अनि अंगुरबाबाका आँखा टिलपिलाए- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अनि अंगुरबाबाका आँखा टिलपिलाए

श्रद्धाञ्जलि अंगुरबाबा जोशी ! 
हरि अधिकारी

शिक्षाक्षेत्रकी एक सुपरिचित अगुवा अंगुरबाबा जोशी ८८ वर्षको परिपक्व उमेरमा गत हप्ता ब्रह्मलीन भएकी छिन्  ।

उनी पुरुष जातिको एकछत्र दबदबा भएको हाम्रो जस्तो पुरातनपन्थी समाजमा त्यस्तो एक विरल नारी व्यक्तित्व थिइन् जसले आफूले मात्र उच्च शिक्षा प्राप्त गरेको होइन, एउटा विशाल शैक्षिक संस्थाको सञ्चालकका रूपमा लामो समय काम गरेर हजारौं–हजार नेपाली चेलीलाई शिक्षित बनाउने अभियानको नेतृत्वसमेत गरेकी थिइन् । बेलायतको विश्वप्रसिद्ध अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट उच्च शिक्षा हासिल गरेर आएकी, प्रसिद्ध वैज्ञानिक डाक्टर बलराम जोशीकी पत्नी अंगुरबाबाले त्यसपछि २ दशकभन्दा बढी समय पद्मकन्या कलेज, काठमाडौंको प्राचार्यको पद बडो कुशलताका साथ सम्हालेकी थिइन् ।

पद्मकन्या कलेज अक्सफोर्ड रिटर्न्ड युवा विदुषी अंगुरबाबा जोशीले देखेको एउटा महान् सपना थियो । शिक्षाको क्षेत्रमा अत्यन्तै पिछडिएको यस देशमा स्त्रीहरूका लागि मात्र एउटा छुट्टै कलेज खोलेर त्यसलाई नारी–शिक्षाको एक बृहत् केन्द्रका रूपमा विकसित गर्ने जुन परिकल्पना जोशीले गरेकी थिइन् त्यो आफैँमा एउटा क्रान्तिजस्तै थियो । त्यस महत्त्वाकांक्षी परियोजनालाई मूर्त रूप दिन कुनै एउटा बलियो साथ र सम्बलविना सम्भव थिएन । जोशी र नेपाली नारी-समाज दुवैको सौभाग्य, देशका तत्कालीन शासक राजा महेन्द्रविक्रम शाह पद्मकन्या कलेजको परियोजनालाई सफल बनाउन अग्रसर भए । उनले कलेजलाई बागबजारको ठूलो प्लट जग्गा मात्र दिलाएनन्, अन्य हरेक प्रकारका भौतिक र नैतिक सहयोग पनि उपलब्ध गराए । ती दुवै जनालाई नजिकबाट चिन्ने समकालीन भद्रजनहरूका अनुसार कवि राजा महेन्द्र र प्रकाण्ड विदुषी अंगुरबाबा जोशीका बीच घनिष्ठ मित्रताको सम्बन्ध थियो ।

जोशीको व्यक्तित्व बडो रवाफिलो थियो, विद्वत्ताको आलोकमा उज्यालिएको । उनी अनिन्द्य सुन्दरी थिइन् । अलि बढी नै फराकिलोजस्तो लाग्ने गोरो निधारमा गाढा रातो रङ्गको बिन्दीको ठूलो टीका लगाएर बस्ने उनको अनुहारमा सौन्दर्य र बौद्धिकता दुवैको चमक हर्दम नाचिरहेको देख्न सकिन्थ्यो । उनलाई आफ्नो काममा निपुण, लगनशील र अनुशासनप्रिय प्राचार्यका रूपमा सादर सम्झना गर्दछन् पद्मकन्या कलेजका भूतपूर्व शिक्षक, कर्मचारी र छात्राहरू । त्यहाँ पढ्ने विद्यार्थीका लागि शुद्ध नेपाली सुतीको खैरो रङ्गको साडी र चोलोको पोसाक तय गरेर जोशीले त्यस महाविद्यालयलाई अत्यन्त सजिलोसँग एउटा पृथक् र विशिष्ट पहिचान दिलाएकी थिइन् । त्यो युनिफर्म नै पीकेका लागि उनले बनाएको सफल ‘मार्केटिङ टुल’ बनेको थियो । हुन पनि पीकेको युनिफर्म देशभरिका किशोरीले सबैभन्दा बढी मन पराएको कलेज युनिफर्म बन्न पुगेको थियो । भनिन्छ, कतिपय केटीहरू त त्यस पोसाकको आकर्षणले तानिएर नै पीकेमा भर्ना हुन चाहन्थे ।

पद्मकन्या कलेजप्रति नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र त्यसका संवाहक नेपाली कांग्रेसलगायत राजनीतिक दलले कृतज्ञता ज्ञापन गर्नुपर्दछ भन्नु अत्युक्ति हुनेछैन । पद्मकन्या कलेजले जुन ठूलो संख्यामा नेपाली महिलालाई सक्रिय राजनीतिमा पठाएको छ त्यत्रो संख्यामा अन्य कुनै संस्थाले पठाउन सकेको छजस्तो लाग्दैन । नेपाली युवकहरूको राजनीतिक प्रशिक्षणको केन्द्र त्रिचन्द्र कलेजलाई मान्न सकिन्छ भने युवतीहरूका लागि पीकेलाई । पद्मकन्यामा प्रशिक्षित धेरै युवती अहिले राष्ट्रिय राजनीतिको अग्रपंक्तिमा उभिएका भेटिन्छन् । दुई चार जनाले त मन्त्रीको पद पनि सम्हालिसकेका छन् ।

नेपाली कांग्रेस पार्टीका लागि त पद्मकन्या कलेजले नेत्रीहरूको एउटा हुल नै उत्पादन गरेर पठाएको छ । यस प्रसंगमा मीना खड्का पाण्डे, कमला पन्त, महालक्ष्मी डिना उपाध्याय, शमा शाही, समिता खड्गी, रिना उप्रेती, हरिप्रिया पाण्डे, नानू न्यौपाने, हरिप्रिया खड्गी, कृष्णा अमात्य, विनीता अधिकारी, सम्झना पोखरेलजस्ता केही नाम झट्ट सम्झनामा आउँछन् । यो लिस्ट यतिमै सीमित भने छैन, यो धेरै लामो हुन सक्छ । दरबारसँगको निकटताका कारण पुरानो संस्थापनाको निकट मानिने जोशीको नेतृत्वमा सञ्चालित पद्मकन्या कलेजको स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको निर्वाचनमा लामो समयदेखि नेपाली कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेपाल विद्यार्थी संघले ‘स्विप’ गर्दै आएको घटनालाई भने रोचक र अर्थपूर्ण मान्नुपर्छ । मीना खड्का पाण्डे अध्यक्ष चुनिएको वर्षदेखि अहिलेसम्म पद्मकन्या कलेजको स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको चुनावमा नेविसंघले एकपटक पनि हारेको छैन ।

जोशीले तारागाउँ विकास समितिका नाममा नेपाली महिलाहरूको हित प्रवर्द्धनको उद्देश्य लिएको एउटा संस्थाको स्थापना गरेर चलाउने कोसिस पनि गरेकी थिइन् । राजा महेन्द्रसँगको घनिष्ठ सम्बन्धको उपयोग गर्दै जोशीले त्यो संस्थाका हकमा ‘रमागृह’ नाम भएको काठमाडौं, नयाँ सडकको एउटा भव्य घरसहित राम्रै ‘प्रपर्टी’ पनि जोडेको देखिन्छ । तर, कतिपय कारणले त्यस नारी–हितमुखी उद्यममा उनी सफल हुन सकिनन् । जानिफकारहरूले भन्ने गरेझैं ‘ज’ अथवा तारागाउँको जग्गाको पछिपछि ‘झ’ अथवा झगडा पनि आइलागेको देखिन्छ । राजधानीको बौद्ध-टुसाल क्षेत्रमा भएको तारागाउँको जग्गाको ठूलो प्लटलाई लिएर अहिले पनि कानुनी झमेला चलिरहेको छ जस्तो लाग्छ । राधेश्याम सराफ समूहले चलाएको हयात रिजेन्सी होटेलले चर्चेको जग्गा पनि सायद तारागाउँसँग लिजमा लिइएको हो । तारागाउँको मामिलालाई जोशीको चमकपूर्ण करियरमा लागेको असफलताको सानो दाग भन्न सकिन्छ ।

एक पत्रकारका रूपमा मैले चासो राखेर सोधखोज गरिरहेको सार्वजनिक व्यक्तित्व भए पनि जोशीलाई प्रत्यक्ष भेट्ने अवसर भने धेरै पछि मात्र पाएको हुँ । म उनलाई एकोहोरो किसिमले राम्रैसँग चिन्दथेँ । उनले भने मेरो नामसम्म सुनेकी थिइन् कि, त्यो पनि यकिन गरेर भन्न सकिँदैनथ्यो । विभिन्न छापाहरूमा मेरा लेख-रचना छापिएर आउँदा जोशीले तिनमा मेरो नाम देखे, पढेको भने हुन सक्दथ्यो । उनका सुपुत्र इन्जिनियर किरणसँगचाहिँ त्यसभन्दा पहिले नै पार्टीहरूमा एक–दुईपटक भेट भएको थियो मेरो । उनले ‘म तपाईंका रचनाहरूको नियमित पाठक हुँ नि हरिजी’ भनेर मेरो उत्साहवर्द्धन पनि गरेका थिए एकपटक । किरणकी पत्नी रूपा जोशी (दीक्षित) सँग पनि विभिन्न सामाजिक जमघटहरूमा भेट भइरहन्थ्यो मेरो । जोशीहरूको घर बागबजारस्थित रत्न पुस्तक भण्डारनजिकै छ । म त्यो पुस्तक पसलमा गइरहन्छु । एउटा त्यस्तै अवसरमा पुस्तक पसलनेर उभिइरहेका किरणले मलाई उनको घरमा चिया खाने निम्तो पनि दिएका थिए । मेरो जाने अनुकूल भने परेको थिएन ।

पछि जोशी र म दुवैका लागि खुसीको विषय बनेको एउटा सुखद संयोगका कारण उनीसँग मेरो प्रत्यक्ष भेट भयो । मैले घरमै गएर उनलाई भेटेको थिएँ । कडा हृदयाघातका कारण उनी अलि अशक्त भएकी थिइन् ती दिनमा । रोगको असरले उनको मुख एकातिर अलि टेढो भएको थियो । त्यसबाहेक आत्मबल, चेहराको कान्ति, स्मृति र सहज चैतन्यजस्ता यावत् कुरामा उनी एकदम स्वस्थ र स्थिरचित्त देखिएकी थिइन् ।

म नेपाल स्रष्टा समाजसँग आबद्ध भएको कालखण्डको कुरो हो यो । समाजका तत्कालीन महासचिव पवन आलोकले स्थापना गरेको ‘योगमाया राष्ट्रिय नारी स्रष्टा पुरस्कार’ त्यस अमूक वर्षमा कसलाई दिन मनासिब होला, सिफारिस गर्न भनी समाजको कार्यकारी समितिले निर्णय गरेर मलाई एकल सिफारिसकर्ता तोकेको थियो त्यस साल । पुरस्कारका लागि सिफारिसमा पर्ने व्यक्ति नारी जागरणको प्रतीक, सामाजिक सेवाको क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदाता र प्रतिभाशाली लेखक पनि हुनुपर्ने प्रावधान राखिएका थिए । मैले तिनै योग्यतालाई ध्यानमा राखेर योग्यतम नारी–प्रतिभाको नाम १ नम्बरमा राखेर ३ जना सिफारिस गर्नु पर्ने थियो । र, मैले त्यस सालको पुरस्कारका लागि मुख्यत: अंगुरबाबा जोशीको नाम सिफारिस गरेँ ।

मेरो सिफारिसबाट स्रष्टा समाजका सबै पदाधिकारी योग्यतम पात्रको चयन भएको भनेर अत्यन्त प्रसन्न भए । त्यसपछि प्रश्न उठ्यो, जोशीले पुरस्कार स्वीकार गर्ने हुन् कि होइनन् भन्ने । अनि समाजका कर्ताधर्ता परशु प्रधान र अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद भट्टराईले उनलाई भेटेर स्वीकृति लिई आउने जिम्मेवारी पनि ममाथि सुम्पिदिए । त्यसै मेसोमा भेटेको थिएँ, जोशीलाई उनको बागबजारको घरमै गएर ।

मैले आफू आएको प्रयोजनसहित बेलीविस्तार लगाएर योगमाया राष्ट्रिय नारी प्रतिभा पुरस्कार स्वीकार गरिदिन गरेको अनुरोधको प्रतिक्रियामा जोशीका सकारात्मक सोच र सत्कर्मको तेजले प्रदीप्त आँखा जसरी टिलपिलाएको देखेँ, मेरो आफ्नै पनि भक्कानो छुट्लाजस्तो भयो । उनले अडिई–अडिई मधुरो स्वरमा भनिन्, ‘म जस्ती रिटायर्ड र एक प्रकारले विस्मृत भइसकेकी आइमाईलाई तपाईंहरू मैले चिन्दै नचिनेका मित्रहरूले सम्झिएर, योग्य ठानेर योगमायाजस्ती महान् नारीको सम्मानमा राखेको पुरस्कार दिन चाहनुभएको छ । तपाईंहरूको सद्भावको अवमानना गर्न मिल्छ र मैले ?’

प्रकाशित : असार ९, २०७७ ०९:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना महामारी र भारत

स्याबास ज्योति ! धन्य छौ सोनु !!
हरि अधिकारी

काठमाडौँ — कोरोना भाइरसको महामारीले विश्वका अरू भूभागमा बस्ने जनताहरूलाई के कस्तो पाठ पढाएको छ त्यसको खुलासा बिस्तारै हुँदै जाला । हामी दक्षिण एसियाबासी त्यसमा पनि भारतीय नागरिकहरूलाई भने यो वैश्विक व्याधिले धेरै कुरा सिकाएको छ ।

पृथ्वीको पूर्वी गोलार्द्धको यस भेगका, सत्ताको चमकदमकले उजालिएका धेरै अनुहारहरूबाट भद्रता र सुसंस्कारको मखुण्डो उत्रिएको छ । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदरदास मोदीलगायत उपमहाद्विपका धेरै नेताले पद र पैसाका जोरमा निर्माण गरेको आफ्नो महानताको काल्पनिक किल्ला तासको महलझैँ गर्ल्याम्गुर्लुम् ढलेको अनुभव गरेको हुनु पर्दछ यतिबेला ।

जनादेशबाट व्यापक शक्ति सञ्चय गर्न सफल भएका भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले गत ६ वर्षको अवधिमा करोडौं रूपैयाँ खर्च गरेर एक आदर्श जननेता र कल्पनाशील शासकको जुन छवि निर्माण गरेका थिए, कोरोना व्याधिको बबण्डरले त्यसलाई नितान्त नक्कली साबित गरिदिएको छ । उनको त्यो सुग्घर छवि पूरै ध्वस्त भएको छ । यस प्रसङ्गमा सन् २०१४ बाट शुरू भएको उनको शासनमा देशमा आइपर्ने जटिल समस्याको वास्तविक चित्रण सहितको जानकारी उनीसम्म पुर्‍याउने र सही निर्णय लिने प्रक्रियालाई सघाउने खालको संयन्त्र बनाउन सकिएको रहेनछ भन्ने तीतो सत्य पनि उजागर भएको छ ।

कोरोना महाव्याधिसँग लड्ने सन्दर्भमा मोदीले नेतृत्व गरेको केन्द्रीय सरकार मात्र होइन सत्ताशीन दल भारतीय जनता पार्टीको शासन भएका गुजरात, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड, हरियाणा र बिहारका राज्य सरकारहरू पनि कमजोर साबित भएका छन् । केन्द्र र राज्य सरकारका बीच केन्द्रले राज्यलाई दिने अनुदान रकमलाई लिएर खिचलो चलेको त छँदैछ पछिल्लोपटक एक राज्यबाट अर्कोमा जान चाहने प्रवासी मजदुरहरूको परिवहन व्यवस्थापनलाई लिएर पनि यिनका बीच जिम्मेवारीबाट पन्छिने होडबाजी चलेको छ । केन्द्र र राज्य सरकारहरूको खिचातानी चल्दै गर्दा फैलिएको अव्यवस्थाले अहिलेसम्म दूरदेहातका आफ्ना घर जान चाहने ४० दिनको लकडाउनले हरितन्नम् भएका लाखौं मध्ये ३ सय जना भन्दा बढी मजदुरहरूको मृत्यु भइसकेको छ । केही दर्जन हतभागहरूले रेलको बोगीले किच्चिएर ज्यान गुमाएका छन् भने केही दर्जन ट्रक दुर्घटनाको चपेटामा परेका छन् ।

भाजपाको सरकार भएका कर्नाटक, गुजरात र हरियाणाबाट आ-आफ्ना घर फर्किन चाहने प्रवासी मजदुरहरूका लागि ती राज्य सरकारहरूले परिवहनको कुनै सहायता स्किम नल्याएको मात्र होइन, पैदल नै भएपनि घरतिरको बाटो लाग्न कम्मर कसेर सडकमा निस्केका ती गरीबहरूका लागि खानेकुराको त कुरै छोडौँ पानीसम्मको ब्यवस्था नगरेर हदैसम्मको अमानवीय ब्यवहार गरेका छन् । गुजरात, कर्नाटक र हरियाणाजस्ता औद्योगिक राज्यहरूको प्रगतिको मेरूदण्डका रूपमा रहेका मजदुरहरूको दुखको समयमा ती राज्य सरकारहरूले प्रदर्शन गरेको यस प्रकारको करुणाहीनता निन्दनीय छ । यसले भारतीय जनता पार्टीमाथि अम्बानी र अडानीजस्ता मुठ्ठीभर महाधनाढ्यहरूको हितमा काम गर्ने दलालहरूको समूह भनी जुन आरोप लगाइने गरेको छ त्यो आरोपलाई केही हदसम्म सत्यापन गरेको छ ।

यस सन्दर्भमा प्रधानमन्त्री मोदीका विश्वासप्राप्त कार्यकर्ता एवं भारतको सबैभन्दा ठूलो राज्य उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले प्रवासी मजदुरहरूको दुखकष्टप्रति प्रदर्शन गरेको निर्मम कोटीको निरपेक्षताले त सबैलाई स्तब्ध बनाएको छ । यसले उनको अन्तर्यमा जमेर बसेको भारतका करोडौं दीनहीन जनताको गरीबी र त्यसले पैदा गरेको विवशताप्रतिको क्रूर संवेदनहीनतालाई पनि छताछुल्ल पारेको छ । योगीले आफ्नो राज्यमा कोरोना महामारीविरुद्धको अभियानलाई यति बेवास्ताका साथ चलाएका छन् राज्यका स्वास्थ्यकर्मीहरूले भोग्नु परिरहेको पीपीईको कमी भारतका अन्य कुनै राज्यमा भन्दा निक्कै नै बढी छ । भेन्टिलेटरको उपलब्धताका हिसाबले पनि उत्तर प्रदेश अरू राज्यका तुलनामा धेरै पछाडि देखिन्छ ।

सबैभन्दा पछिल्लो एउटा घटनाले त योगीको अमानवीय सोचलाई यसरी उदाङ्गो पारेको छ यसका कारण उनको सर्वत्र थु: थु: भएको छ । घटना यस्तो छ: प्रतिपक्षी दल भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसकी महामन्त्री प्रियंका गान्धीले एउटा चिठी लेखेर योगीजीसँग पैदलै आआफ्ना घर जान हिँडेका प्रवासी मजदूरहरूलाई उनीहरूको गन्तव्यसम्म पुर्‍याउनका लागि आफ्नो पार्टीले उपलब्ध गराउन खोजेका १ हजार बसहरू चलाउने अनुमति मागिन् । योगीको अफिसले पहिलो दिन त्यस कुराको स्वीकृति दियो तर तेस्रो दिन अनेक अडंगा लगाउँदै कांग्रेसले उपलब्ध गराएका बसहरू चल्न नदिने प्रपञ्च खडा गर्‍यो । राज्य प्रशासनले भन्यो- 'कांग्रेसले १ हजार बस चलाउछु भनेर ८७९ वटा मात्रै रीत पुगेका बस ल्याएर बोर्डरमा खडा गरेकोले अनुमति दिन सकिँदैन ।'

लालाबालालाई लिएर दूररदेहातका घरसम्म पुग्न भनी नाङ्गा खुट्टा हिँडिरहेका, भोका र थकित प्रवासी मजदूरहरूलाई उनीहरूको गन्तव्यसम्म पुर्‍याउनका लागि आफूले पनि कुनै व्यवस्था नगर्ने र प्रतिपक्षले अगाडि बढाएको सहयोगको हातलाई पनि झड्कारेर पन्छाउने मुख्यमन्त्री योगीको यो निर्दयी व्यवहार सर्वत्र निन्दित बन्न पुगेको छ । सन् २०१७ मा भएको राज्य विधान सभाको चुनावबाट बलियो बहुमतका साथ उत्तर प्रदेशको सत्ता सम्हाल्न पुगेका गोरखपुर मठका महन्त आदित्यनाथको कार्यकाल अत्यन्त विवादित छ । यस अवधिलाई इतिहासले कुनै सकारात्मक उपलब्धिका लागि नभएर अल्पसंख्यक मुसलमानहरूमाथि भएको लगातारको प्रताडना, फरक विचार राख्ने बौद्धिक समूहमाथि गरिएका असंख्य पुलिस कार्बाही, मुद्दा-मामिला र राज्यका स्रोत र साधनको हिन्दुवादी एजेण्डाका हकमा गरिएको चरम् दुरुपयोगका लागि सम्झिने छ ।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले कोभिड-१९ महामारीले भारतको जस्केलामा टेकेदेखि नै गल्ती गर्दै आएको देखिन्छ । सारा स्थितिको सही आकलन गरेर ठीकठीक प्राथमिकता निर्धारण गरी कोरोना व्याधिको सामना गर्ने अल्प र दीर्घकालीन रणनीतिक कार्ययोजना बनाउन सकेको भए आज भारतमा न त कोरोना महामारीको यस्तो विस्तार हुन्थ्यो न त आन्तरिक प्रवासीहरूको स्थानान्तरणको प्रक्रियाले नै यस्तो त्राशद रूप लिने थियो । कोरोना महामारी भारत प्रवेशका सुरुवाती दिनहरूमा सरकारको ध्यान कि त मध्य प्रदेशमा चलिरहेको कांग्रेसको सरकार गिराउनमा केन्द्रित थियो कि भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको स्वागत सत्कारमा ।

स्थितिले खतरनाक मोड लिएपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सोसल डिस्ट्यान्सिङ र लकडाउनको घोषणा गरे जुन वास्तवमा आवश्यक नै भइसकेको थियो । तर जम्माजम्मी ४ घण्टाको समय दिएर लकडाउनको घोषणा गरेकोले मानिसहरूले न त चाहिने जति रसदपानीको व्यवस्था गर्न सके नत भोलिको लागि कुनै जोहो नै हुन सक्यो । लकडाउनलाई ४ पटकसम्म लम्ब्याउँनु पर्ने स्थिति आएपछि त त्यो नै करोडौं जनताको घाँटीमा लागेको सुर्केनी बन्न पुग्यो । घरमै थन्किएका करोडौँ बेरोजगार भएका दैनिक ज्यालामा जीवन मानिसहरूलाई बँचाउने कुनै स्किम सरकारसँग थिएन । न त सरकारले कुनै राम्रो अंकको राहत प्याकेजको नै घोषणा गर्न सक्यो । प्रधानमन्त्री मोदीले यस्तै विपदाको अवस्थाका लागि भनेर खडा गरिएको एउटा कोष हुँदाहुँदै प्रम केयर फण्डको नाममा अर्को ढुकुटी पनि बनाउने घोषणा गरे । त्यसमा केही अर्ब रूपैयाँ जम्मा भएको समाचार पनि सुनिएको छ । तर भोकभोकै मर्न लागेका जनताको केयरका लागि त्यसबाट एक चवन्नी पनि खर्च भएको थाहा हुन सकेको छैन ।

तीस दिनको लकडाउनपछि पनि काम धन्दा सुचारु हुने कुनै सम्भावना नभएपछि उत्तर र उत्तरपूर्वी भारतका गाउँ देहातबाट मुम्बई, दिल्ली, हैदरावाद, बेङ्गलुरु, अहमदावाद, जस्ता ठूला सहरहरूमा रोजगारीका लागि पुगेका लाखौँलाख मजदूरहरू गाउँ फर्कने ध्याउन्नामा लागे । अनि सुरू भयो भारतीय उपमहाद्विपमा यस युगको सबैभन्दा ठूलो मानवीय स्थानान्तरण । सन् १९४७ को भारत विभाजनमा भएको स्थानान्तरण हिंस्रक भएकाले त्यसको त्राशदी भयानक थियो तर अहिलेको आन्तरिक स्थानान्तरण अर्को कोणबाट हेर्दा त्यत्तिकै कहालिलाग्दो छ । भारतका कर्ताधर्ताहरूका लागि यो स्थिति लज्जास्पद छ र यसलाई त्यस देशको विकासको मोडेल पूर्णत: असफल भएको कुराको ज्वलन्त दृष्टान्तको रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ ।

कोरोना महामारीले भारतीय समाजको वास्तविक रूपको दर्शन गराइदिएको छ । भारतमा कहीँ कतै वैभव पनि बढेको होला तर त्यहाँ आम मान्छे त पूरै हरिकङ्गाल पो भइसकेको रहेछ । एक महिना काम छुट्ने बित्तिकै करोडौं मानिसहरू भोकभोकै मर्ने अवस्थामा ओर्लनुपर्ने राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई के भन्ने ? न कुनै वचत, न संकटकालीन कोष, न जुरुक्क उठेर कतै जान सकिने साधन, न आफ्नो जीवनमा सन्तोष न त सन्तानलाई सुरक्षित भविष्य दिन सकिने अवस्था । स्वतन्त्रताको ७३औँ वर्षमा हिँडिरहेको देशका करोडौँ सर्वसाधारणको यस्तो सर्वहारा चाला ? महात्मा गान्धीले परिकल्पना गरेको सर्वोदय इतिहासको कुनै कण्टेनरमा फ्याँकिएको छ ?

प्रवासी मजदुरहरूको महान् स्थानान्तरणको क्रममा केही सुखद परिदृश्य पनि देख्न पाइयो जसले भारतीय समाजमा मानवता र आपसी सद्भाव मरिसकेको छैन भन्ने सुखानुभूति गराएको छ । पैदलै घरतिर पाइला बढाइरहेका भोका प्यासा मान्छेहरूलाई सडकछेउ तिरका गाउँले र कस्बाई जनताले खाना, पानी र रात बिताउने ठाउँको प्रबन्ध गरिदिएर उनीहरूको चहर्‍याइरहेको घाउमा मल्हम लगाउने चेष्टा गरेका छन् । यस प्रसङ्गमा सबैभन्दा उल्लेख्य उपकारी काम गरेका छन् हिन्दी र दक्षिण भारतीय चलचित्र जगतका विख्यात कलाकार सोनु सुदले । सोनुले आफ्नै खर्चमा सय्यौं बस भाडामा लिएर मुम्बईबाट बिहार तथा उत्तर प्रदेश जान चाहने मजदूरहरूलाई पुर्‍याउने व्यवस्था गरेका छन् । यो लेख तयार गर्दासम्म सोनुले करीब १५ हजार मजदुरहरूलाई गन्तव्यसम्म पुर्‍याइसकेका छन् । सोनुले यो सेवा अन्तिमसम्म जारी राख्ने जनाएका छन् ।

अर्कोतिर दिल्ली नजिक गाजियावादमा बिजुली रिक्सा चलाएर जीविका चलाइरहेका तर अहिले दुर्घटनामा परी अस्वस्थ रिक्सा-ड्राइभर मोहन पासवानकी १५ वर्षीया छोरी ज्योति पासवानले बिरामी बाबुलाई क्यारियरमा राखी साइकल चलाएर १२ सय किलोमिटर टाढा बिहारको दरभङ्गा जिल्लासम्म पुर्‍याई हिम्मतको र शारीरिक क्षमताको अद्भूत उदाहरण कायम गरेकी छिन् । दुर्घटनामा परी घाइते भएपछि बेरोजगार भएका मोहन पासवान आर्थिक कारणले गाजियावाद छोड्नै पर्ने अवस्थामा पुगेका थिए तर उनीसँग कुनै गाडी पाए पनि आफ्नो गाउँसम्मको भाडा तिर्ने पैसा थिएन । त्यतिबेला ज्योतिले हिम्मत देखाइन् । ५ सयमा सेकेण्ड ह्याण्ड साइकल किनियो । ज्योतिले बडो धैर्य र आँटका साथ त्यो पुरानो साइकल चलाएर बिरामी बाबुलाई गाउँमा उतारी छोडिन् ।

स्याबास ज्योति ! धन्य छौ सोनु !!

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७७ १३:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×