के साँच्चै विश्व परिवर्तित हुनेछ ?- विविधा - कान्तिपुर समाचार

के साँच्चै विश्व परिवर्तित हुनेछ ?

कोरोना पछिको विश्व फेरिनलाई समाज फेरिनु पर्छ, सोच परिवर्तित हुनु पर्छ ।
शिशिर वैद्य

काठमाडौँ — चीनबाट सुरु भएको संक्रामक रोग विश्वभर फैलिन थालेपछि विश्व स्वास्थ संगठनले कोरोना भाइरस संक्रमणलाई महामारी घोषणा गर्‍यो । र यससँग लड्न सबै राष्ट्रहरुलाई एकजुट हुन आव्हान गर्‍यो ।

यो आलेख लेख्दै गर्दासम्म यो महामारीले झण्डै ९५ हजार मानिसको ज्यान लिईसकेको छ र १५ लाख यसबाट संक्रमित भएका छन् । विश्वका २०८ देश यो महामारीको सामना गरिरहेका छन् ।

विद्वानहरु भन्दैछन्— विश्व नै ठप्प बनाएको यो महामारी पछि विश्व फरक हुनेछ । इतिहासको पानामा यो महामारीले नयाँ अध्याय सुरु गर्नेछ । के साँच्चै कोरोना महामारी पछिको संसार फरक हुनेछ ? के संसारको इतिहास कोरोना अघि र पछि भनेर छुट्टिनेछ ? के संसार वास्तवमै रोकिएको हो त ? के कोरोना महामारी विश्वका लागि ‘रिफ्रेस बटन’ हो ?

द्वन्द्व, हिंसा, हातहतियार र प्रविधिको प्रतिस्पर्धामा लिप्त विश्व अहिले ठप्प छ । धर्म र जातिको सर्वोच्चताका लागि भाँडिदै गएको समाज, सम्पन्न र विपन्नबीच बढ्दै गएको खाडलजस्ता समस्याले ग्रस्त विश्वलाई कोरोना महामारीले के साँच्चै पाठ सिकाउला त ? बन्दाबन्दीले ठप्प बनेको दिनचर्यामा यस्तै प्रश्नहरुको उद्वेगले मन निकै अशान्त हुने गरेको छ ।

मानव इतिहासले महामारीका थुप्रै रुप भोगेको छ । इतिहासमा महामारी बनेर फैलिएका यस्ता थुप्रै विपद्ले हामीलाई केही न केही पाठ सिकाएको छ । तर समयक्रममा ती पाठहरु भुल्ने गर्दा हामी पटकपटक महामारीका फेरिएका रुपलाई भोग्न वाध्य हुने गरेका छौं ।

विभिन्न समयक्रममा फैलिएका प्लेग, फ्लु, इन्फ्लुएन्जा, कलेरा, एड्सजस्ता संक्रामक रोगले मानवजातिलाई निकै पिडा दियो । केही अर्थमा हामी भाग्यमानी पनि छौं । किनकि, हामीसँग अहिले जाँच गर्न प्रविधि छ । सूचना आदानप्रदान गर्न इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जाल छ । सोचौं त ती लाखौं मानिस जसले सयौं वर्षअघि महामारी भोगेका थिए, कसरी झेले होलान् तिनले ति महामारी जो बाँचे ?

महामारीसँग जुध्न राज्य सञ्चालकहरु (तात्कालीन र वर्तमान) को भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । आफ्ना नागरिक र समाजलाई महामारीविरुद्ध सचेत पार्न नसक्दा राष्ट्रले भोग्नुपर्ने क्षतिको वर्तमान उदाहरण बनेको छ अमेरिका, इटाली, स्पेन लगायतका विभिन्न राष्ट्रहरु । उदाहरण चीन, जापान, कोरिया, ताइवानलाई पनि लिन सकिन्छ । जसले महामारीविरुद्ध लड्न लकडाउन लगायतका अन्य व्यापक तयारीलाई तिब्रता दिए । जनतालाई सचेत र सजग बनाए । संक्रमण आशंका गरिएकाहरुको अनिवार्य जाँच गराए । संक्रमितलाई छुट्टै राखे, उपचार गरे । त्यसैले ती देशहरुमा अहिले संक्रमण निर्मूल नभए पनि बढेको छैन ।

हाम्रो वास्तविकता फरक छ । प्रचार जतिसुकै चर्को गरे पनि तयारी फितलो रहेको प्रमाणित भइसकेको छ । सूचनाप्रणाली गएगुज्रिएको छ । उदाहरण हो कतार र अरबबाट आएका यात्रु खोज्न परेको सकस । विमानस्थलबाट प्रवेश गर्ने केही सय यात्रुको सूचना सही ढंगले राख्न नसक्ने राज्यले दक्षिणी नाकाबाट प्रवेश गरेका हजारौँ नागरिकको सूचना कसरी राखोस् ? विदेशबाट आएका जोकोहीलाई १४ दिन क्वारेन्टाइनमा राख्नुपर्ने प्रावधान बनेको छ । तर पालना गराउन राज्य सक्षम नहुँदा जोखिम बढेको छ ।

काठमाडौँबाहेक जिल्लाहरुमा क्वारेन्टाइनका लागि बनाइएको स्थानको अवस्था गएगुज्रिएको छ । राज्यले आफ्नो क्षमता देखाउने समय हो अहिले । तर जनताले साथ दिए पनि राज्यले अपेक्षित काम गर्न सकेको छैन । बरु नागरिक सबै घरघरमा ठप्प भएको मौकामा राज्य सञ्चालकहरु र केही व्यापारी भ्रष्टाचार उन्मुख भएका छन् ।

विमानबाट आउने र नाकाबाट प्रवेश गर्ने नागरिक राज्यका लागि एकै हुनुपर्ने हो । तर राज्यको व्यवहारमा विभेद देखिएको छ । नाका पारि बसेर ‘आफ्नो जनता घर छिर्न दे भन्दै चिच्याइचिच्याइ कराउनुपर्ने वातावरण बन्नुले राज्यको विभेदकारी व्यवहार र विपत् व्यवस्थापनको अक्षमता छर्लङ्ग बनाएको छ ।

विश्व अहिले ठप्प छ । जताततै बन्दाबन्दी छ । कार्यालयहरु, विद्यालयहरु, कलकारखानाहरु सब बन्द छन् । अर्थात् विश्वको सामाजिक र आर्थिक क्रियाकलाप रोकिएको छ । यसको असर अनुमान गरेभन्दा भयावह हुनसक्ने प्रक्षेपण विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संघ/संस्थाले गरिसकेका छन् । यस्तो अवस्थामा राज्य सञ्चालकहरु चनाखो नहुने हो भने हामीजस्तो आर्थिकरुपमा पिछडिएको देशको अवस्था भयावह हुनसक्ने अनुमान गर्न गाह्रो छैन ।

हाम्रा लाखौँ दाजुभाइ तथा दिदीबहिनी काम र अवसरको खोजीमा अरब, अमेरिका, युरोप, भारत लगायतका देशमा छन् । आर्थिक अवसरका लागि उर्वर यी देशहरु अहिले कोरोना संक्रमणको चपेटामा नराम्रोसँग फसेका छन् । यसको सिधा असर रेमिट्यान्समा पर्ने पक्का छ । रेमिट्यान्सले धानेको हाम्रोजस्तो राष्ट्रको अर्थतन्त्र के होला ? डामाडोल ।

विश्व अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने अमेरिका, युरोपजस्ता देशहरुको आर्थिक अवस्था नै डामाडोल हुनसक्ने भएपछि यसको असर विश्वव्यापी हुनेछ । तर अर्थतन्त्रभन्दा माथि हुन्छ समाज र सामाजिक मूल्यमान्यता ।

यो महामारीपछि सामाजिक मूल्यमान्यता फेरिनेछ ? के विश्व साँच्चै फरक हुनेछ ? हाम्रा प्रधानमन्त्रीले भनेजस्तै साँच्चै नयाँ विश्व प्रणालीको आवश्यत्तकता भएकै हो त ? यी प्रश्नको जवाफ आउन सहज छैन । नत सामाजिक मूल्यमान्यता परिवर्तित हुन सहज छ । कोरोना संक्रमण फैलिन थालेपछि विश्वभर हात मिलाउने, अंकमाल गर्नेजस्ता व्यवहारमा परिवर्तन आएको छ । सामाजिक र व्यक्तिगत दूरी राख्ने चलन बढेको छ । साबुन लगाएर मिचीमिची हात धुनु पर्छ भन्ने थेगो नै बनेको छ । मास्क लगाउनु पर्छ भन्ने चेतना थपिएको छ । सामुहिक भेटघाट घटेको छ । यी सब व्यवहार बन्दाबन्दीका कारण बदलिएका हुन् ।

तर बन्दाबन्दीकै दौरान पनि सामुहिक कार्यक्रम नभएको होइन । सुदूरपश्चिमको अछाम जिल्लामा मनाइएको मेलाको तस्बिर बन्दाबन्दीको अर्थ गाउँसम्मका जनतालाई बुझाउन सरकार असमर्थ भएको प्रमाण हो । लकडाउन उल्लंघन गर्दै घरबाहिर निस्कनेहरुको संख्या नघट्नुले संक्रमण फैलिन र फैलाउन सक्ने संभावना बढ्छ । यी दृष्यहरुले कोरोनापछि समाज परिवर्तित भइहाल्छ, विश्वको रुपरेखा फेरिनेछ भन्ने सोचाइलाई चुनौती दिएको छ ।

कोरोनापछि नेपालका दूरदराजमाका मानिसहरु कामको खोजीमा भारत जान छाड्लान ? दिल्लीका होटलहरुमा नेपालीहरु काम गर्दै गरेका नभेटिएलान् ? अमेरिका प्रतिको आकर्षण घट्ला ? अल्पसंख्यकहरुले समान अधिकार पाउलान् ? गोरा र कालाको भेद मेटिएला ? वादहरुको द्वन्द्व साम्य होला ? जातीय र धार्मिक युद्धहरु साम्य होलान्् ?

महामारीले न गोरा चिन्छ न काला । न हिन्दु चिन्छ न मुस्लिम र इसाई । न जात चिन्छ न वर्ग । न यो धन हुनेले रोक्न सक्छ न गरिब भनेर यसले छाड्छ । कोरोना पछिको विश्व फेरिनलाई समाज फेरिनु पर्छ, सोच परिवर्तित हुनु पर्छ । हात धुन जान्नु र मास्क लगाउन जान्नु नै समाज परिवर्तित हुने संकेत होइनन् ।

हो, लाखौं मानिस मर्ने संकेत देखिईसकेको छ । करोडौं संक्रमित हुनसक्ने सम्भावना बढ्दैछ । मानिस मानिसबीच कोरोनाको आशंकाको प्रतिशत बढ्दै जानुले सामाजिक मूल्यमान्यतालाई भने पक्कै असर गर्नेछ । सामाजिक मूल्यमान्यतामा असर परेपछिको विश्व भने अवश्य फरक हुनेछ ।

प्रकाशित : चैत्र २८, २०७६ २०:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन दिनयता आइसोलेसनमा नयाँ बिरामी छैनन्

पहिलेदेखि रहेका १० जनाको स्वास्थ्य अवस्था समान्य रहेको छ
देवनारायण साह

मोरङ — प्रदेश १ मा रहेका आइसोलेसन वार्डमा कोरोना भाइरसका नयाँ शंकास्पद बिरामी आउने क्रम रोकिएको छ। १४ वटै जिल्लास्थित अस्पतालहरुमा रहेका आइसोलेसन वार्डमा तीन दिनयता बिरामी थपिएका छैनन्।

हाल आइसोलेसनमा बस्ने बिरामीको संख्या १० जना रहेको सामाजिक विकास मन्त्रालयले जनाएको छ। बिहीबारसम्म २२ जना बिरामी डिस्चार्ज भएका थिए।
कोसी अस्पतालस्थित आइसोलेसन वार्डमा १ महिला र १ पुरुष छन्। अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. संगीता मिश्राले एक जनाको स्वाबको नमुना लिएर परीक्षणका लागि पठाइएको र अर्काको स्वाब लिने प्रक्रियामा रहेको बताइन्। उनका अनुसार दुवैको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य छ।

यस्तै, ओखलढुंगामा ४ पुरुष, उदयपुरमा १ पुरुष, ताप्लेजुङमा १ महिला र २ जना पुरुष आइसोलेसन वार्डमा छन्। मन्त्रालयका जनस्वास्थ्य महाशाखा प्रमुख सुरेश मेहताले उनीहरुको स्वास्थ्य सामान्य अवस्थामा रहेको जानकारी दिए।१४ वटै जिल्लाका ४८ अस्पतालमा ४ सय ३२ शय्याको आइसोलेसन वार्ड र ४ वटा अस्पतालमा ४४ शय्याको आईसियू वार्ड तयार गरिएको छ।

यसैबीच प्रदेश १ मा कोरोना भाइरसको शंकास्पद बिरामीको स्वाबको नमुना संकलनमा वृद्धि भएको छ। मेहताका अनुसार शुक्रबारसम्म ३५ महिला र १ सय ४५ पुरुष गरी १ सय ८० जना शंकास्पद संक्रमितको नमुना संकलन गरिएको छ। १ सय ५२ जनाको रिपोर्ट नेगेटिभ आएको उनले बताए।

प्रदेश १ मा शुक्रबारबाट कोसी अस्पतालमा समेत स्वाबको नमुना परीक्षण सुरु गरिएको छ भने क्वारेन्टाइनहरुमा र्‍यापिड टेस्ट थालिएको छ। यसअघि बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा मात्रै स्वाबको नमुना परीक्षण हुने गरेको थियो।

प्रकाशित : चैत्र २८, २०७६ २०:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×