राज्यको नजरमा नपरेको कछुवा 

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपालमा प्रायः ठूला वन्यजन्तुलाई प्राथमिकतामा राखेर योजना निर्माण गरिन्छन् । साना जीव र वन्यजन्तुको क्षेत्रमा लगानी न्यून छ । यी जीवकाे संकटापन्न अवस्थाबारे थाहा पाएर पनि राज्य तिनको संरक्षण र कार्ययोजना निर्माणमा मौन देखिन्छ ।

बाघ, अर्ना, गैंडा, हिउँ–चितुवाजस्ता ठूला जीवमा ध्यान दिने राज्यकाे नजरमा कछुवा, माछा, भ्यागुता, सर्पजस्ता जीव परेका छैनन् ।

नेपालको तराई क्षेत्रमा पाइने कछुवाको संरक्षण, अनसुन्धानको सवालमा सरकारले अहिलेसम्म कुनै कार्ययोजना बनाएको छैन । न त चासो देखाएको छ ।सन् २००० देखि मे २३ तारिखलाई विश्व कछुवा दिवसका रूपमा मनाइँदै आएको छ ।

नेपालमा १६ प्रजातिका कछुवा पाइन्छन् । तीमध्ये ५ वटा साइटिस अभिसन्धिको अनुसूची १ र बाँकी ११ वटा अनुसूची २ मा सूचीकृत छन् । यसले पनि यो जीव कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने पुष्टि गर्छ ।

शरीरमा खबटो भएको एकमात्र मेरुदण्डीय जीव हाे कछुवा । बोहरको सन् २००८ मा प्रकाशित अनुसन्धानात्मक आलेखअनुसार मानवीय अतिक्रमणका कारण सबैभन्दा पहिले लोप हुने ढाड भएका जीवकाे सूचीमा कछुवा नै हुने उल्लेख छ । धेरै प्रजातिका कछुवा सिमसारमा आश्रित छन् । सिमसार क्षेत्रको अतिक्रमणले कछुवा प्रजातिलाई निकट भविष्यमा धेरै असर गर्ने उनले उल्लेख गरेका छन् ।

नेपालका कछुवामध्ये इलंगेटेट टर्टोइस (लाम्चे कछुवा, ठोटरी) र तीन धर्के कछुवा (ट्राइक्यारिनेटा) जमिनमा पाइन्छन् । लाम्चे कछुवा संकटापन्न र साइटिस अभिसन्धिको अनुसूची २ मा सूचीकृत जीव हो । यो कछुवाबारे अनुसन्धान गरिरहेकी बालिका चापागाईंका अनुसार यसको मुख्य वासस्थान तराई तथा सिवालिक क्षेत्र हो । विशेष गरी सालका जंगलमा लाम्चे कछुवा पाइने उनले बताइन् । मानवीय अतिक्रमण, वन फँडानीजस्ता गतिविधिले यो झनै संकटमा पर्दै छ । लजालु स्वभावको यो कछुवा अधिकांश समय लुकेर बस्छ । वन फँडानी, आगलागी, सहरीकरण, पानीको स्रोतमा ह्रास, वनक्षेत्रमा विषादी फ्याँक्ने गतिविधि, सिकार गर्ने तथा घरमा पाल्नेजस्ता क्रियाकलापले यो प्रजाति झन् संकटमा परेको ‘आरको नेपाल’ले जनाएको छ । उक्त संस्थाले नेपालमा सरिसृप र उभयचर प्रजातिको अध्ययन/अनुसन्धान एवं संरक्षण गर्दै आएको छ ।

टर्टल ट्याक्सोनोमी वर्ल्ड ग्रुपले सन् २०१७ मा निकालेको प्रतिवेदनअनुसार विश्वमा ३ सय ५६ प्रजातिका कछुवा छन् । तीमध्ये ६१ प्रतिशत प्रजाति खतराको सूचीमा छन् ।

नेपालको तराई क्षेत्र कछुवाको उपयुक्त वासस्थान हो । यी प्रजातिमध्ये केही पानीको स्रोतनजिक, कुनै पानीभित्रै र दलदलमा बस्ने हुन्छन् । पर्यावरणीय दृष्टिले पनि कछुवाकाे विविध महत्त्व छ । यसले सिमसार एवं नदीभित्र पाइने वनस्पति खाइदिएर अन्य जीवका लागि वासस्थान निर्माण गरिदिन्छ । पानीमा पाइने वनस्पतिको उत्पादकत्व बढाइउन सघाउँछ ।

समुद्र एवं ठूला नदीमा पाइने कछुवाको महत्त्व अझ बढी छ । सबैजसाे कछुवाले प्रायः नदी किनारमा अण्डा पार्छन् । कछुवाको अण्डा केही जीवका लागि आहारा बन्छ । अण्डाले सामुद्रिक क्षेत्रमा उत्पादकत्व बढाउन भूमिका खेलेको हुन्छ । अण्डामा भएको करिब ८२ प्रतिशत ऊर्जा जमिनमा मिल्ने र त्यसमा रहेका क्याल्सियमजस्ता पौष्टिक तत्त्वले तटीय क्षेत्रमा घाँस एवं वनस्पति फैलाउन, कटान कम गर्न सघाउने मोसको सन् २०१७ मा प्रकाशित अनुसन्धानमा उल्लेख छ । कछुवाले समुद्र र जमिनबीचको पौष्टिक चक्रमा पनि प्रभाव पारेको अनुसन्धानले देखाएका छन् । कछुवाले पारगसेचनमा पनि भूमिका खेल्छन् । लाम्चे कछुवाजस्ता प्रजातिले कुहिएका जैविक वस्तु खाएर वातावरण सफा गरिदिन्छन् ।

कछुवाको शारीरिक वृद्धि पनि ढिलो हुन्छ । यसको रहनसहन र खानपिनको विशिष्ट मिश्रणले लामो आयु हुने गरेको वैज्ञानिकको दाबी छ । अर्काथरी वैज्ञानिक कछुवाको पाचन प्रक्रिया र कोषको वृद्धि ढिलो हुने भएकाले धेरै वर्षसम्म बाँच्ने बताउँछन् ।

कछुवाकाे अण्डाबाट भाले निस्कन्छ कि पाेथी, त्याे तापक्रमले निर्धारण गर्छ । औसत तापक्रमभन्दा केही बढी हुँदा पोथी र कम हुँदा भाले निस्कने गर्छ । कछुवाले आफ्नो बच्चाकाे रेखदेख गर्दैन । एकपटक अण्डाबाट निस्किएपछि कछुवाले बाँच्नका लागि आफैं संघर्ष गर्नुपर्छ । केही बच्चालाई अन्य जीवले खाइदिन्छन् । कछुवाका बच्चा सर्वाहारी हुन्छन् । केही वयष्क हुँदै गएपछि शाहाकारी हुन्छन् ।

लामो समय बाँच्ने जीव भएकाले यिनको प्रजनन पनि ५० वर्षसम्म हुने गरेको पाइएको छ । फिमेल फल्स म्याप टर्टल २ देखि ३ वर्षको उमेरमा वयष्क हुन्छ भने मड टर्टल ३ देखि ४ वर्षमा । कमन स्न्यापिङ टर्टल १० देखि १२, मेक्सिकन टर्टोइस १४ देखि १५ र अस्ट्रेलियाको ग्रेट बेरियर रिफमा पाइने कछुवा ४० वर्षमा प्रजननयोग्य हुन्छन् । कछुवा गोहीभन्दा अघिदेखि अस्तित्वमा आएको जीव मानिन्छ । नेपालकाे सन्दर्भमा भने कछुवाको यकिन संख्याका विषयमा पनि अध्ययन भएको छैन ।

मानवीय अतिक्रमणसँगै यो जीव संकटमा परेको छ । सहरी क्षेत्रमा कछुवालाई घरपालुवा जीवका रूपमा राख्ने प्रचलन बढ्दै छ । यस्ता कछुवा अधिकांश वासस्थानबाटै चोरेर ल्याइएका छन् । अन्य मुलुकमा पाइने रातो काने कछुवा अहिले ‘एक्वारियम’मा राख्ने गरिएको छ । काठमाडौंको टौदहमा पनि अहिले यस्ता कछुवा ल्याएर छाडिएको पाइएको छ । नेपालका लागि याे कछुवा ‘मिचाहा प्रजाति’बन्दै गएकाले पारिस्थितिकीय प्रणालीलाई असर गर्ने निश्चित छ ।

लेस्मिस पंकटाटा कछुवा । यो नेपालमा धैरे देखिने गर्छ । यो कछुवा बढी मात्रामा मानिसहरुले खाने गरेका छन् ।

१० वर्षअघि क्यारोन नेपालले गरेको एउटा अनुसन्धानमा सुनसरी, कपिलवस्तु, रूपन्देहीमा बढी मात्रामा कछुवाको बेचबिखन हुने गरेको उल्लेख छ । त्यस्ता कछुवा केही मासुका लागि, केही पाल्न र केही अन्य प्रयोजनले सहरमा पठाउने गरिएको जनाइएको छ ।

कछुवालाई हिन्दू धर्मावलम्बीले विष्णुको दोस्रो अवतारका रूपमा लिन्छन् । नेपाल र भारतका कयौं मन्दिरमा विभिन्न प्रजातिका कछुवा राख्ने गरिएको छ । घरमा पनि आयातित प्रजातिका कछुवा पाल्ने चलन बढेको छ ।

मानिसको सोख र अन्धविश्वासका कारण कछुवा चेपुवामा परेको देखिन्छ । नेपालमा मात्र होइन, विश्वमै । सन् २०१९ जुनमा मलेसियामा ५ हजार २ सय ५५ वटा रातोकाने कछुवासहित २ भारतीयलाई त्यहाँको प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो । सोही वर्ष फिलिपिन्सको मनिला विमानस्थलमा मुखमा टेप लगाइदिएको अवस्थामा १ हजार ५ सय २९ वटा कछुवा सुटकेसमा भेटिएको थियो ।

वाइल्ड लाइफ जस्टिस कमिसन (डब्लूजेसी) ले सन् २०१६ देखि २०१८ सम्म कछुवाको चोरीतस्करीविरुद्ध ‘अपरेसन ड्रागन’ चलाएको थियो । अपरेसन दौरान २० हजार ४ सयवटा कछुवा पूर्वी एसियाली मुलुकहरूबाट नियन्त्रणमा लिइएको थियो । डब्लूजेसीको प्रतिवेदनअनुसार एसियाली क्षेत्रमा मात्रै वार्षिक ३१ करोड ९८ लाख ४० हजार रुपैयाँबराबरको कछुवाको कारोबार हुन्छ ।

सन् २०१६ मा लुका लुइसेलीको समूहद्वारा प्रकाशित अनुसन्धानले २० वर्षमा २ करोड कछुवाको चोरीसिकार भएको उल्लेख गरेकाे छ । सन् १९९० देखि २०१० सम्मका कछुवा तस्करीको घटनासम्बन्धी अनुसन्धानले ४८ प्रजातिका कछुवा तस्करी हुने गरेको देखाएको छ । यसअनुसार विश्वका १ सय ७ वटा मुलुकबाट कछुवाको तस्करी र ६६ वटा मुलुकमा बेचबिखन हुने गरेको छ । त्यसमा चीनमा (हङकङसहित) मात्रै २७ प्रतिशत कछुवा भित्रिएको उल्लेख छ ।

कोसी क्षेत्रमा कछुवा बेचबिखनमा केन्द्रित भएर अनुसन्धान गरिरहेकी अस्मिता श्रेष्ठका अनुसार एसियाका चीन र भियतनाममा कछुवाका ठूलो बजार हुन् । कछुवाको मासुले यौनक्षमता बढाउने, औषधिका रूपमा प्रयोग हुनेजस्ता अन्धविश्वासले यसको तस्करीलामलजल गरेको छ ।

भारत र नेपालमा कछुवा पाल्दा शुभ हुने धारणाका कारण पनि चोरीसिकार बढेको अनुसन्धानकर्मीको भनाइ छ । यस्ता विविध पक्षले संकटमा पर्दै गएको कछुवाला राज्यले हालसम्म प्राथमिकतामा पार्न सकेको छैन । सरकारी तबरबाट चितवन र बर्दिया निकुञ्‍ज तथा सामुदायिक स्तरबाट झापामा केही पहल गरिए पनि त्याे पर्याप्त छैन । नेपालमा पाइने कछुवा र यसकाे पर्यावरणीय पक्षकाे बृहत् अनुसन्धान भएकाे छैन । प्रकाशित : जेष्ठ १०, २०७७ १२:२५

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लकडाउनको असर : यसरी फेरियो चिडियाघरका वन्यजन्तुको आनीबानी

चराहरुमा एकखालको ‘एक्साइटमेन्ट’ देखिने गरेको छ
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — दैनिक ३ हजारभन्दा बढी आगन्तुहरुको उपस्थिति हुने जावलाखेलस्थित सदर चिडियाखाना चैत ७ गतेदेखि बन्द छ । चिडियाखानाका २० जना कर्मचारीहरु चैत ११ गतेदेखि चिडियाखानामा ‘लक्ड’ छन् । उनीहरुले चिडियाखानाभित्रै बाट जीवहरुको स्यारसुसार गर्ने गरेका छन् ।

कोरोना महामहारीबाट बच्नका लागि चिडियाखानामा उच्च सुरक्षा सतर्कता अपनाएर वन्जयन्तु तथा चराचुरुंगीहरुको रेखदेख गरिएको चिडियाखानाका प्रमुख चिरञ्जीवीप्रसाद पोखरलले बताए ।

लकडाउनको प्रत्यक्ष प्रभाव चिडियाघरका वन्यजन्तुहरुमा पनि देखिन थालेको छ । कार्यालयका प्रमुख पोखरेलका अनुसार मानिसहरुको आवगमन नहुँदा वन्यजन्तुहरुको आनीबानी तथा दैनिकीमा पनि प्रभाव परेको छ । लकडाउनले ‘प्राइमेट्स’ (बाँदर, लंगुर, सियामाङ,लिमर्स) जस्ता जीवहरुको आनीबानीमा केही परिवर्तन आएको चिडियाखानाका वरिष्ठ भेट प्राविधिक राधाकृष्ण घर्तीले बताए ।

रिंग टेल्ड लेमुर

‘यी जीवहरु मानिसहरुसँग घुलमिल गर्न रुचाउछन्,’ घर्तीले भने, ‘अहिले आगन्तुकहरु आउन छाडेपछि चिडियाघरमा कार्यरत कोही कर्मचारी उनीहरुको नजिक जाँदा पनि खुसी हुन्छन् ।’ आगन्तुकहरु नहुँदा त्यस्ता जीवहरुलाई केही असहज भएको हो कि भन्ने थाहा भएको उनले सुनाए । भीड नहुँदा नभएकाले वन्यजन्तुहरु आरमदायी तरिकाले बसिरहेको पनि उनले बताए ।

सियामाङ

‘रातिमात्रै सक्रिय हुने जनावर पनि सुनसान भएपछि दिउँसै सक्रिय हुन थालेका छन्,’ चिडियाखानाका प्रमुख पोखरेल भन्छन्, ‘सानो बिरालो प्रजाति र ‘हिमालय पाम सिभेट’को आनीबानीमा केही परिवर्तन देखिएको छ ।’ लजालु स्वभाव यी जीवहरु चिडियाघरमा मानिसहरुको उपस्थित घटेसँगै दिउँसोको समय पनि सक्रिय भएको पाइएको पोखरेलले बताए ।

यस्तै केही प्रजातिका चराहरुमा पनि मानिससँगको ‘एट्याचमेन्ट’ देखिएको छ । मानिसहरु नहुँदा सुनसान बस्ने चरा चिडियाघरकै कुनै मानिस जाँदा उनीहरुको भाव खुसी भएको देखिने किसिमले कराउने गरेको चिडियाघरमा कार्यरत कर्मचारीहरुको अनुभव छ । चराहरुमा एकखालको ‘एक्साइटमेन्ट’ देखिने गरेको पोखरलले सुनाए ।

मकाउ ।

आगन्तुकहरु नआउँदा बाघ, चितुवा, भालु, गैंडा जस्ता जीवहरुमा खासै असर नदेखिएको ‘जु–किपर’ हरिकृष्ण श्रेष्ठले बताए । यस्तै, सरिसृपलगायत अन्य जीवहरुमा पनि खासै असर देखिएको छैन ।

स्यानिटाइज गरेर वन्यजन्तुलाई खाना

रोगव्याधीबाट बच्नका लागि चिडियाखानाका वन्यजन्तुहरुलाई स्यानिटाइज गरिएको खानामात्रै दिने गरिएको छ । खाद्यान्नहरुलाई डिस्इन्फेक्टेट गरेर मात्रै खान दिइन्छ ।

वन्यजन्तुलाई दिइने खानालाई किटाणुमुक्त बनाइदै ।

खाना तयार गर्नुअघि पोटास हालेर डिस्इन्फेक्टन्ट गर्ने गरिएको छ भने पानीमा पोटास राखेर धुने गरिएको छ । सामान लिनका लागि चिडियाघरमै रहेकाहरु जाने र ल्याइएको समानलाई भाइरस मुक्त गराउनका लागि डिस्इन्फेक्टेन्ट प्रयोग गर्ने गरिएको कार्यालय प्रमुख पोखरलले बताए । यस्तै क्लोरिनको प्रयोग गरेर गाडीलाई डिस्इन्फेक्टेन्ट गर्ने गरिएको छ ।

यस्तै, चिडियाघर परिसरमा लाइम पाउडर पनि छरिएको छ । मानिस र वन्यजन्तुबीच पनि भौतिक दूरी कायम गरेर खाद्यान्न दिइन्छ । ‘किप्पर्स’हरु मास्क, ग्लोभ्स, बुट र पीपीई लगाएर मत्रै वन्यजन्तुको छेउछाउ जान्छन् ।

वन्यजन्तुका लागि तयार गरिएको खाना ।

अहिले विशेष गरेर जैविक सुरक्षामा ध्यान दिइएको भेटनेरी डाक्टर पवर्तनजंग थापाले बताए । चैत ७ गतेदेखि नै चिडियाघरमा बाहिरी मानिसलाई प्रवेश निषेध छ ।

लकडाउनअघि नै चिडियाखानाले नबिग्रिनेखालका खाद्यान्नहरु महिना दिनसम्म पुग्ने गरी स्टोर गरेर राखेको छ । ताजा खानाहरु पाउन भने चुनौती छ । हरियो घाँस र वन्यजन्तुलाई चाहिने दूधमा केही चुनौती देखिए पनि त्यो हल गरिएको पोखरलले बताए । जिल्ला प्रशासन कार्यालय र वन तथा वातवरण मन्त्रालयबाट अनुमति लिएर चिडियाघरले आफ्नो गाडी प्रयोग गरेर खाद्यान्न ल्याउने गरेको छ ।

चिडियाघरमा मांसाहारी जीवहरुलाई राँगाको र कुखुराको मासु तथा केही जीवहरुलाई माछा दिने गरिएको छ । यस्तै दूध र अन्डा पनि दिने गरिएको छ । अहिले हप्ताभरलाई पुग्ने मासु खरिद गरेर डिफ्रिजमा राख्ने गरिएको छ ।

बाघ ।

राँगाको दैनिक ३७ केजी, कुखुराको मासु १० केजी र माछा ५ केजी ख्वाइन्छ । यस्तै दूध १४ लिटर प्रयोग हुने गरिएको छ । भालुलाई पाउरोटीसँगै दूध दिने गरिएको जुकिपर श्रेष्ठले बताए । पोथी बाघलाई ५ केजी, भालेलाई ६ केजीको दरले दैनिक रुपमा राँगाको मासु दिइन्छ । हप्ताको एक दिन शनिबार उनीहरुलाई खाना नदिने गरिएको जुकिपर श्रेष्ठले बताए । उनले भने, ‘जंगलमा सधैं खाना पनि पाइदैन नि ! उनीहरुको स्वास्थ्यका हिसाबले हप्ताको एक दिन ‘व्रत’बस्छन् ।'

जलगैंडा, अर्ना, मृग, हात्तीजस्ता शाहकारी जीवहरुलाई फलफूल, चोकर, घाँस, दाना, पीठो दिने गरिएको छ ।

चितुवा

७५ जना कर्मचारी रहने चिडियाघरमा अहिले २० जनामात्रै स्टाफ छन् । भेटनेरी डाक्टर, टेक्निसियन, जुकिपर र सुरक्षा गार्डका समूहहरु छन् । उनीहरु चिडियाघरभित्रै बस्छन् । त्यही रेखदेख गर्छन् । अहिले विशेष गरेर खानापिन, सरसफाई, खोर र चौर सरसफाई उद्धार गरेर ल्याइएका जनावरहरुलाई औषधि उपचार गराउने, अन्य जनावारहरुको अवस्था के छ भनेर हेर्ने काम हुने गरेको छ ।

आम्दानी घट्यो, सरकार गुहार्ने तयारी

लकडाउन हुनुअघि चिडियाखानाको दैनिक आम्दानी मात्रै ३ देखि ४ लाखभन्दा बढी हुने गरेको पोखरलले बताए । चिडियाघरबाट वार्षिक आम्दानी १५ देखि १६ करोड हुने गरेको थियो । अहिले ठप्पै भएको उनले बताए । अरु बेला दैनिक ३ देखि ४ हजार मानिसहरु आउने गर्थे ।अहिलेसम्म चिडियाघर ठीकै अवस्थामा रहेको तर लकडाउन लम्बिरहे समस्या आउन सक्ने उनले बताए ।

सरकारलाई यस विषयमा जानकारी गराइसकेको उनले बताए । लकडाउनका बेला चिडियाघरमा खर्च बढ्ने पनि अनुमान गरिएको उनले बताए । २० जना २४ सै घन्टा चिडियाघर परिसरमै हुने भएकाले पनि उनीहरको व्यवस्थापन खर्च बढ्ने उनले सुनाए ।

अर्नाले पाडी जन्मायो, कालिजले बच्चा कोरल्यो

लकडाउनको यो अवधिमा चिडियाखानामा अर्नाले पाडी जन्माएको छ । बच्चासँगै अर्नाको संख्या ७ पुगेको छ । यस्तै, सिल्भर पिजेन्ट (कालिज)ले ३ वटा बच्चा कोरलेको छ । यस्तै, चित्तलका ३ वटा बच्चा जन्मिएका छन् । बच्चासँगै चिडियाखानामा चित्तलको संख्या २५ पुगेको छ । यस्तै, लंगुर र बाँदरले एक/एक वटा बच्चा जन्माएका छन् ।

अर्नाले जन्माएको पाडी ।

लकडाउनको समयमा चिडियाघरमा दुईवटा चितुवा र रतुवाको उद्धार गरेर ल्याइएको छ । यस्तै, एउटा कछुवा र सर्प पनि उद्धार गरेर ल्याइएको छ । तीनको स्वास्थ्य अवस्था चेकजाँच गरेर काम गरिएको उनले बताउँछन् ।

‘बायो सेक्युरिटी’ उच्च

बायो सेक्युरिटी उच्च राख्नका लागि चिडियाघरमै बसेर काम गरिरहेका बाहेक अफिसकै कर्मचारीहरलाई पनि प्रवेश निषेध गरिएको छ । अहिले बाहिरको कसैलाई पनि आउन दिइएको छैन । चिडियाखानाका भेटनेरी चिकित्सक थापा भन्छन्, ‘अहिलेको समय वन्यजनतुहरुलाई संक्रमण नहोस् भनेर उच्च सावधानी अपनाएर काम गरिरहेका छौं । हामी पनि यही चिडियाघरभित्रै बसेर काम गरेका छौं । ’

उद्धार गरेर ल्याइको चितुवाको स्वास्थ्य जाँच गरिँदै ।

जीवहरुको नियमित स्वास्थ्य जाँच र बायो सेक्युरिटी राम्रोसँग अपनाइरहेको उनले बताए । लकडाउनका बेला सामान्य बिरामीका घटना भए पनि अन्य घटनाहरु नभएको उनले सुनाए । केही जीवहरुलाई घाउ तथा चोटपटक लाग्ने घटनाहरु सामान्य रहेको उनले सुनाए ।


दुम्सी ।

अहिले चिडियाघरको सम्पूर्ण रखेदेखको जिम्मवारी वरिष्ठ भेट प्राविधिक राधाकृष्ण घर्तीलाई दिइएको छ । चैत ९ गतेदेखि आफूहरु यही बस्न थालेको उनले सुनाए । उनको २० जनाको टिममा भेटनेरी टिम ४ जना, सेक्युरिटी ६ जना र अन्य १० जना किपर छन् । २०४६ सालदेखि काम गर्दै आएका उनको अनभुवनमा चिडियाघरमा यस्तो सुनसान यसअघि कहिले नभएको सुनाए ।

चिडियाघरमा वन्यजन्तु कति ?

सदर चिडियाखाना राणाशासनको अन्त्यसँगै सर्वसाधरणहरुका लागि खुला गरिएको हो । अहिले यहाँ ४ वटा बाघ, ३ वटा गैंडा, ‘सिमाङ’ दुई वटा, बाँदर ८ र लंगुर ५ वटा छन् । यस्तै, चितुवा २ वटा, कमन पाम सिभेट २ वटा, हिमालयन पाम सिभेट ४ वटा, लार्ज सिभेट ५ वटा, स्याल १३ वटा, जंगली बिरालो ४ वटा छन् ।यस्तै, ५ वटा चरी बाघ, १७ वटा दुम्सी, १८ वटा खरायो, २ वटा रेड पान्डा र रिङ टेल्ड लिमर छन् । काठे र हिमालयन भालु ९ वटा छन् ।

कालिज ।

चराचुरुंगीहरु ५५ प्रजाति छन् । तीमध्ये अस्ट्रिच २ वटा, इमू १४ वटा छन् । मकाउ १२ वटा छन् । ३१ वटा स्तनधारी जीवहरुमध्ये ६ वटा लोपन्मुख प्रजातिका रहेको कार्यालयका प्रमुख पोखरेलले बताए । यस्तै ९ वटा सरिसृप रहेको उनले बताए । १६ प्रजातिका माछाहरुमध्ये गोल्डन मासियर माछा लोपन्मुख छ ।

चिडियाखानामा १ सय १२ प्रजातिका जीव गरी र एक हजार ५० जीव तथा चराचुरुगी छन् ।

तस्बिरहरु सौजन्य : पर्वतजंग थापा/सदर चिडियाखाना

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७७ १८:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×