । अहिले विश्वभर १५ वटा खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको पहिलो चरणमा छन् । मान्छेमा गरिएको पहिलो चरणको अनुसन्धानमा राम्रो नतिजा आयो भने उक्त खोप दोस्रो चरणको अनुसन्धानका लागि तयार हुन्छ । यो चरणमा खोपको परीक्षण सयौंको संख्यामा गरिन्छ ।


यसमा खोप सुरक्षित छ/छैन, रोगसँग लड्न सक्ने प्रतिरोधात्मक क्षमता उत्पादन गर्छ/गर्दैन भन्नेजस्ता प्रश्नको उत्तर खोजिन्छ । यो चरणमा भने वयस्कमा मात्र नभई बालबालिका तथा प्रौढमा समेत खोप सुरक्षित र उपयोगी छ/छैन भनेर प्रयोग गरिन्छ । यसरी विभिन्न उमेर समूह र लिंगका सहभागीमा खोपको परीक्षण अनिवार्य हुन्छ । किनकि एउटा समूहमा काम गरेको खोपले अर्को समूहमा सोहीअनुसार काम नगर्न पनि सक्छ । अहिले विश्वभर १० वटा खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको दोस्रो चरणमा छन् ।

दोस्रो चरणको अनुसन्धानमा सफल खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको तेस्रो चरणमा प्रवेश गर्छन् । यो चरणमा हजारौंमा परीक्षण गरिन्छ । यो चरणका सहभागीलाई दुई समूहमा बाँडिन्छ, जसमा एउटा समूहलाई खोप दिइन्छ, अर्कोलाई दिइँदैन । खोप लगाएका र नलगाएका समूहका सहभागीमध्ये कति जनालाई रोग लाग्यो भनेर अनुसन्धानको अन्त्यमा हिसाब गरिन्छ र खोपको उपयोगिताबारे निष्कर्ष निकालिन्छ । खोपले कोभिड–१९ बाट बचायो कि बचाएन भनेर यो चरणको अनुसन्धानले बताउने गर्छ । विश्वभर अहिले ४ वटा खोप यो चरणमा प्रवेश गरेका छन् ।

मान्छेमा गरिएको तीनै चरणको अनुसन्धानमा सफल भएका खोपहरूको बिक्रीवितरणका लागि आ–आफ्ना देशका सम्बन्धित नियामक संस्थामा आवेदन दिनुपर्छ । ती संस्थाले अनुसन्धानका सम्पूर्ण नतिजा राम्रोसँग अध्ययन गरेपछि यदि खोप सुरक्षित र उपयोगी देखिएमा धेरै मात्रामा उत्पादन र बिक्रीवितरण गर्न अनुमति दिन्छन् । कहिलेकाहीँ महामारीको समयमा सम्बन्धित देशको नियामक संस्थाले खोपलाई परीक्षणको नतिजा हेरेर आपत्कालीन प्रयोगका लागि अथवा सीमित प्रयोगका लागि अनुमति दिन सक्छ । अहिले चीन सरकारले आफ्नो देशमा उत्पादन भएको एउटा खोपलाई सेनामा प्रयोग गर्न ‘सीमित प्रयोगको अनुमति’ प्रदान गरेको छ । यो अनुमति तेस्रो चरणको परीक्षणको नतिजा नआउँदै दोस्रो चरणसम्मको नतिजालाई आधार मानेर दिइएको हो । सेनामा यो खोप अनिवार्य गरिन्छ वा स्वेच्छिक हुन्छ भन्नेबारे केही खुलाइएको छैन । योबाहेक विश्वभर कुनै पनि खोपले प्रयोगका लागि अन्तिम स्वीकृति पाइसकेका छैनन् ।

चीनले सेनाका लागि मात्र प्रयोगको अनुमति दिएको खोप क्यन्सिनो बायो भन्ने कम्पनीले उत्पादन गरेको हो । यो खोपमा एडेनो भाइरसलाई वाहकका रूपमा प्रयोग गरेर सार्स–२ भाइरसको स्पाइक प्रोटिनको प्रयोग गरिएको छ । यसबाहेक पनि चीनका सिनोफर्म र सिनोभ्याक नामक कम्पनीले भिन्नाभिन्नै रूपमा सार्स–२ भाइरसलाई निष्क्रिय पारेर बनाइएका खोप परीक्षणको तेस्रो चरणमा प्रवेश गरेका छन् । यी खोपको तेस्रो चरणको परीक्षण चीन, ब्राजिल तथा यूएईमा हुने भएको छ ।

बेलायतको अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीले बनाएको खोपको अनुसन्धान पनि तेस्रो चरणमा प्रवेश गरेको छ । यो खोपमा पनि एडेनो भाइरसलाई एन्टिजिन वाहकका रूपमा प्रयोग गरिएको छ । यो खोपको तेस्रो चरणको परीक्षण बेलायतलगायत ब्राजिल र दक्षिण अफ्रिकामा गरिँदै छ । खोप आगामी अक्टोबरसम्म उपलब्ध हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसैगरी अमेरिकाको मोडर्ना कम्पनीले बनाएको खोप पनि जुलाईबाट तेस्रो चरणको अनुसन्धानमा जाने गरी तयारी पूरा भएको छ । खोपमा सार्स–२ भाइरसको आनुवंशिक तत्त्वको प्रयोग गरिएको छ । यो खोप सन् २०२१ को जनवरीसम्म प्रयोगमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ । त्यसैगरी, क्यानडामा रहेको मेडिकागो कम्पनीले तयार पारेको खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको पहिलो चरणमा प्रवेश गरेको छ । जापानस्थित एन्जिस कम्पनीले ओसाका युनिभर्सिटीसँग मिलेर निर्माण गरेको खोपको पनि मान्छेमा पहिलो र दोस्रो चरणको परीक्षण सुरु गरिएको छ । भारतस्थित भारत बायोटेकले बनाएको कोभिड–१९ को खोपको पहिलो र दोस्रो चरणको अनुसन्धान जुलाईमा सुरु गर्ने तयारी हुँदै छ भने अर्को भारतीय कम्पनी जाइडस क्याडिलाले तयार पारेको खोपले पनि मान्छेमा अनुसन्धान गर्न अनुमति प्राप्त गरेको छ ।

वैज्ञानिकले बनाएका खोप अनुसन्धानको जुनसुकै चरणमा पनि असफल हुन सक्छन् । अहिलेसम्म कोभिड–१९ को खोप निर्माणमा भएको प्रगति अत्यन्तै सकारात्मक छ । आशा गरौं, आगामी अनुसन्धान पनि सफल बन्नेछन् र विश्वले अबको ६ महिनादेखि १ वर्षभित्र कोभिड–१९ को खोप प्राप्त गर्नेछ ।

नोट : यस लेखमा उल्लेखित केही तथ्य न्यूयोर्क टाइम्सको 'कोरोनाभाइरस भ्याक्सिन ट्र्याकर'बाट लिइएको हो ।

-डा. ढकाल जोन होप्किन्स विश्वविद्यालयमा इन्फ्लुएन्जा तथा कोरोना भाइरसको संक्रमण र खोपको उपयोगिताका अध्ययन क्षेत्रमा कार्यरत छन् ।


प्रकाशित : असार २५, २०७७ १०:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना कहर : मानवीय बनौं

डा. सन्तोष ढकाल

विश्वभरि नै नेपाली भन्नेबित्तिकै मिलनसार, सहयोगी र मानवता भएका मान्छेहरु भनेर चिनिन्छ । भाइचारा र सहयोगी भावनाकै बलमा हामी भूकम्प, नाकाबन्दीलगायत धेरै प्राकृतिक तथा कृत्रिम प्रकोपहरुको डटेर सामना गर्न सफल भयौं ।

दैलेखको नारायण नगरपालिका–२ कोटथाप्लास्थित जनता माविको क्वारेन्टाइमा रहेका स्थानीय । तस्बिर : कान्तिपुर

यद्यपि कोभिड–१९ को कहरसँगै घटेका विभिन्न घटनाक्रम भने सुखद छैनन् । यससँगै एउटा प्रश्न उब्जिएको छ– कतै हामी अमानवीय बन्दै गइरहेका त छैनौं ?

हाल विश्वभर फैलिरहेको कोभिड महामारीले नेपाललाई पनि असर गरेको छ । यहाँ ५ हजार ७ सय ६० भन्दा बढीमा संक्रमण पुष्टि भइसकेको छ भने १९ जनाले ज्यान गुमाइसके ।

नेपालको वर्तमान अर्थतन्त्र बिदेसिएका नागरिकले पठाएको रेमिट्यान्सले चलेकोमा दुईमत छैन । तर अहिले कोभिड महामारीकै कारण विदेशमा रहेका लाखौं नेपालीले जागिर गुमाएका छन् । घर–परिवारको सहारा खोजिरहेका उनीहरूलाई फिर्ता ल्याउन सरकारको उल्लेख्य चासो देखिएको छैन जुन आश्चर्यलाग्दो र दुःखद छ । भारतीय सिमानामा नेपाल छिर्न अझै केही नेपालीको पर्खेर बसेको अवस्था दयनीय छ । अनेक दुःख, कष्ट सहेर नेपाल प्रवेश गरेकाहरूको पनि उचित व्यवस्थापन भएको सुनिँदैन । नेपाल भित्रिएकाहरूलाई आआफ्नो घरसम्म पुर्‍याइदिने र आइसोलेसनमा राख्ने व्यवस्था गर्न सके मात्रै महामारी नियन्त्रण गर्न केही हदसम्म सफलता मिल्न सक्छ ।

क्वारेन्टाइन भनेको रोग सर्न नदिन संक्रमणको शंका लागेका व्यक्तिलाई अरूबाट भिन्नै राख्ने प्रक्रिया हो । क्वारेन्टाइनमा बसेका मान्छेमा कोरोना भाइरसको संक्रमण हुन पनि सक्छ, नहुन पनि सक्छ । क्वारेन्टाइनमा हरेक व्यक्तिलाई भिन्नै राख्नुपर्छ ताकि कसैलाई संक्रमण रहेछ भने अरूलाई नसरोस् ।

निश्चित समय क्वारेन्टाइनमा बसेर स्वास्थ्य परीक्षण गरिएपछि सम्बद्ध व्यक्तिलाई घर जान दिइन्छ । क्वारेन्टाइन भनेको अरूको मात्र नभई त्यहाँ बस्ने व्यक्तिकै स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि पनि हो । क्वारेन्टाइनमा बसेकालाई खाने, बस्ने, सुत्ने उचित व्यवस्था हुनुपर्छ । त्यति मात्र होइन, नियमित स्वास्थ्य परीक्षणको व्यवस्था पनि अनिवार्य हुन्छ ।

कोरोना भाइरसको संक्रमण नभए पनि क्वारेन्टाइनमा बसेका व्यक्तिहरूमा अरू सरुवा तथा अन्य दीर्घरोगहरू लागेको हुन सक्छ । उनीहरूको व्यक्तिगत सुरक्षाका साथै त्यहाँ रहने अरूको सुरक्षाको लागि पनि क्वारेन्टाइन अत्यन्तै व्यवस्थित हुनैपर्छ ।

नेपालमा अहिले क्वारेन्टाइनका रूपमा विद्यालयका कोठाहरू प्रयोग गरिएको देखियो, जुन उचित होइन । यसरी राख्दा खाने, सुत्ने उचित व्यवस्था हुन सक्दैन । क्वारेन्टाइनमा बसेका मान्छेहरूलाई हेय र घृणाका दृष्टिले हेर्ने गरेको पनि देखिएको छ । यो पनि उचित होइन । क्वारेन्टाइनमा राखिएका मान्छेको समयमै स्वास्थ्य सेवा नपाएर मृत्यु भएको सुन्दा यसले क्वारेन्टाइनको औचित्यमाथि नै शंका उत्पन्न गराएको छ ।

यसरी अव्यवस्थित क्वारेन्टाइनमा राख्दा जुन मानसिक पीडाबाट गुज्रनुपर्छ, त्यसको लेखाजोखा त हामीले गरेकै छैनौं । यस्तो अव्यवस्थित क्वारेन्टाइनमा गर्मीसँगै फैलने डेंगेजस्ता रोगको प्रकोप बढ्ने सम्भावना देखाएको छ । त्यसैले क्वारेन्टाइनलाई व्यवस्थित गर्न सकिँदैन भने आफ्नो घरमा छुट्टै कोठा भएका व्यक्तिलाई त्यसैमा बस्ने व्यवस्था मिलाउनु उचित देखिन्छ ।

डाक्टर, नर्स, एम्बुलेन्स चालकदेखि स्वास्थ्यसंस्थामा सरसफाइ गर्ने सबै जना कोभिड–१९ विरुद्धको लडाइँका सिपाही हुन् । उनीहरूले यो संकटको घडीलाई सेवा गर्ने अवसरका रूपमा लिएर आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्नुपर्छ । सरकारी तथा निजी अस्पतालले पनि समस्याको गाम्भीर्य बुझेर आफ्नो स्रोतसाधनको उच्चतम प्रयोग गर्दै कोभिड–१९ र अन्य रोगका बिरामीको उपचार सुचारु राखी आमनागरिकलाई सेवा प्रदान गर्नुपर्छ । अस्पताल र अस्पतालका कर्मचारीलाई आफ्नो कार्य सुचारु राख्न आवश्यक पर्ने व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री र उपयुक्त वातावरण उपलब्ध गराउने तथा सही मार्गनिर्देश गर्ने जिम्मा भने सरकारले लिनुपर्छ ।

यति बेला विश्वभर नै कोभिड–१९ को उपचारमा दिनरात नभनी काम गरिरहेका स्वास्थ्यकर्मीको अनवरत प्रयासलाई विभिन्न तरिकाले सम्मान गरिएको छ । नेपालमा भने स्वास्थ्यकर्मीलाई घरबाट निकालेको, बस्नका लागि क्वारेन्टाइनसमेत नपाएको अनि भौतिक आक्रमण नै गरिएका समाचार आइरहेका छन् । यसले पनि हाम्रो मानसिकता कस्तो हुँदै छ र हाम्रो समाज कता जाँदै छ भनेर प्रश्न उब्जाएको छ ।

कोरोना भाइरसको प्रकोप केही वर्षसम्म रहने पक्कापक्की छ । यस्तो अवस्थामा यो महामारीलाई परास्त गर्न सरकारको जति भूमिका हुन्छ, नागरिकको पनि उत्तिकै हुन्छ । त्यसैले आत्तिएर गलत तथा अमानवीय कार्य गर्न अग्रसर हुनुभन्दा यसबाट बच्ने उपाय अपनाउँदै अनि एकआपसमा भाइचारा र सहिष्णुता कायम राख्दै यो महामारीविरुद्धको लडाइँ सबै मिलेर लड्ने कि ?

(डा. ढकाल जोन होप्किन्स विश्वविद्यालयमा कार्यरत छन् । उनी इन्फ्लुएन्जा र कोरोना भाइरसको संक्रमण र खोपको उपयोगिताबारे अनुसन्धान गर्छन् ।)

प्रकाशित : असार १, २०७७ १२:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×