सिउँडी : कुइँकेल किचेन

विमल निभा

‘कुइँकेल किचेन’ मा निकै चहलपहल थियो । कविहरू यथासमयमा आइपुगेका थिए । एकाध कवि सडकजाममा फँसेकाले आइपुगेका थिएनन् । अन्यथा समयसँग हिंँड्न अभ्यस्त कविहरू समयमा नआइपुग्ने कुरै थिएन । कोही-कोही अतिरिक्त समयचेतका उत्साही कवि समयभन्दा अगावै आइपुगेका थिए ।


‘माननीय कविज्यू कहिले

आइपुग्नु हुनेछ ?’

‘खोइ, बेलैमा आइपुग्नेछु भन्नुभएको थियो मसँग ।’

‘मसँग त वाचा नै गर्नुभएको थियो, माननीय कविज्यूले ।’

‘निकै अबेर भइसकेको छ ।’

‘रात पनि पर्न लागिसक्यो ।’

‘अब आउनै लाग्नुभएको होला

माननीय कविज्यू ।’

‘कुनै खबर पनि आएको छैन ।’

आज ‘कुइँकेल किचेन’ मा विशेष खाले काव्य जमघट हुने भएको थियो । यसको कारण कुनै कवितादि नभएर अर्थोक थियो । किनभने प्रमुख अतिथिमा सत्ताधारी पार्टीका सांस्कृतिक विभागका प्रधान माननीयज्यू आउन लागेका थिए । र संयोगले उनी कविता लेख्ने एक कवि नै । वास्तवमा उनै माननीय कविज्यूको व्यग्र प्रतीक्षा भइरहेको थियो । कविहरू लामबद्ध भई मूलद्वारमा उभिएका थिए । (हातमा एक-एकवटा फूलमाला) । एकाएक के फोन आयो भन्ने विशेष कारणवश माननीय प्रमुख अतिथिको आगमन रद्ध भएको छ । यो अप्रत्यासित खबरले मर्माहत कविगण उदास मुद्रामा मास्तिर उक्ले । (एक तला माथि) ।

‘के भयो हँ ?’ कुइँकेल हात हल्लाउँदै किचेनबाट निस्किए ।

‘माननीय प्रमुख अतिथि नआउने

खबर आयो ।’ सबै कवि एक स्वरमा अभिव्यक्त भए ।

‘किन कविज्यूहरू ?’

‘खोइ, विशेष कारणले मिलेन रे !’ एक कविले सुस्केरा हाले ।

‘आउनु त पर्ने हो, माननीय कविज्यू ?’

‘धत्तेरिका !’ किचेनका मालिक कुइँकेल दु:खी भए, ‘आज विशेष हाँसको मखमली छोएला बनाउन लगाएको थिएँ ।’

कविहरू निराश भावमा एउटा ठूलो कोठामा पसे । त्यहाँ चारैतिर नरम-नरम चकटी राखिएको थियो । र ठीक बीचमा काठको लम्बोत्तर तर पुड्को खालको टेबुल । यसकै वरिपरि लहरै बसेर कविहरू आआफ्ना कविता, गीत, गजल, मुक्तक, हाइकु, तांका, सनेट, सायरी आदि सुन्ने/सुनाउने गर्थे । यही मासिक काव्य गोष्ठीको मोटामोटी नियम थियो । तर आज भने कविहरू चुपचाप टाउको निहुराएर केही सोचिरहेका थिए । सबै अति चिन्तित पनि देखिन्थे । अर्थात् अब के गर्ने ? अन्तत: यो समसामयिक प्रश्नको उत्तर दिन मासिक काव्य गोष्ठीका संयोजक कवि चकटीबाट उठे, ‘कविहरू, आज काव्यगोष्ठी यहीं स्थगित गर्नुपर्ने बाध्यता आइपरेको छ ।’

‘आज विशेष कविता लेखेर ल्याएको थिएँ मैले ।’ एक कवि कुनाको चकटीमा चलमलाए ।

‘मैले पनि आफ्ना नयाँ गजल सुनाउने विचार गरेको थिएँ ।’ अर्का कविको मन्द स्वर आयो ।

‘तपाईहरूका संगतले मैले पनि

एउटा मुक्तक कोरेको थिएँ ।’ कुइँकेल पनि निराश भए, ‘प्रमुख अतिथिलाई सुनाउने

मन थियो ।’

‘मेरो आज हुने गीतिकाव्य संग्रहको विमोचनको के हुने भयो ?’ एक युवाकविले चिन्ता व्यक्त गरे, ‘माननीय कविज्यू

आउनु भएन ।’

प्रत्येक महिनाको आखिरी शनिबार ‘कुइँकेल किचेन’ मा केही समकालीन युवाकवि भेला हुने गर्थे । कुनै-कुनै शनिबार ‘वयप्रतिष्ठित’ अर्थात केवल उमेरले पाका कवि पनि सामेल हुन आउँथे । प्रमुख अतिथि अथवा विशिष्ट अतिथिको रूपमा तत्पश्चात थरीथरीका कवित्त आदिको विशेष कार्यक्रम चल्ने गर्थ्यो । (ठोस एवं तरल) ।

‘हाम्रो अर्को मासिक काव्य भेलाको समय दसैं पर्ने भएकोले के गर्ने ?’ अघिदेखि मौन एक कविको बोली सुनियो, ‘आउने महिना दसैं हो ।’

‘हो, त्यसबखत भेला हुन गाह्रो हुन्छ । अर्का एक कविले समर्थनमा भने, ‘दसैंमा किचेन पनि बन्द हुन्छ क्यारे !’

‘अनि के गर्ने त ?’ कविहरूका चिन्ता घनिभूत भयो ।

काव्य गोष्ठी संयोजक केही सोचिरहेका थिए । पुरै गम्भीर पनि देखिन्थे । एक्कासी उनी फेरि चकटीबाट उठे, ‘यस सम्बन्धमा मेरो एउटा प्रस्ताव छ, कविज्यूहरू ।’

‘के प्रस्ताव छ ?’ सबै कविहरू

उत्सुक देखिए ।

‘दसैंको शुभ अवसरमा हामी कविहरूले सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूकहाँ कविता सुनाउन गए के हुन्छ ?’ संयोजकले एक सासमा भने, ‘उहाँ काव्यप्रेमी हुनुहुन्छ ।’

‘सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यू त राष्ट्रकविको कवितामात्र सुन्न रुचाउनु हुन्छ ।’ एक कविले विस्तारै भने, ‘उहाँले हाम्रो कविता सुन्नु होला र ?’

‘हो, उहाँ राष्ट्रकविको घरैमा गएर कविता सुन्नु हुन्छ ।’ अर्का कविले लगत्तै थपे, ‘सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूले लैनचौर पुगेर राष्ट्रकविलाई आफ्नो कविता पनि सुनाइ सक्नुभएको छ ।’

‘त्यसो भए यो दसैंको खाली समयमा हामीले के गर्ने त ?’ सबै कविहरूका एउटै स्वर थियो, ‘कुइँकेल दाइलाई किचेन खुला राख्न भन्नुपर्‍यो ।’

‘हेर्नोस्, सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यू मान्नु भएन भने हामीले उहाँको साटो कुनै एक माननीय मन्त्रीज्यूलाई कविता सुनाए पनि हुन्छ ।’ एक कविले समाधान प्रस्तुत गर्न खोजे, ‘मेरो साडुभाइ एक माननीय मन्त्रीज्यूको पीए भएकोले म समय

मिलाउन सक्छु ।’

‘हुन्छ, हुन्छ ।’ सबै कविका एकमुष्ट सहमति भयो, ‘हामीले माननीय मन्त्रीज्यूलाई दसैंको अवसरमा एक-एकवटा ताजा

कविता सुनाउने ।’

‘म आफ्नो नयाँ खण्डकाव्यबाट केही महत्त्वपूर्ण पंक्तिहरू सुनाउनेछु ।’

‘माननीय मन्त्रीज्यूका लागि म आज राति नै कविता लेख्नेछु ।’

‘मसँग थुप्रै नयाँ कविताहरू छन् ।’

‘मेरो गीतिकाव्य संग्रहको माननीय मन्त्रीज्यूसँग विमोचन गराउन पाए हुन्थ्यो ।’

यस प्रकार वर्तमान सरकारको एक माननीय मन्त्रीज्यूको सरकारी निवासस्थानमा गई, आआफ्ना कविता सुनाउने सर्वसम्मत निर्णय गरेर समकालीन चर्चित एवं अचर्चित (चर्चा हुन बाँकी) युवाकविहरू परम सन्तुष्ट मुद्रामा ‘कुइँकेल किचेन’ बाट निस्की रातको सुनसानमा आआफ्ना घरतर्फ जाँदा भए । प्रकाशित : आश्विन ११, २०७६ ०८:२५

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

साहित्य गंगा

विमल निभा

नेपाली साहित्यमा गंगाको व्यापक प्रभाव छ । यसलाई अझ प्रस्टसँग भन्ने हो भने गंगा याने गंगाप्रसादहरूकै कारण हालको साहित्य चलायमान रहेको छ भने पनि कुनै अतिशयोक्ति हुने छैन । हो, वर्तमान नेपाली साहित्य पूर्णतया गंगामय छ । र यसको एकमात्र जस नेपालको प्रगतिशील साहित्यलाई जान्छ ।

यद्यपि गैरप्रगतिशील साहित्यका पनि आफ्ना प्रिय गंगाप्रसादहरू नभएका होइनन् । परन्तु प्रगतिशील गंगाप्रसादहरूका कुरै अर्को छ । वस्तुतः यिनीहरू नै नेपाली साहित्यका सच्चा एवं अच्छा गंगाप्रसादहरू हुन् ।

हाम्रो प्राचीन साहित्यमा पनि गंगाको महिमा पर्याप्त गाइएको छ । उदाहरणका निम्ति पौराणिक कथानायक देवादिदेव महादेवलाई लिनोस् । सम्पूर्ण देवताका देवता महादेवता मानिएका महादेव । र महादेवको सिरमा केको बास रहेको छ ? यसको सरल तथा सटीक उत्तर गंगा हो ।

हिन्दुधर्मीहरूका सर्वोच्च ईश्वरको मायाको घना जटामा अवस्थित गंगाको धार्मिक आख्यानबाट को अनभिज्ञ छ ? यस अर्थमा महादेवता निकट गंगाको महत्ता प्रारम्भिक अवस्थादेखि नै बलवती रहेको स्पष्ट हुन्छ । र त्यससमयदेखि नै गंगा साहित्यमा प्रभावी हुँदै आएको छ । मेरो भन्नुको अभिप्राय के हो भने पुरानो साहित्यदेखि अहिलेको साहित्यसम्ममा गंगाको निरन्तरता अविच्छिन्न रहेको छ । र यही चालु शृंखलाको अधुनातन नमुना हो गंगाप्रसाद । अर्थात् नेपाली साहित्यका गंगाप्रसादहरू ।

नेपाली साहित्यमा मोटामोटी रूपमा दुई प्रकारका गंगाप्रसादहरूका उपलब्धता रहेको तथ्य अघि नै स्पष्ट गरिसकिएको छ । एक, प्रगतिशील गंगाप्रसाद र दुई, गैरप्रगतिशील गंगाप्रसाद । यसलाई अरू सूक्ष्म ढंगले अवलोकन गर्ने हो भने नेपाली साहित्यमा भाँत–भाँतका गंगाप्रसादहरू दृष्टिगोचर हुनेछन् । यिनीहरूमध्ये एकाध प्रतिनिधि गंगाप्रसादबारे तल चर्चा गरिनेछ ।

नेपाली साहित्यका यावत् गंगाप्रसादहरूमा प्राज्ञिक गंगाप्रसादको साहित्यिक हैसियत सबभन्दा उच्च रहेकामा कुनै सन्देह छैन । यिनीहरूमा अन्तर्निहित प्रज्ञा सन्देहास्पद रहे पनि त्यसको खास गंगाप्रसादीय उच्चतामा सन्देह गर्नु सर्वथा निषेध छ । यसको कारण महादेव हो । परन्तु पौराणिक साहित्यमा वर्णित महादेव नभएर आजका जिउँदाजाग्दा महादेव ।

मेरो संकेत सत्ताको कैलाशपर्वतमा विराजमान अत्याधुनिक महादेवतिर नै हो । जस्तैः राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, मन्त्री, सहायकमन्त्री आदि (यसमा सत्ताधारी पार्टीका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, महासचिव, सचिव, उपसचिव आदिलाई पनि समावेश गर्न सकिन्छ) । अब सर्वशक्तिमान सरकारी महादेवको वरदहस्त प्राप्त गरेका कुनै पनि गंगाप्रसादको उच्चतालाई सन्देहको घेरामा कसरी ल्याउन सकिन्छ ? चाहे त्यो एक सय एक प्रतिशत प्रज्ञाशून्य अनि बिल्कुलै साहित्यविमूढ गंगाप्रसाद नै किन नहोस् !

जे होस्, प्राज्ञिक गंगाप्रसाद सरह सत्ताको मायासम्म पहुँच नभए पनि त्यसको सग्लो शरीरको अन्य अंगप्रत्यंगसम्म पुग्न सफल गंगाप्रसादहरूको उपस्थिति पनि नेपाली साहित्यमा नगण्य छैन । त्यसकारण यिनीहरूका उपेक्षा पनि असम्भवप्रायः छ किनभने यस्ता गंगाप्रसादहरू कवि, महाकवि, कथाकार, लघुकथाकार, समालोचक, निबन्धकार, खण्डकाव्यकार, नियात्राकार, आत्मकथाकार, नाटककार, गीतकार आदिका साथसाथै प्रमुख सचिव, सचिव, सीडीओ, सहायक सीडीओ, एलडीओ, सेक्सन अफिसर, एसपी, डीएसपी, इन्सपेक्टर, महाप्रबन्धक, बोर्ड डाइरेक्टर, कार्यकारी अध्यक्ष, चेयरमेनजस्ता अतिरिक्त पदसम्पन्न पनि हुने गर्छन् ।

प्रथमतः सरकारी पदाधिकारी, तत्पश्चात् समानान्तर ढंगले साहित्यकार । अतएव यस्ता परम पदीय गंगाप्रसादहरूलाई सहजै स्वीकार गर्नुको अन्य विकल्प के छ ? यही सिलसिलामा सोझै आउने अरू गंगाप्रसादहरू पनि कम्ता गंगाप्रसाद होइनन् । यिनीहरू साहित्य छाप्ने प्रेस चलाउँछन्, साहित्यिक पत्रपत्रिकाहरू निकाल्छन् र आकर्षक नगदसहितका साहित्यिक पुरस्कार प्रदान गर्छन् । यही सिलसिलामा यदाकदा आफैँ साहित्यकार हुने जाँगर पनि चलाउँछन् ।

यस्ता गंगाप्रसादहरू जिल्ला कविदेखि विश्वकविसम्म भइसकेका उदाहरण छ । यसो त यिनीहरूमा केही मतभेद पनि नभएको होइन । कतिपयका भनाइअनुसार यी आफैं लेख्दैनन् । मतलव, यस्ता गंगाप्रसादहरूका कलम बोक्ने अरू नै हुन्छन् । किन्तु यो त्यति सही कुरो होइन किनभने यिनीहरूका लेखनको जुन स्तर छ, त्यसले यी गंगाप्रसादहरू साहित्यका पूर्णतः मौलिक साहित्यकार हुन् भनी प्रमाणित गर्छ ।

अन्त्यमा
जहाँ गंगाप्रसादको सशरीर उपस्थिति हुने गर्छ, त्यहाँ जमुनाप्रसादहरू नहुने प्रश्नै छैन । यिनीहरू आआफ्ना एक थान विशेष पुच्छरसहित गंगाप्रसाद वरिपरि नित्य/निरन्तर परिक्रमा गरिरहेका हुन्छन् । यही यिनीहरूको एकलौटी काम–कर्तव्य हो भने पनि फरक पर्दैन ।

यसरी गंगाप्रसादका पछि पुच्छर हल्लाउँदा–हल्लाउँदै जमुनाप्रसादहरू शनैः शनैः गंगाप्रसाद हुने दिशातर्फ अग्रसर भइरहेका हुन्छन्  र एकदिन साँच्चिकै जमुनाप्रसादबाट नेपाली साहित्यको गंगाप्रसादमा परिणत हुने गर्छन् । अर्थात् प्रज्ञाहीनतामा अब्बल साहित्यकार गंगाप्रसाद ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७६ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×