कोशी टप्पुमा रानीचरा- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोशी टप्पुमा रानीचरा

कमल मादेन

वाइल्डलाइफ फोटोग्राफर संजय था श्रेष्ठ कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष र यसको आसपासको क्षेत्रमा ५ वर्षदेखि तस्बिर खिच्दैछन् । उनको क्यामेरामा त्यहाँ पाइने सबैजसो दुर्लभ पन्क्षीको तस्बिर कैद भइसकेको छ । वन्यजन्तु पर्यटन व्यवसायीसमेत रहेका श्रेष्ठले २३ जनवरी २०२० मा एक अर्को दुर्लभ पन्क्षीको तस्बिर खिचे ।

तर उनले त्यो कुन प्रजातिको हो भनेर खुट्याउन सकेनन् । पहिचानका निम्ति चराविज्ञ तथा जुलोजिकल सोसाइटी अफ लन्डन नेपाल शाखा प्रमुख डा. हेमसागर बराललाई तस्बिर पठाए । डा. बरालले उक्त पन्छी ‘पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस’को भएको उल्लेख गरे । नेपालमा यसअघि यसको तस्बिर कसैले खिचेको थिएन । अहिलेसम्म यसको तस्बिर नेपालको चरा सम्बन्धी पुस्तक तथा जर्नलमा छापिएको पाइन्न ।


बेलायतका जीव वैज्ञानिक रोबर्ट स्विन्होले ‘पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस’लाई सर्वप्रथम विश्वसामु चिनाएका हुन् । स्विन्हो सन् १८५४ मा एक कर्मचारीका रूपमा चीन गएका र पन्क्षीहरूको अध्ययन गर्ने क्रममा ताइवान पनि पुगेका थिए । त्यहीँको एक क्यान्टोनमा पेरिक्रोकोटस् जाति अन्तर्गतको एक नयाँ प्रजाति फेला पारे । क्यान्टोन शब्दलाई ल्याटिनीकरण गरी उनले उक्त पन्क्षीको वैज्ञानिक नाम पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस नामकरण गरे । यो जानकारी सन् १८६१ मा लन्डनबाट प्रकाशित द आएबिस, अ म्यागेजिन अफ जेनेरल अर्निथोलोजी भोलम–३ मा समावेश छ । स्वन्होले लेखेका छन्, ‘ताइवानको क्यान्टोनमा उक्त पन्क्षी उल्लेख्य मात्रामा पाइन्छ ।’


ट्याक्सोनोमी अफ द बर्डस् अफ द वर्ल्ड (सन् २०१८) पुस्तक अनुसार संसारभर पेरिक्रोकोटस् जाति (जिनस) अन्तर्गत २६ प्रजाति सूचीकृत छन् । नेपालमा भने यो प्रजातिका पन्क्षीलाई ‘रानीचरा’ भनिन्छ । हामीकहाँ रानीचराको ८ प्रजाति पाइन्छ । तिनै ८ मध्ये १ थियो संजय था श्रेष्ठले खिचेको तस्बिर । यो प्रजातिका पन्क्षीलाई तिनका वैज्ञानिक नामका अतिरिक्त समग्र रूपमा मिनिभेट भनिन्छ । बेलायतका चरा विज्ञहरूले रोबर्ट स्विन्होबाट पत्ता लगाइएको पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस्लाई उनैको नामसँग जोडेर स्विन्होज मिनिभेट भन्ने गर्छन् ।


यो पन्क्षीको ढाड र विशेषतः छाती अनि पेटमा हल्का ब्राउन हुन्छ । यसैको आधारमा यसले एक अर्को उपनाम ब्राउन–रम्पड मिनिभेट पनि पाएको छ । चीन लगायत दक्षिणपूर्वको चरा सम्बन्धी लेखिएका पुस्तकमा उक्त पन्क्षीको नाम ब्राउन–रम्पड मिनिभेट लेख्ने गरिएको पाइन्छ । समग्र पन्क्षीको रूपरंगका आधारमा यसलाई स्विन्होज मिनिभेट भन्नुभन्दा ब्राउन–रम्पड मिनिभेट भन्नु पन्क्षी पहिचानका निम्ति सजिलो हुन्छ । यद्यपि पन्क्षी अध्येयता तथा बर्ड वाचरहरू यो पन्क्षीलाई झन्डै यस्तै आकृति र रूपरंग भएको एसी मिनिभेट भन्ठानी झुक्किन्छन् । एसी मिनिभेट पनि दक्षिण एसियाको एक दुर्लभ पन्क्षी प्रजाति हो ।


डुलुवा अर्थात् ‘भेग्रेन्ट’

अंग्रेजी शब्दकोश अनुसार घरमा नबसेको व्यक्ति वा भिक्षाको लागि ठाउँ–ठाउँ चहार्नेलाई ‘भेग्रेन्ट’ भनिन्छ । यो शब्द चरा अध्ययन, अनुसन्धानमा पनि प्रयोग हुन्छ । कुनै ठाउँमा कुनै पन्क्षी प्रजाति नियमित होइन, वर्ष बिराएर वा अहिलेसम्म केही पटकमात्र देखिए, त्यस्ता पन्क्षीलाई त्यस ठाउँका निम्ति डुलुवा अर्थात् ‘भेग्रेन्ट’ भनिन्छ । द स्टेटस् अफ नेपाल्स बर्डस् ः द नेसनल रेड लिस्ट सिरिज (सन् २०१६) भोलम–१ पुस्तकमा नेपालमा पाइएका कुल पन्क्षीमध्ये ७४ प्रजाति भेग्रेन्ट हुन् भनिएको छ । तिनीहरू अहिलेसम्म १० वा त्यसभन्दा कम पटकमात्र देखिएको उल्खे छ । त्यो सूचीमा स्विन्होज मिनिभेट पनि परेको छ । तर क–कसले कहाँ, कतिपटक देखेका थिए भन्ने जानकारी छैन ।


सन् २०११ मा प्रकाशित ‘भारतीय उपमहाद्वीपका चराहरू’ पुस्तकमा स्विन्होज मिनिभेटलाई भेग्रेन्ट मानिएको छ । सुमन्त राजगुरु र पञ्चमी मनु उकिल लिखित ‘साइटिङ अफ भेग्रेन्ट स्पेसिस् एट बर्बेरा, उडिसा’ लेखमा उक्त पन्क्षी उडिसामा पहिलोपटक सन् २०१६ मा देखिएको थियो । लेख इन्डियन बर्डस् जर्नलको भोलम–११ नम्बर ४ मे २०१६ संस्करणमा छापिएको हो । लेखमा जनाइए अनुसार त्यो पन्क्षीको तस्बिर २७ फेब्रुअरी २०१६ मा उडिसा राज्य अन्तर्गत खोर्धा जिल्लाको बर्बेरा–धुनाली रिजर्भ फरेष्टमा खिचिएको थियो । यसैगरी सन् २०१६ मै यो पन्क्षी कर्नाटकमा पनि देखिएको जानकारी ‘न्यु रेकर्ड अफ स्विन्होज मिनिभेट इन बेंगलुरु, कर्नाटक’ एक अर्को लेखमा छ । भानुश्रीधन र अरुहरू लिखित उक्त लेख इन्डियन बर्डस् जर्नलको भोलम–१२ नम्बर २ र ३ अक्टोबर २०१६ संस्करणमा छापिएको छ । यसैगरी त्यो पन्क्षी गुजरातमा पनि देखिएको जानकारी इन्डियन बर्डस् जर्नलकै भोलम–१४ नम्बर ५, नोभेम्बर २०१८ संस्करणमा छ ।


अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघले सन् २०१६ मा प्रकाशन गरेको एक जानकारी अनुसार स्विन्होज मिनिभेट कम्बोडिया, चीन, हङकङ, लाओस पिपल्स डेमोक्रेटिक रिपब्लिक, म्यान्मार, थाइल्यान्ड र भियतनाममा पाइन्छ । लेख अनुसार यो पन्क्षी ती देशहरूमा धेरै संख्यामा पाइएकाले यसलाई लिस्ट कन्सर्न समूहमा राखिएको छ । यसको अर्थ यो पन्क्षी प्रजातिलाई प्राथमिकतामा राखेर संरक्षण गर्न आवश्यक ठानिन्न । जोन म्याक्किनन र क्यारेन फिलिप्स लिखित ‘अ फिल्ड गाइड टु द बर्डस अफ चाइना (सन् २०००’ पुस्तकमा यो पन्क्षीले चीनको मध्य, दक्षिण र पूर्वमा बचेरा हुर्काउँछ र हिउँदमा दक्षिणपूर्व एसियातर्फ बसाइँ सर्छ भनिएको छ ।


प्रकाशपुर डुल्दै गर्दा जे देखियो

संजय था श्रेष्ठ, सुवास भुजेल, राम श्रेष्ठ र उज्ज्वल जिम्मा कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षको मध्यवर्ती क्षेत्रस्थित कोशी गाउँपालिका र बराह नगरपालिकाको सीमावर्ती भूभागमा जनवरी २३ तारिख चरा अवलोकननिम्ति मध्यदिनमा हिँड्दै थिए । त्यहाँ १ः३० बजे २०/२५ वटा टाढैबाट एसी मिनिभेटको बथान देखे । उनीहरू अलि नजिक गए । संजय था श्रेष्ठलाई केही पन्क्षी एसी मिनिभेटभन्दा अलि भिन्नजस्तो लाग्यो । उनले टेली लेन्सबाट तुरुन्तै केही तस्बिर खिचे । कतै बाज कराएको सुनियो, अनि ती बथान पन्छी एकाएक हराए । त्यसपछि कतै देखिएनन् । कराएको आवाज पनि सुनिएन । त्यो एसी मिनिभेटभन्दा अलि भिन्न पन्क्षी कुन होला भन्ने खुल्दुली उब्जियो, संजयको मनमा ।


त्यो पन्क्षीको चुच्चो पछाडि टाउकोमा सेतो सतह एसी मिनिभेटको भन्दा अलि बढी थियो । चुच्चोको माथिल्लो भागबाट आँखा हुँदै कन्चटतर्फ गएको कालो रंगको सोती आँखाको चौडाभन्दा थोरै कम थियो । यसको ढाड र छातीतर्फ हल्का ब्राउन रंग स्पष्ट देखियो । एसी मिनिभेटभन्दा थप फरकचाहिँ यसको खुट्टाको रंग अलि कालो थियो । यसको चुच्चो अर्थात ठुँडो पनि एसी मिनिभेटको भन्दा बढी कालो थियो । रोबर्ट स्विन्होले सन् १८६३ मा पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस्बारे लेख्दा उक्त चराको खुट्टा र ठुँडो कालो हुन्छ भन्ने विवरण खुलाएका थिए । यसलाई ब्राउन–रम्पड मिनिभेट भनिने भएकाले यो थोरै ब्राउन त हुने नै भयो । जबकि एसी मिनिभेट हल्का, सेतो खरानी रंगको हुन्छ । उपरोक्त लक्षणका आधारमा संजय था श्रेष्ठले जनवरी २३, २०२० मा खिचेको तस्बिर स्विन्होज मिनिभेट अर्थात पेरिक्रोकोटस् क्यान्टोनेन्सिस्कै हो भन्ने पुष्टि हुन्छ ।


सुनसरी प्रकाशपुरका अनिस तिम्सिना सन् २०११ ताका कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष क्षेत्रमा एसी मिनिभेट पहिलोपटक देखिएको बताउँछन् । उसबेला पनि स्विन्होज मिनिभेट देखिएको उनको ठम्याइ छ । यसैको आधारमा बर्डस् अफ नेपाल (सन् २०१६) र द स्टेटस् अफ नेपाल्स बर्डस् ः द नेसनल रेड लिस्ट सेरिज (सन् २०१६) पुस्तकमा स्विन्होज मिनिभेट भेग्रेन्ट समूहमा राखिएको हुनुपर्छ । सुनसरी मधुवनका बद्री चौधरी एसी मिनिभेटको बथानमा स्विन्होज मिनिभेट देखेको जिकिर गर्छन् । पोखराका मनशान्त घिमिरे पनि कोशी टप्पुमा सन् २०१७ मा एसी मिनिभेट २०/२५ वटा देखेको बताउँछन् । यस्तै भनाइ झापाका देवेन खरेलको पनि छ ।


‘अ फिल्ड गाइड टु द बर्डस् अफ चाइना’मा लेखिए अनुसार चीनमा स्विन्होज मिनिभेट पतझड तथा सदावहार जंगलमा समुद्री सतहबाट १५ सय मिटर उचाइसम्म विचरण गर्छन् । हिउँदमा यो पन्क्षी दक्षिणपूर्व तथा दक्षिण एसियामा बसाइँ सर्छ । यसैक्रममा यो पन्क्षी कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष लगायतका ठाउँमा आइपुग्दो रहेछ । यो पन्क्षी सन् २०११ देखि मात्र नेपाल आउन थालेको भनै होइन । यसकारण यो पन्क्षीलाई भेग्रेन्टको सूचीमा सूचीकृत गर्न मनासिव हुन्न । यो पन्क्षी नेपालको निम्ति हिउँदमा आउने एक आगन्तुक प्रजाति नै हुनुपर्छ ।


वाइल्डलाइफ फोटोग्राफर तथा वर्ड वाचर गाइडहरूले केही वर्षयता नेपालका नयाँ पन्क्षी प्रजातिका तथ्यांक विज्ञको सहकार्यमा अध्यावधिक गरिरहेका छन् । यसक्रममा संजय था श्रेष्ठले स्विन्होज मिनिभेटको तस्बिर खिचेर नेपालको पन्क्षी तथ्यांक दुरुस्त गर्ने काममा सघाउ पुर्‍याएका छन् ।

प्रकाशित : माघ १८, २०७६ ०९:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुस्तकमा नलेखिएको चरा पर्यटन

कमल मादेन

प्रत्येक हिउँदमा २ दर्जनभन्दा बढी पानीहाँस आगन्तुक पन्क्षीका प्रजाति नेपाल आउँछन् । प्रत्येक वर्ष गरिने आगन्तुक पन्क्षी गणना अनुसार तिनीहरू कोशीटप्पु, मोरङको बर्जु ताल, कपिलवस्तुको जगदीशपुर ताल, कैलालीको घोडाघोडी ताल, काठमाडौंको टौदह लगायत सिमसार क्षेत्रमा विचरण गर्छन् । जाडो याममा हाम्रा सिमसार क्षेत्रमा मात्रै विचरण गर्न आउने सबैजसो आगन्तुक पन्क्षीहरू साइबेरियाका हुन् ।

युरोपको उत्तर र उत्तरपूर्व लगायत एसियाको उत्तरी भूभाग साइबेरिया हो । साइबेरियाको फैलावट युरोप र अष्ट्रेलिया महादेशको क्षेत्रफलभन्दा बढी छ ।

हिउँदमा साइबेरियाका धेरैजसो ताल, पोखरी, खोला जमेर बरफ बन्छ । त्यहाँको कतिपय ठाउँको तापमान माइनस ४५ डिग्री सेन्टिग्रेटसम्म पुग्ने भएकाले त्यस क्षेत्रका विशेषत: जलचर पन्क्षी बासस्थान र आहाराका निम्ति आवधिक रूपमा दक्षिणी गोलार्धतिर बसाइँ सर्छन् । पूर्वी साइबेरिया क्षेत्रका जलचर पन्क्षी भने दक्षिणपूर्व तथा दक्षिण एसिया लगायत अष्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्डसम्म पुग्छन् । तिनीहरूमध्ये केही हाम्रा पहाड र तराईका सिमसार क्षेत्रमा आवधिक रूपमा विचरण गर्छन् । माथि उल्लिखित तालहरू आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि आगन्तुक पन्क्षीहरू अवलोकन गर्ने गन्तव्य हुन् । यो लेखमा साइबेरियाबाट आउने एक आगन्तुक चरा प्रजाति र पर्यटन प्रबर्द्धनबारे चर्चा गरिनेछ ।

मालार्ड डक
साइबेरियाबाट नेपाल आउने आगन्तुक पन्क्षीमध्ये मालार्ड डक एक हो । जीवविज्ञानमा यसको नामकरण एनस प्लेटिरिन्कोस भनी गरिएको छ । यो प्रजातिको पानीहाँस विशेषत: तलाउ प्रकृतिको सिमसार क्षेत्रमा विचरण गर्छ । यसले साना माछा, भ्यागुता, किरादेखि हरिया वनस्पतिसमेत खाने गर्छ । हुन त यो प्रजातिको पन्क्षी अमेरिकी महादेशमा पनि पाइन्छ । नेपालमा आउने मालार्ड भने साइबेरियाका हुन् ।

५०–६० सेन्टिमिटरसम्म लामो भाले मालार्डको टाउको बर्खामा बाहेक अन्य मौसममा हरियो हुन्छ । यसैले यसलाई हरियो टाउके हाँस पनि भनिन्छ । यसको घाँटीमा वरिपरि सेतो कण्ठ, छाती कटुस रंगको र पुच्छरको प्वाँख टाउकोतर्फ फर्किएको घुङरिङजस्तो देखिन्छ । पोथी फिक्का खैरो र मोटो गाढा बुट्टा भएको हुन्छ ।

भाले मालार्डले पोथीलाई संसर्ग कालभन्दा केही महिनाअघि नै छनोटगरी सँगै विचरण गर्छ । सामान्यत: एउटा पोथीले एउटै भालेसँग संसर्ग गर्छे । पोथीको तुलनामा भालेको संख्या कम हुने भएकाले एक भालेले एकभन्दा बढी पोथीसँग संसर्ग गर्छ । यसले अन्य प्रजाति पोथी हाँसलाई पनि संसर्ग गर्न रुचाउँछ ।

यसको उडान क्षमता सबैभन्दा बढी प्रतिघन्टा ८८ किलोमिटरसम्म मापन गरिएको छ । नेपालबाट साइबेरियाको दक्षिण र उत्तरी सिमाना क्रमश: २५ र ४५ सय किलोमिटर हवाई दूरी टाढा छ । यस आधारमा मालार्ड डक साइबेरियाबाट नेपाल केही दिनमै आइपुग्न सक्छ । तर ठ्याक्कै कति दिनमा आइपुग्छ भन्ने अध्ययन भने भएको छैन ।

हाँस
घरपालुवा हाँसमध्ये सर्वत्र पालिने हाँस पनि मालार्डजस्तै देखिन्छ । घरपालुवा प्रजाति हाँसको पूर्वज मालार्ड नै हो भन्ने पुष्टि भइसकेको छ । चीनमा करिब ४ हजार वर्ष पहिलेबाट मालार्ड डक पाल्न सुरु गरिएको पाइन्छ । घरमा पालिएको हाँसले जंगली अवस्थामा भन्दा भिन्न वातावरण पायो । लामो दूरी उडान भर्न परेन । हिँडडुल गर्ने मात्रै अवस्था रह्यो । फलस्वरुप, जंगली हाँसभन्दा घरपालुवा हाँसको पखेटाको हाडको तौल तुलनात्मक रूपमा कम र खुट्टाका हाडको तौल बढी हुनथाल्यो । खानेकुरा जंगली अवस्थामा भन्दा बढी पाएकाले ओजन वृद्धि पनि हुने नै भयो । बचेरा कोरल्न खास स्थानमा पुग्नैपर्ने र बचेरालाई आहारा जुटाउन खास मौसम पर्खनैपर्ने भएन । बासस्थान लगायत आहारा नियमित र अन्य जनावरको सिकार हुने डर कम हुँदा यसको प्रजनन क्षमता वृद्धि भयो ।

जंगली हाँसले वर्षमा एकपटक फुल पार्छ भने घरपालुवाले निरन्तरजसो फुल पार्ने गर्छ । वैज्ञानिकहरूले मालार्डजस्तै देखिने घरपालुवा हाँसलाई मालार्डकै एक उपप्रजाति एनस प्लेटिरिन्कोस डोमेस्टिक्स मानेका छन् । यसर्थ घरपालुवा हाँसको पूर्वज मालार्ड डक हो भन्ने पुष्टि हुन्छ । चार्ल्स डार्विनले जातिहरूको उत्पत्ति (सन् १८५९) पुस्तकमा जंगली अवस्थामा रहेको जीवभन्दा तिनका घरपालुवा वंशजको रूप रंगमा बढी विविधता हुन्छ र यसो हुनुको कारण घरपालुवाको बासस्थान पूर्वजको भन्दा भिन्न, जलवायु र परिस्थितिहरू फरक भएकाले हो । यसैले तिनमा परिवर्तित स्वरुप उत्पन्न हुन्छ भन्ने दृष्टान्त प्रस्तुत गरेका छन् ।

उनका अनुसार जीवको विकासमा प्राकृतिक छनोट निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । प्रकृतिले छनोट गर्ने क्रममा हावापानी र वातावरण अनुकूल आफूलाई परिवर्तित गर्ने प्राणीको ज्यादा विकास हुने गर्छ भने अनुकूल हुन नसक्ने प्राणी लोप भएर जान्छन् । मालार्डलाई घरपालुवा बनाउँदा यसले नयाँ वातावरण अनुसार परिवर्तित गर्ने सक्षमता प्रकट गर्‍यो । अत: यसको विकास धेरै भयो । संसारभर यसलाई अनगिन्ती स्वरुपमा देखिन्छ ।
बचेरा कोरल्ने स्थान
आम रूपमा मालार्ड हिउँदमा जाडो छल्नमात्र साइबेरिया बाहिर जान्छ र गर्मीमा विचरण गर्न र बचेरा कोरल्न त्यहीं पुग्छ । यहाँका सदावहार चराले मात्र यतै बचेरा कोरल्छन् । मालार्डले अछामको रामारोशन गाउँपालिकास्थित रामारोशन ताल (भू–सतह उचाइ २,४२५ मिटर) मा बच्चा कोरल्ने गरेको छ । नेपालको नैनीताल भनिने रामारोशन क्षेत्रमा १२ वटा ताल र १८ वटा पाटन छन् । त्यसैले रामारोशनलाई १२ पन्ड १८ खण्ड पनि भनिन्छ । मुस्ताङको टिटी ताल (भू–सतह उचाइ २,६८० मिटर) मा मालार्डले बच्चा कोरल्दै आएको छ ।

चराविज्ञ डा. हेमसागर बरालका अनुसार रामारोशन र टिटी तालमा वर्षेनि करिब ५० जोडीजति मालार्डले बच्चा कोरल्दै आएका छन् । यसले करिब १ सयजति मालार्ड नेपालमा वर्षैभरि रहने गरेको बुझिन्छ । यस आधारमा नेपालमा देखिने सबै मालार्ड साइबेरियन होइनन् । हाम्रा तालहरूको उचित संरक्षण र व्यवस्थापन हुनसके साइबेरिया फर्कने पन्क्षीहरूमध्ये केही प्रजातिको उल्लेख्य संख्या यतै अडिन सक्छन । ती क्षेत्र चरा पर्यटनका निम्ति महत्त्वपूर्ण गन्तव्य बनाउन सक्नुपर्छ । टिटी र रामारोशन जस्ता अन्य कति तालहरू छन्, तिनीहरूको अध्ययन/अनुसन्धान गरी चरा पर्यटननिम्ति विकास गर्न जरुरी छ ।

घातक पुस्तक
नेपालका चराबारे निकैवटा पुस्तक लेखिएका छन् । तर अहिलेसम्म चरालाई पर्यटनसँग जोड्नसकेको पुस्तक एउटै छैन । चरा अवलोकन क्षेत्रलाई ‘टुरिष्ट फिल्ड गाइड’मा जोड्न सक्नुपर्छ । नेपालमा पाइएका झन्डै ९ सय प्रजाति चराहरू क–कहाँ छन् ? तिनीहरू अवलोकन गर्न कुन मौसममा कसरी जाने ? त्यहाँसम्म कसरी पुग्ने, दूरी कति छ ? अवलोकन गर्न समय कति लाग्छ, खर्च कति लाग्छ, बास बस्ने ठाउँ कस्ता छन् ? चरा अवलोकनका निम्ति गाइडहरूसँग कसरी सम्पर्क गर्ने भन्ने जानकारी समेटिएको चरा सम्बन्धी पुस्तक लेख्न जरुरी छ ।

नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० सुरु भइसकेको छ । नेपाल भ्रमण गर्नेमध्ये कोही त चरा अवलोकन गर्न मनपराउने पनि होलान् । अहिलेसम्म चरा अध्ययन/अनुसन्धान गर्ने संघ/संस्था तथा चरा पर्यटन व्यवसायीले ‘अ फोटोग्राफिक फिल्ड गाइड टु द बर्डस् अफ नेपाल’ (सन् २०१७) पुस्तकमा ध्यान दिएको पाइँदैन । पुस्तक भारतका विक्रम ग्रेवाल, सुमित सेन, सरवान्डिप सिं, निखिल देवसर र गरिमा भट्टले लेखेका हुन् । ३५४ पृष्ठको पुस्तकमा ७५० प्रजाति चराका २ हजारभन्दा बढी रंगिन तस्बिर समावेश छन् ।

सम्भवत: हिजोआज नेपालको चरा सम्बन्धी लेखिएको सबैभन्दा बढी बिक्री हुने पुस्तक पनि यही हो । पुस्तकमा नेपालको संरक्षित क्षेत्र चरा अवलोकन गर्ने ठाउँ हुन् भन्ने सामान्य जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ । तर पुस्तकमा प्रस्तुत ७५० प्रजाति चरा पाइने ठाउँचाहिँ सबैजसो भारत भन्ने लेखिएको छ । उल्लिखित पुस्तकमा मालार्ड डक हिउँदमा उत्तर र मध्य भारतका तालहरूमा पाइन्छ भन्ने लेखिएको छ । नेपालको नामसम्म उल्लेख गरिएको छैन । मालार्डको अत्यन्त थोरै संख्याले कश्मीरका तालहरूमा बचेरा कोरल्छन् भन्ने बताइएको छ । त्यो पुस्तक पढ्नेले मालार्ड र यसले बचेरा कोरलेको दृश्य हेर्न कश्मीर नै जानुपर्ने हुन्छ । यसैले नेपालको चरा पर्यटनको निम्ति ‘अ फोटोग्राफिक फिल्ड गाइड टुद बर्डस् अफ नेपाल’ घातक छ । यसमा पर्यटनसँग सम्बन्धित संघ/संस्था, चरा अध्ययन/अनुसन्धानकर्ता तथा पर्यटन बोर्डको ध्यानाकर्षण जरुरी छ ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७६ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×