महामारीको मारमा गर्भवती महिला 

वन्दना ढकाल

काठमाडौँ — आफ्नो दोस्रो सन्तानको न्वारानको दिनसमेत नआउँदै बिहीबार सिन्धुपाल्चोककी एकजना आमाले ज्यान गुमाइन् । आधारभूत उपचारसमेत नपाएर उनको मृत्यु भएको देखिन्छ । उनको अवसान भइसकेपछि मात्रै सरकारले निधनको कारणमा कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको सार्वजनिक गरेको छ । 

यसरी नेपालभित्र कोभिड–१९ कै कारण पहिलो ज्यान गुमाउने व्यक्ति एकजना जवान उमेरकी आमा भएकी छिन् । यो दुःखद् घटनालाई धेरैले मिडिया र सामाजिक सञ्जालमा कोरोना भाइरसको संक्रमण र त्यसले निम्त्याएको खतरा बढेको रूपमा मात्रै अर्थ्याए । तर, यसले गर्भवती महिला र सुत्केरी आमाहरूको स्वास्थ्य सुरक्षामा सरकारले गर्दै आएको लापरबाही, बेवास्ता र दोयम व्यवहारलाई पनि उद्घाटित गरेको छ ।

४ जेठमा प्रकाशित नयाँ पत्रिकाको रिपोर्टअनुसार लकडाउन घोषणा गरिएको चैत महिनामा मात्रै ५३ जना सुत्केरी महिलाले ज्यान गुमाइसकेका छन् । अघिल्लो वर्षको त्यसै अवधिमा भने मातृमृत्यु संख्या शून्य थियो । रिर्पोट भन्छ– अहिले एकै महिनामा ३० हजार सुत्केरी स्वास्थ्य संस्थाको सम्पर्कबाहिर छन् । यस हिसाबले लकडाउनको गत दुई महिनामा ६० हजार सुत्केरी र नवजात शिशु स्वास्थ सेवाको पहुँचबाट वञ्चित छन् । एकजना गर्भवती, सुत्केरी र नवजात शिशुको स्वास्थ्य जोखिममा पर्नु भनेको आउँदो युगको स्वास्थ्य नै जोखिमा पर्नु हो । आज गर्भवती, सुत्केरी र नवजात शिशु रोगी हुँदा आउँदो ५०–६० वर्षसम्म समाज रोगी हुनु हो । आमा र बच्चाको शारीरिक, मानसिक, सामाजिक स्वास्थ्य खतरामा पर्दा त्यसले देशकै भविष्य संकटमा पार्छ ।

कोरोना भाइरस संक्रमणबाट सम्पूर्ण विश्व एकैचोटि प्रभावित छ । यो भाइरसले महिला वा गर्भवतीलाई बेग्लै रूपमा असर पार्छ वा पार्दैन भन्ने अहिलेसम्मको अध्ययनले निष्कर्ष दिएको छैन । तथापि, गर्भावस्था आफैंमा संवेदनशील अवस्था हो । सरकारले जारी गरेको कोरोना जाँच प्रोटोकलले गर्भवतीको कोरोना जाँच गर्ने बेग्लै व्यवस्था गरेको छैन । सिन्धुपाल्चोककी महिला मृत्युको शिकार बन्नुअघि नै कोरोना भाइरस संक्रमणको जाँच र त्यसका निम्ति उपचार नहुनुमा पनि यसले काम गरेको देखिन्छ । लकडाउनको दुई महिनाभरि उनी अरु कुनै संक्रमितको सम्पर्कमा पुगेको आधार पनि पुष्टि भएको छैन । त्यस आधारमा उनलाई अस्पतालबाटै संक्रमण भएको त होइन भन्ने अड्कल पनि काट्न थालिएको छ ।

अघिल्लो महिना पैदलै घर फर्किरहेका श्रमिकहरूको धुइरोमा गर्भवती महिलाहरू पनि थिए । कान्तिपुरमा प्रकाशित ‘जहाँको सास्ती सरकारले देख्दैन’को रिपोर्टमा पत्रकार बिनु सुवेदी लेखेकी थिइन्– सात महिनाकी गर्भवती सत्र वर्षीय कमला घर्ती हिँडेरै सल्यान पुग्न कस्सिएकी छन् तर उनी नागढुंगामै अलपत्र परिन् । फरकफरक गर्भावधिका महिला र सुत्केरीहरू हिँडेरै घर पुगेका समाचार विभिन्न मिडियामा लकडाउन भएयता आइरहेकै छन् । सामान्य आकलन गर्दा पनि पूर्वदेखि पश्चिम र पश्चिमदेखि पूर्वसम्म हिँडेको मजदुरको ताँतीमा गर्भवतीको संख्या उल्लेख्य छ/थियो भन्न सकिन्छ । गर्भावस्था सामान्य भन्दा अधिक आराम, अधिक पोषिलो खाना, अधिक माया, अधिक स्वास्थ्यको हेरविचार स्वयं र परिवारले राख्नुपर्ने समय हो । यस्तो बेलामा आफू र गर्भमा हुर्किरहेको शिशुको ख्याल राख्नुपर्ने दोहोरो जिम्मेवारीमा महिला हुन्छन् ।

विश्वभरि फैलिएको कोरोना महाव्याधीले नेपालमा पनि आर्थिक, सामाजिक, स्वास्थ्य र मानवीय संवेदनालाई नै संक्रमित गरिरहेको छ । दैनिक ज्यालादारी मजदुरहरूको मजदुरी खोसिएको छ । यसमा महिलाहरूको संख्या उल्लेख्य छ । चाहे ती निर्माण क्षेत्र र कारखानामा काम गर्ने महिलाहरू हुन् वा घरेलु कामदार र गृहणीहरू नै किन नहोऊन् । सहरबाट हिँडेर घर पुग्ने महिलामा गर्भवतीहरूको संख्या पनि बढी थियो भन्न सकिन्छ । छिनछिनमा खाना खाइरहनुपर्ने, एक छिनमै के खाऊँ के खाऊँ भइहाल्ने, छिनमै ढाड दुख्ने, कोखा बटारिने, वाक्वाकी हुने, हातखुट्टा फत्रक्क गल्ने, हर्मोनका गडबडीका कारण मनोदशा परिवर्तन भइरहने समय हो, गर्भावस्था ।

तर, अत्यधिक हिँडाइका कारण कतिपय महिला ‘घर’ नपुग्दै गर्भ तुहिने हो कि ? महिना लागेकाको बाटैमा सुत्केरी पो भइने हो कि ? वा रक्तस्राव पो हुने हो कि ? कोखको शिशु चलेको छ कि छैन भन्दै बेलाबखत पेट छाम्दै ठाउँ ठाउँमा सुस्ताए होलान् । यी र यी जस्ता यावत् परिस्थितिको भागीदार हुने डरमा बाटो काटे होलान् । कुनै ट्रकले दया गरेर लगिदिन्छन् कि भनेर दयायाचनामा नागढुंगापर पिपलामोडमा उभिएकी बिनु सुवेदीको रिर्पोटमा उल्लेखित कमला घर्तीको पुटुक्क उठेको पेटले अहिलेका गर्भवती महिलाको कठिन अवस्थालाई प्रतिनिधित्व गर्छ ।

प्राकृतिक प्रकोप होस् वा मानवसिर्जित संकट, त्यसको मारमा सबैभन्दा पहिला र बढी महिला नै पर्ने गरेका छन् । अहिले कोरोना भाइरसको संक्रमणले सिर्जित संकटको मारमा पनि महिलाहरू बढी परेका छन् । घरेलु हिंसामा बढोत्तरी होस् वा बलात्कार घटना । सामान्य स्वस्थ व्यक्ति त अहिलेको कोरोना आतंकका कारण हरपल त्रसित छ भने गर्भवती महिलाले त्यही त्रासमै आफूसँगसँगै पेटभित्रको शिशुलाई जोगाइराख्नुपर्ने चुनौती छ । जनस्वास्थ्यको बागडोर समातेको हाम्रो स्वास्थ्य मन्त्रालयले भने न गर्भवती महिलाहरूबारे बोलेको छ, न यसका लागि कुनै व्यवस्था गरेको छ ।

हालै मोरङको एउटा निजी अस्पतालले शल्यक्रिया कक्षबाटै गर्भवतीलाई उपचार गर्दिनँ भनेर निकालेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो । सञ्चारमाध्यममा नआइपुगेका यस्ता धेरै घटनाहरू अहिले गर्भवती र सुत्केरीले भोगिरहेका छन् । सार्वजनिक सवारीसाधन बन्द हुँदा नियमित परीक्षण गराउनुपर्ने गर्भवतीहरू स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्न पनि सकेका छैनन् । कतिपय डाक्टरहरूले गर्भवतीलाई फोनबाटै स्वास्थ्य सेवाबारे जानकारी दिइरहेको पनि पाइन्छ । कुनै पनि बखत अस्पताल कुदिहाल्नुपर्ने अवस्थामा भएका गर्भवती महिलालाई आफ्नो क्षेत्रका स्वास्थ्यसंस्थाहरूले कोरोनाबाट आतंकित भएर सेवा नदिने हुन् कि भन्ने तनाव छ । हाम्रो राज्य प्रणालीले प्रजनन स्वास्थलाई नितान्त महिलाको मामिलाका रूपमा व्यवहार गर्दै आएको छ । सामाजिक इकाइदेखि राज्यको संरचनासम्म पुरुषसत्तात्मक भएका कारण नीतिगत निर्णयमा पनि पुरुष सोच र दृष्टिकोण हावी हुँदै आएको छ । यस्तो दुर्भाग्यपूर्ण व्यावहारिकताको पीडा कोरोना विश्वव्याधीमा झन् बढेको छ ।

कति अस्पतालले आंशिक सेवा मात्रै दिएका छन् । हालै सुदूरपश्चिमको प्रसूति सेवाका लागि सुविधायुक्त भनिएको सेती अस्पताललाई कोरोना अस्पतालमा रूपान्तरित गरेपछि प्रसूति सेवा ठप्प भयो । तर, विरोध भएपछि तीन दिनमा नजिकैको अस्पतालमा प्रसूति सेवा सुरु गरियो । यही घटनालाई हेर्दा पनि महिला र प्रजनन स्वस्थलाई सरकारले प्राथमिकतामा राख्दैन भन्ने पुष्टि हुन्छ । यस्ता घटनाले संविधानमा लेखिएको सुरक्षित प्रजननको अधिकार केवल कागजको अधिकार हो भन्ने व्यवहारमा देखाएको छ ।

सरकार (खासगरी प्रदेश र स्थानीय सरकार) ले अझै पनि गर्भवती र सुत्केरी महिलाका विषयमा संवेदनशील भई महामारी बेलामा गर्भवतीको स्वास्थ्य उपचारका निम्ति स्वास्थ्यकर्मीहरूको छुट्टै टोली खडा गरेर परिचालन गर्न सक्छ । गर्भवती र सुत्केरी महिलाको स्वास्थ्य अवस्थालाई ध्यानमा राखेर प्रत्येक वडावडामा डाक्टर, नर्स, स्वयमसेवकहरूको स्पेसल टास्क फोर्स खडा गर्न सक्छ र भविष्यलाई जन्म दिने आमा र भविष्य हाँक्ने शिशुहरूको जीवनरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्न सक्छ । गर्भवती महिलाका लागि कुनै समस्या पर्दा तुरुन्तै सम्पर्क गर्न सकिने र सेवा उपलब्ध गराउने हटलाइन सेवा र सम्पर्कको पनि व्यवस्था गर्नु आवश्यक छ । त्यसो गर्दा मात्रै अस्पताल पुग्न नसक्ने, कोरोनाकै डरले अस्पताल जान डराइरहेका, नियमित चेकजाँच गर्न नपाएका, बेथा लागेर अस्पताल पुग्न छटपटाइरहेका गर्भवतीका लागि राहत हुने थियो । प्रकाशित : जेष्ठ १०, २०७७ १९:३६

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

लालबहादुर–लालकुमारी सडकमै छन्

वन्दना ढकाल

काठमाडौँ — वैशाख चार गते बिहान साढे छ बजे । कीर्तिपुरको भित्रीगाउँदेखि नगाउँ दोबाटोसम्म मानिसहरूको एउटा लामो लस्कर देखियो । बालबालिका, तन्नेरी र अधवैंशेहरू रहेको करिब साठी सत्तरी जनाको त्यो लस्कर घर फर्कन चाहने मजदुरको थियो ।

कसैका हातमा दुनोटका स–साना पोका थिए । कसैको हातमा चाउचाउ । कसैले आधा रित्तिएका पानीका बोतल समातेका थिए । कसैका टाउकामा जेब्रा झोला ।

केही महिलाहरूले छातीमा झोलुङगो झुन्ड्याएजसरी कुर्थाको पातलो चुन्नीले बच्चा बोकेका थिए, सँगसँगै एउटा हातको कान्छी औंलामा ५–६ वर्षको अर्को सन्तान हतेरिरहेका थिए । बाँकी चार औंलाले चाउचाउ र बिस्कुटका प्लाष्टिक अड्याएका । अर्को हातमा जेब्रा झोला चपक्क पारेका । कोही पुरुषका काँधमा झोला थियो, कोहीले हाफ जाँघेभित्र सुरुवाल उनेका थिए । यस्तो लाग्थ्यो– काँधमा झोला भिर्दा हिँड्दाहिँड्दै गाह्रो हुन्छ, बरु जीउमा उने सजिलो । उनीहरू पंक्तिबद्ध हुँदै नगाउँ दोबाटो छिचोल्न के लागेका थिए, पुलिसले झ्याप्पै रोके । सँगै हातमा पन्जा, मुखमा मास्क लगाएका एक व्यक्तिले खल्तीबाट हत्तपत्त अपरेसन थियटरका डाक्टरले लगाउने जस्तो सेतो कभर झिकेर टाउकोमा लगाए र अघिअघि हिँडिरहेका मान्छेलाई हप्काउँदै सोधे, ‘तपाईंहरू कहाँ हिँडेको ?’

काँधमा झोला, खुट्टामा तुने चप्पल, हाफ जाँघे लगाएका करिब ४५–५० वर्ष जतिका ती मान्छेले सुस्तरी भने, ‘हामी घर जान हिँडेको ।’

‘अहिले लकडाउन छ भन्ने थाहा छैन ? सरकारले तिमीहरूलाई जहाँ छौ, त्यही बस भनेको होइन ? घरमै बस भनेको होइन ? किन यसरी हिँडेको ?’

‘हामी कसरी बस्ने यहाँ ? महिना दिन हुन लाग्यो काम नपाएको, पैसा पनि छैन, खानेकुरा पनि छैन । भोकले मरिने भयो भनेर घर जान थालेको,’ ती व्यक्तिले यसरी गुनासो पोखे, मानौं यति भनेपछि अगाडि जान बाटो खुल्छ ।

‘कसरी भयो महिना दिन ? लकडाउन गरेको त २०–२२ दिन पो भयो त । खान पाएन भने त्यहाँको वडालाई भन भनेर सरकारले भनिराखेको छ त, त्यति भन्दा नि कुरा बुझ्दैन ?’ उनले चर्को स्वरमा हप्काए । ‘खान पाएको भए को यसरी हिँड्थ्यो र हजुर ?’ ती व्यक्तिले गुनासो गर्दै थिए ।

चोकमा प्रहरीहरू बाटो छेकेर उभिएका थिए । स्थानीय युवा स्वयम्सेवकजस्तो देखिने ती युवाले भने मजदुरहरूलाई लकडाउन के हो भनेर सिकाइरहेका थिए । उनी भन्दै थिए, ‘तिमीहरू घर गयौ भने पनि तिमीहरूलाई कसैले घरमा राख्दैन, बाटोमा अन्त पनि तिमीहरूलाई कसैले अगाडि जान दिँदैन । तिमीहरू आफूहरू पनि मर्छौ, अरुलाई पनि मार्छौ ।’

त्यतिन्जेल उभिएका जति मजदुरहरू सबै थचथुचुक्क घरछेउका पेटीमा बसे । बालबालिकाहरू यताउता पल्याकपुलुक्क गर्न थाले । उनीहरूलाई पनि के थाहा– आमाबाले कहाँ लैजान खोजेका हुन् ? अहिले फेरि बाटैमा किन रोकिएको हो ? कहाँसम्म हिँडेर जानुपर्ने हो ? अगाडि पुलिसले रोकेको छ, लस्करको अगुवालाई एउटा खाइखाँदो मान्छेले हप्काइरहेको छ, आतंकित देखिन्छ, केटाकेटीहरूको अनुहार ।

विश्वभरि फैलिएको कोरोना भाइरसको सन्त्रासका कारण सरकारले नेपालमा पनि गत तीन हप्तादेखि लकडाउनको घोषणा गरेको छ । कुनै तयारी र योजनाबिना गरिएको यस घोषणाले ‘सरकार’ र सरकार संरक्षित वर्ग त सुरक्षितै बस्यो तर लाखौं ज्यालादारी मजदुरलाई भने अचानकै भोकभोकै मर्नुपर्ने परिस्थितिमा धकेलिदियो ।

जसलाई रातदिन श्रम गरेर जीवन धान्नुपर्ने मजबुरी छ, ती मजदुरलाई के थाहा यो कोरोना भनेको के हो ? यो कसरी सर्छ ? यसले गर्छ के ? बरु उनीहरूसँग त पहिलेदेखि नै कोरोनाभन्दा भयानक चीज अर्थात् भोक दिनरात आफैँसँग टाँसिएको छ । जुन दिन काम गर्‍यो, त्यो दिन चामल किनेर डेक्ची बसाल्यो, नत्र भोकै सुत्यो । दिनरात आन्द्रा बटार्ने डरलाग्दो भोकभन्दा कुनै पनि महामारी मजदुरहरूका लागि मामुली हुन्छ । मजदुरहरू हैजा आउला र मरिएला भनेर काम छाड्न सक्दैनन् । किसानहरू अनिकाल पर्न सक्छ भनेर खेतीपाती गर्न छाड्दैनन् । काम गर्न छाड्नु र छाक टार्न नपाउनु जति पीडादायी बेला मजदुर–किसानका लागि अरु हुँदैन ।

लम्बिइरहेको लकडाउनले देशभरिका मजदुरहरूको एकैचोटि रोजीरोटी खोसिदिएको छ । त्यो नै उनीहरूका लागि सबैभन्दा खराब परिस्थिति हो । उनीहरूका लागि यतिखेर कोरोना भाइरस वा सरकारी लकडाउनबारे सोच्ने बेलै होइन । त्यसैले जहाँ सानो आफ्नो थात छ, त्यतै हिँडे उनीहरू । सयौं किलोमिटरको बाटो पार गर्न साथीहरू जुटेर । कतै थाकेर बस्दा सँगैको साथीले खोल्साखोल्सीबाट ल्याएको पानी खान्छस् भनेर त सोध्छ भन्ने भरोसामा उनीहरू दुधे केटाकेटी चेपेर हिँडिरहेका छन् । सरकार भने पानी सोध्नु त के, दिनदिन भाटा बर्साउँदै छ, गरिबका ढाडमा ।

प्रत्येक दिनका समाचारमा देश फर्कन र सहर छाड्न खोज्ने मजदुरको ताँती देखिन्छ । काठमाडौंको मान्छे हिँडेर कैलाली जान कस्सिएको छ । पोखराको मान्छे बर्दिया हिँड्दै छ । कोही महाकाली नदीमा हेलिएको छ । तर हिँडेरै र पौडेरै घर भेट्टाउने आशा बोकेको मजदुरलाई सरकारी आदेश उल्लंघनको सजायस्वरूप मुद्दा लगाउने तयारी गर्छ ।

अहिले जो कोहीको पनि मनमा सरकारको यस्तो निर्दयी र मजदुरद्वेषी रवैयाप्रति आक्रोश छ । नगाउँ दोबाटोमा संगीत र म उनीहरूको संवाद सुनिरहेका थियौँ । ‘अझ त्यहाँ उभिन्छौ ?’ एकजना पुलिसले मतिर हेरेर हप्काउन शैलीमा भनेँ ।’

‘किन, कुरा सुन्न पनि नपाउने ?’ म पनि पुलिससँग अलि चर्को स्वरमा बोलेँ । सरकारले देखाइरहेको कर्तव्यहीनतासँग उठेको रिस अलिकति भने पनि मैले पुलिससँग चर्किएर पोखेँ ।

‘यहाँ नबस्नुस्, तपाईंहरू जानुस्,’ पुलिसले वरिपरि आइपुगेका अरु स्थानीयलाई पनि हप्कीदप्की गर्न थाल्यो । संगीत फोटो खिच्न खोज्दै थिए । एकजना कुनै स्थानीयले त मोबाइलमा फोटो खिचिसकेकै रहेछन् । ‘फोटो नखिच्नुस्, किन फोटो खिचेको ? मान्छेलाई दुख परिरहेको फोटो खिच्न तपाईंलाई लाज लाग्दैन ?’ अघिदेखि मजदुरहरूको लस्करलाई बाटो छेकिरहेका हट्टाकट्टा युवाले फोटो खिच्ने मान्छेलाई पनि हप्काए । उनले थचाथुचुक बसेका सबै महिला, केटाकेटीहरूलाई एकएक गर्दै भने, ‘उठ्नुस्, उठ्नुस् ! तपाईंहरू यहाँबाट फर्किहाल्नुस् । जहाँबाट आउनुभएको हो, उतै जानुस् । सबै उठ्नुस् । सबै उठ्नुस् !’

हामी पनि केहीबेर मजदुर उल्टो फर्केको बाटोतिर हिँड्यौं । अलि पर पुगेपछि संगीतले फर्कंदै गरेका एकजना अधवैशें मजदुरलाई सोधे, ‘तपाईंहरू कहाँ जान लाग्नुभएको हो दाइ ?’

‘मकवानपुर घर जान हिँडेको ।’

‘अनि कहाँबाट आउनुभएको त अहिले ?’

‘हामी थानकोटमा ज्यालादारी गर्छौं, एक महिनादेखि काम छैन, खानेकुरा पनि छैन । अनि घर फर्कन खोजेको जानै दिँदैनन् ।’

‘अनि उता थानकोटबाटै जाँदा हुन्थ्यो नि, किन यता आउनुभएको त ?’ संगीतले सोधे ।

‘त्यताबाट पनि जान दिएन, त्यहाँको पुलिसले यता धपाइदियो,’ उनले आफ्ना कुरा नसक्दै तिनै युवा फेरि चर्को स्वरमा चिच्याए, ‘सुन्नुभएन तपाईंहरूले ? चाँडो फर्कनुस् !’

त्यतिन्जेल मजदुरहरूको त्यो लर्को नगाउँको उकालोतिर फर्किसकेको थियो । चोकमा घरघरबाट मान्छेहरू बाहिर निस्केर कामदारहरूको विजोग हेरिरहेका थिए । उनीहरूलाई धपाउँदै गरेका (सायद उनी कीर्तिपुर नगरपालिकाका स्वयंसेवक हुन्) युवालाई पनि हामीले सोध्यौँ, ‘उनीहरूलाई यसरी फर्काउनुभन्दा यहाँको स्थानीय निकायसँग समन्वय गरेर उनीहरूको खानेबस्नेको व्यवस्था गर्न सकिँदैन ? उनीहरूलाई केहीबेर रोकेर नगरपालिका प्रमुखसँग पो कुरा गर्नुपर्थ्यो कि ?’

‘होइन, नगरपालिकाले नै बाहिरको मान्छेलाई उनीहरू जताबाट आएका हुन्, उतै पठाइदिनुपर्छ भन्ने निर्णय गरेको छ’, उनले भने ।

‘ए, नगरपालिकाले नै फर्काउन भनेको हो ?’

‘हो,’ यसो भन्दै उनी स्थानीयलाई पनि सम्झाउन थाले, ‘तपाईंहरू घरबाहिर ननिस्कनुस्, घरभित्र जानुस् । बाहिर के रमिता हेर्न निस्कनुभएको ?’

हामी बिहान दुई घण्टा मात्रै खुल्ने कीर्तिपुर सहकारी पसलमा सामान किन्न पुगेका थियौं । पसल खोल्नुअघि नै सडकमा देखिएको यस्तो दृश्यले हामीलाई धेरैबेर तनाव भयो । मोबाइलमा दुई–तीन ठाउँमा फोन डायल गर्‍यौं । कसैको उठेन । धेरैबेर छटपटी भयो । अनि संगीतले १०० मा डायल गरेर प्रहरीमा टिपाए, ‘कीर्तिपुरको नगाउँ भन्ने ठाउँमा बालबालिकासहितका ६०–७० जना मजदुरहरू अलपत्र छन् । उनीहरू खानबस्नको समस्या भएपछि मकवानपुर आफ्नो घरमा फर्कन खोजिरहेका रहेछन् । यहाँका स्थानीयले बाटो छेकेका कारण उनीहरू बाटैमा अलपत्र छन् । कीर्तिपुर प्रहरी वा नगरपालिकामा खबर गरेर उनीहरूको व्यवस्थापन गर्न सकिन्थ्यो कि ?’

‘हुन्छ, हजुर हामी कुरा गरिहाल्छौं,’ प्रहरीले भन्ने यस्तै हो । उताबाट यस्तै जवाफ आएछ । मजदुरहरूको लर्को नगाउँ हुँदै राराहिल नगरतिर फर्क्यो । त्यसपछि पनि संगीतले अरु एक/दुई ठाउँमा फोन गरे । हामी नगाउँचोकतिरै फर्क्यौं ।

थानकोटका मान्छेलाई छेकेर कीर्तिपुर पुर्‍याउने, कीर्तिपुरबाट लघारेर फेरि उतै पठाउने प्रहरी र स्वयम्सेवकहरू निमित्त मात्रै हुन् । किनभने उनीहरूले कर्तव्य पालना गर्ने आफ्नो विवेकले होइन, माथिको आदेशले हो । माथि अर्थात् टाउको । अर्थात् सरकार र सरकार चलाइरहेका शासकहरू । शासकहरू जनताको चित्कार कतै सुनिन्छ कि भनेर खोपडीमा किटनाशक औषधी छर्केर सत्गुरु र बालयोगी आदित्यनाथका ‘दिव्यवाणी’ सुन्न मस्त होलान् । किट अर्थात् जनता । हो, शासकका लागि जनता भनेका आखिर कीट हुन्, कीराबराबर । शासकका लागि कीराको के मूल्य ? कीराहरू सत्तामा उकाल्ने बेलामा मात्रै काम आउँछन् । चुनावका बेलामा ती कीट रातारात जनतामा रूपान्तरित हुन्छन् । सायद, आजकल शासकहरूको खोपडी किटनाशक औषधीमा लठ्ठिएर शरीरबाट निकालेर भेन्टिलेटरमा राखिएको छ । यस्तो मुर्कट्टाशासित समयमा मजदुरहरूले ‘घर’ पुग्नका लागि कोशौंकोश हिँडेर गौडा पार गर्न देऊ भन्दै पुलिससँग अनुनय गर्नु बेकार छ ।

पन्ध्र वर्षअघि यस्तै मौसम थियो । साल २०६२/६३ । त्यही नगाउँ दोबाटोबाट यस्तै तुने चप्पल, अर्धानो जाँघे लगाएका पुरुष, पिठ्यूँमा दुधे बच्चा बोकेकादेखि सबै उमेरका महिला अनुहारमा जोश, रगतमा आक्रोश उमालेर, एउटा हात हावामा मुठ्ठी पार्दै अर्को हातले झण्डा समातेर नयाँबजारतिर लम्किएका थिए । निरंकुश शासनसत्ता ढाल्न । यिनै मैलाधैला लुगा लगाएका, गलैंचा कारखानाका सिपालु, इट्टाभट्टा मिस्त्री, ज्यामी, मजदुर सबैसबै मोर्चाबद्ध थिए ।

ठ्याक्कै यही समय हो– घाम पनि यस्तै लागेको थियो । नयाँ शासकहरूले बिर्सिसके– के र कसरी अहिले यो मखमली मोर्चा आरक्षित भएको थियो ? त्यो यही बेला हो है– मजदुरहरूको आक्रोश सडकमा उर्लिँदाको परिणाम के हुन्छ ? किनकि मजदुरहरूलाई थाहा छ– केवल भोकले कंकाल भइसकेको शरीरलाई केही गुम्ला कि भन्ने कुनै डर लाग्दैन ।

र, कवि विनोदविक्रम केसीले अर्को कविता लेख्नेछन्– लालबहादुर–लालकुमारी सडकमा निस्किसके !

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७७ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×