ग्रेड भर्सेज गुण 

रोश्ना सुब्बा

नारायणथान जाने साझा बस जावलाखेलमा कुरिरहेकी थिएँ । साढे ६ वर्षकी भदै पनि मेरो हात समातेर उभिएकी थिइन् । खर्पनमा तरकारी बोकेर ६० वर्षजतिका एक व्यक्ति हामीतिर आउँदै थिए । तरकारीको भारी भएर हो कि के हो उनको हिँडाइ सन्तुलित थिएन । अलिकति चढाएका पनि थिए कि सायद । किनकि उनी सडकको छेउ लागेर जोगिएर हिँडिरहेका थिएनन् ।

हामी नजिक पुग्दा उनको खर्पनबाट तरकारी झर्न थाल्यो । मेरी भदै मेरो हातबाट फुत्किएर तरकारी उठाउँदै खर्पनमा हाल्न थालिन् । तरकारी खर्पनमा हालिदिएपछि भदै म भएको ठाउँमा आई । ती व्यक्ति अलिकति अघि बढेपछि फेरि खर्पनबाट तरकारी झर्न थाल्यो । भदै फेरि सहयोग गर्न गई । यसपालि मैले पनि साथ दिएँ । र, स्याबासी पनि । साझा बस कुरिरहेकी एक महिलाले कति ज्ञानी नानी भनेर प्रशंसा गरिन् ।

एक अन्जान व्यक्तिलाई सहयोग गर्न यसरी अघि सर्ने मेरी सानी भदैलाई मैले यसकारण रोकिनँ कि केही वर्षअघि मैले मेरो छोरालाई रोकेकी थिएँ । ९ वर्षको थियो ऊ त्यतिखेर । रक्सीले मातेर सडकमा लडेका एक वृद्धलाई उठाउन खोज्दा मैले रोकेकी थिएँ । छोराले साह्रै चित्त दुखायो । सहयोग नगरोस् भन्ने मेरा चाहना थिएन तर उसलाई नै ती वृद्धले केही गर्देलान् कि भन्ने डर थियो । उसलाई उसको उमेरअनुसार सायद मैले बुझाउन सकिनँ कि त्यतिखेर । केटाकेटीहरू अरूलाई जस्तोसुकै अवस्थामा पनि सहयोग गर्न अघि सर्छन् तर हामी अभिभावक प्रायः रोक्छौँ ।

यस्ता गुण सिकाउन विद्यालयमा नैतिक शिक्षा पढाउनुपर्‍यो पनि भन्छौँ हामी । पढाइ भइरहेको छ पनि । तर किताब पढाउने घोकाउने, जाँचमा राम्रो नम्बर पनि ल्याउने तर व्यवहारमा नउतार्ने काम भइरहेको छ । साँचो बोल्नुपर्छ, ठूलालाई आदर गर्नुपर्छ, वृद्ध वृद्धालाई माया अनि असहायलाई सहयोग गर्नुपर्छ इमानदार हुनुपर्छ भन्छौँ । घरमा विद्यालयमा यही सिकाउँछैँाँ । तर आफैँ केटाकेटीको अगाडि उल्टो व्यवहार गर्छौँ । समयमा पुग्दैनौँ, जाम थियो भन्छौँ । घरमा कसैको फोन आयो भने छैन भनिदेऊ भन्छौँ । उनीहरूकै अगाडि बूढाबूढीको वास्ता गर्दैनौँ, धूमपान मद्यपान गर्छौँ । अनि उनीहरू कसरी पत्याउँछन् ।

हामी भन्छौँ एकथरी, गर्छौँ अर्कोथरी । तर हामीले भनेको जसरी भए पनि केटाकेटीले पालना गर्नुपर्छ भन्ने ठान्छौँ । यस्तोमा चित्त नबुझेको कुरा उनीहरूले भनेमा वा प्रश्न गरेमा जान्ने हुन्छस् भनेर थर्काउँछौँ घरमा होस् वा स्कुलमा । यस्तोमा ठूलो भएर उनीहरूले कसरी प्रश्न या असहमति राख्न सक्लान् । फलानो यस्तो भनेर उनीहरूलाई अरूसँग तुलना गर्न खप्पिस हामी अभिभावक शिक्षक हाम्रा बारेमा पनि बिनादबाब बोल्न कुरा राख्न दिउँ न । सक्छौँ हामी ?

अझ केही विद्यालयमा निकै डरलाग्दो अभ्यास भइरहेको छ । कसले नेपाली बोल्यो, हल्ला गर्‍यो वा के नराम्रो काम गर्‍यो त्यस्ता विद्यार्थीविरुद्ध जासुसी गर्न लगाइन्छ । योभन्दा अनैतिक र अपरिपक्व काम के होला । जासुसी गर्ने विद्यार्थीचाहिँ अनुशासित ज्ञानी मानिन्छन् । राम्रो ग्रेड ल्याउने विद्याथीहरू नै जासुस बनाइन्छन् । परिपक्व भइनसकेका विद्यार्थीको जासुसी रिपोर्टका आधारमा अर्को विद्यार्थीलाई उसको कुरा नसुनी अपराधी दोषी ठहर्‍याइन्छ । जासुस विद्यार्थीलाई अरूले मन पराउँदैनन् । शत्रु ठान्छन् । विद्यार्थी विद्यार्थीबीच आपसी मेल, सहकार्य,सद्भाव वृद्धि गर्न सिकाउने दुश्मनी वा घृणा पैदा गर्न सिकाउने ?

जसलाई जासुस बनाइएको हुन्छ, उसमा म जान्ने, ज्ञानी अनुशासित हुँ भन्ने पर्छ । सबैले मलाई मान्नुपर्छ टेर्नुपर्छ वा डराउनुपर्छ भन्ने हुन्छ । उसमा कमीकमजोरी हुँदैन वा ऊबाट गल्ती हुँदैन भन्ने हुन्छ । तर ठूलो हुँदै जाँदा, योभन्दा फरक अवस्था आउँदा उसले त्यस्तो अवस्थालाई कसरी सामना गर्न सक्छ ? जबकि गल्ती सबैबाट हुन्छ, यसबाट धेरै सिक्न सकिन्छ भन्ने सबै विद्यार्थीले जान्न पाउनुपर्छ ।

जासुस बनाएर एकथरी विद्यार्थीलाई केही गल्ती नै नगर्ने जस्तो र अर्कोथरीलाई सधैँ गल्ती गर्ने जस्तो बनाइएको छ । दुई वर्षअघि अस्ट्रेलियाका केही पब्लिक स्कुल भ्रमण गर्ने मौका पाएकी थिएँ । जहाँ शिक्षकहरू ‘ट्राइ इट, मेक मिस्टेक एन्ड लर्न फ्रम इट’ भन्नेमा विश्वास गर्ने रहेछन् ।

पढ्दा, खेल्दा वा कुनै पनि गतिविधि गर्दा गल्ती हुन सक्छ र त्यसबाटै उनीहरूले सिक्छन् भन्ने मान्यता राख्दा रहेछन् । भ्रमणकै क्रममा एक विद्यालयमा एसेम्ब्लीका बेला पुगियो । अभिभावकहरू पनि बस्न पाउँदा रहेछन् । अभिभावकका लागि चिया कुकिज राखिँदो रहेछ । खुकुलो टिसर्ट र हाफ पेन्टमा थिए विद्यार्थीहरू । टाई बेल्ट कस्नु नपर्ने रहेछ । कुनै विद्यार्थीका कपाल लामो थियो भने कसैको पंक स्टाइल । हामीकहाँ भए यस्ता विद्यार्थीलाई अनुशासनहीन भनेर डिआईले समातेर कपाल काट्दिहाल्छन् ।

त्यस दिन विभिन्न क्रियाकलाप तथा विधामा विद्यार्थीलाई पुरस्कार वितरण गर्ने दिन रहेछ । ग्रेड वानका एक विद्यार्थीले अनेस्टी अवार्ड पाएको घोषणा गरियो । ती विद्यार्थी नाच्दै उफ्रँदै खुसी हुँदै अवार्ड थाप्न गए । सारा विद्यार्थी शिक्षक अभिभावकका अगाडि तालिका साथ उनलाई अवार्ड दिइयो ।

पछि मैले प्रिन्सिपललाई त्यो पुरस्कारका बारेमा सोधेँ । ती साना विद्यार्थीले विद्यालय परिसरमाभेट्टाएको पैसा उनलाई बुझाएका रहेछन् । ती साना विद्यार्थीलाई उनको इमानदारीको कदर गर्दै त्यत्रा मान्छेका अगाडि पुरस्कृत गरिँदा सारा विद्यार्थीलाई इमानदार बन्न प्रेरितगरिँदै थियो । यो पुरस्कारले अभिभावकहरूलाई पनि आफ्ना केटाकेटीको यस्तो गुणको कदर गर्न सकारात्मक सन्देश दिइरहेको थियो ।

हामीकहाँ त जब हाम्रा केटाकेटीले केही काम बिगार्छन्, अनि स्कुलले सम्झन्छन् । अभिभावकलाई बोलायो अनि केटाकेटीलाई बदमासको संज्ञा दियो । स्कुलको फोन आयो कि तर्सिने अभिभावक धेरै छन् । कक्षा ५ मा हुँदा यस्तै फोन आयो । छोरोले टाई फुकाएर घुमिरहेको पंखामा फालेछ । टाई त्यही अड्किएछ अर्थात् शिक्षकको भनाइमा बदमासी गरेछ ।

क्लासमा कोही हुनुहुन्नथ्यो त ? मैले सोधिहालेँ । सम्बन्धित शिक्षक नआएपछि अनुपस्थित भएका कारण कक्षा खाली भएको रहेछ । ‘तपाईंको छोरा अलि बदमासी नै गर्छ’ शिक्षकको यो आरोपमा संगीत खेल वा कुनै गतिविधिमा संलग्न गराइदिएको भए यस्तो हुँदैनथ्यो नि भनेर मैले पनि प्रतिवाद गरेँ । तर जब केटाकेटीले अरू विद्यालयमा भएका विविध प्रतियोगितामा राम्रो गछनर्् वा प्राकृतिक विपत्का बेलामा मनकारी काम गर्छन् स्कुलबाट अभिभावकलाई फोन आउँदैन ।

अपार सम्पत्ति जोड्नु र उच्च पद प्राप्त गर्नु नै सफलता र सुखको परिभाषा पनि हुन सक्छ कतिका लागि । राजनीतिक आस्था वा भागबन्डाका आधारमा क्षमताभन्दा उच्च पद पाइरहेको देखेर वा भ्रष्ट भएर कमाए पनि, जतिसुकै ठूलो अपराध गरे पनि केही नहुने अहिलेको समयमा यस्ता कुरा कतिलाई त हावादारी वा आदर्शवादी लाग्न सक्छ । तर अनैतिक काम गर्न मन नपराउने/नचाहने पनि छन् त समाजमा । यो गलत हो भनी बोल्ने–सोध्ने पनि छन् । अनि हामी मनभित्रबाट कस्तालाई आदर गर्छौँ ? समाज वा देशका लागि योगदान पुर्‍याइरहेका इमानदारलाई कि अरूलाई ?

पारिवारिक बेमेल, अनावश्यक लोभलालच, देखासिकी जस्ता कारणले राम्रो पद अनि प्रशस्तै सम्पत्ति भएका र नभएका पनि तनावमा छन् । औषधि खाइरहेका छन् । हामीमध्ये कतिपय यही अवस्थाबाट गुज्रिरहेका वा गुज्रिसकेका छौँ । आफ्नै ठानिएका कति त टाढिन्छन् यस्तो बेला ।

त्यस्ता आफन्त, प्रियजन र साथी संगीकै साथ महत्त्वपूर्ण हुन्छ, जो टाढा भाग्दैनन् र साथ दिन्छन् । खराब अवस्थाबाट पार लगाउन सहयोग गर्छन् । यस्तो साथ र सहयोग औषधिभन्दा बढी प्रभावकारी हुन्छ ।

हाम्रा केटाकेटी वा विद्यार्थीमा पनि अरूलाई आपत् पर्दा सहयोग गर्न अघि सर्ने गुण हुन्छ । उनीहरू गलतलाई गलत भन्ने आँट गर्छन् । गल्ती भए सरी भन्छन् । अरूलाई सजिलै माफ गर्न पनि सक्छन् । ठूलाले जस्तो इख राख्दैनन् । साँचो बोल्न र इमानदारी मन पराउँछन् । तर हामी उनीहरूको यस्ता गुणको साह्रै कम कदर गर्छौँ ।
हामीलाई त रिपोर्ट कार्डमा वा ग्रेड सिटमा उत्कृष्ट ग्रेड वा शैक्षिक उपलब्धि भए पुग्छ । हामी सामाजिक सञ्जालमा पनि यही देखाउँछौँ । यसैमा मख्ख पर्छौँ । गर्व गर्छौँ । कम अंक ल्याए उनीहरूलाई दबाब दिन्छौँ । पढाइमा जतिसुकै अब्बल भए पनि मानवीय गुण भएन भने अर्थहीन हुन्छ । बिरामीलाई राम्ररी नहेरे कसरी राम्रो डाक्टर भइन्छ ?

अरूको कृति चोरेर प्राध्यापक भए के योगदान भयो र ? बुढेसकालमा आमाबुबालाई नहेर्नेहरू आफ्ना छोराछोरीका अघि कसरी असल अभिभावक हुने त ? असल व्यक्ति भए मात्र घर परिवार, छरछिमेक, साथीभाइ, समाज र देशका लागि असल भूमिका निर्वाह गर्न सकिन्छ । त्यसैले केटाकेटीका राम्रो ग्रेड मात्र होइन, असल गुणको फनि कदर गरौँ ।

roshana14@yahoo.com

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७६ ०७:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पूर्वाधारमै चुनौती

दशरथ रंगशाला, पोखरा रंगशाला र सातदोबाटोस्थित पौडीपोखरी निर्माण प्रक्रिया अहिलेको मुख्य चुनौती हो । त्यसका लागि चरणबद्ध निर्माण प्रक्रिया अपनाएको सदस्यसचिव रमेश सिलवालको भनाइ छ । ढिलोमा कात्तिक १५ सम्म १३ औं सागको सबै पूर्वाधार र तयारीले पूर्णता पाउने दाबी उनको छ ।
कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को नेतृत्व असार २३ मा सम्हालेलगत्तै रमेशकुमार सिलवालले भनेका थिए, ‘चुनौति स्वीकादै राखेपको जिम्मेवारीमा आएको हुँ ।’ त्यति बेला उनले देखेका चुनौतीमध्ये मुख्य थियो, १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) । मंसिरमा १५ देखि २४ सम्म नेपालमा हुने साग आयोजनाको अन्योलताबीच सदस्यसचिवको जिम्मेवारीमा आएका सिलवालले खेल संघका पदाधिकारी, खेलाडी, कर्मचारी र प्रशिक्षकमा तोकिएकै मितिमा १३ औं साग आयोजना हुनेमा विश्वस्त पारेको दाबी गरेका छन् ।

सिलवालले जिम्मेवारी पाएको एक महिना छुनै लाग्यो । केही दिनअघिको एउटा अन्तरक्रियामा उनले साग तयारीमा यसअघिका नेतृत्वको उदासीनताबारे अभिव्यक्ति दिएका थिए ।

नेपालमा गर्ने भनेर झण्डा बोकेर आउने, मिति तय गर्ने अनि प्रस्तावित मितिमा प्रतियोगिता आयोजनाको तयारी नगरेकोमा उनको असन्तुष्टि थियो । ‘ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका लागि न्यूनतम पूर्वाधार ३ महिनाअघि नै सम्पन्न हुनुपर्छ । तर त्यसका लागि योजनाबद्ध काम नै भएको रहेनछ,’ उनले भने ।

सागका लागि ४ महिना बाँकी छ । मुख्य भौतिक पूर्वाधारको काम अधुरो छ, राष्ट्रिय टोलीको तयारीले हालै मात्र तीव्रता पाएको छ । अन्य आवश्यक खेल सामानको खरिद प्रक्रिया सुरु नै भएको छैन । सदस्य–सचिवले सबै काम प्रक्रियागत ढंगबाट सम्पन्न गर्दै जाने र प्रतियोगिताको एक महिनाअघिसम्म सम्पूर्ण तयारी पूरा गर्ने लक्ष्य राखेका छन् । लक्ष्य पूरा गर्ने बाटोमा आफ्नो आगमनपछि धेरै सुधार भइसकेको दाबी सदस्यसचिव सिलवालको छ ।

‘अझै पनि चुनौती पूर्वाधारकै हो । मुख्य खेलस्थललगायत केही पूर्वाधारको निर्माण सम्पन्न भइसकेको छैन । पूर्वाधार तयार नभएकै कारण मान्छेहरूले अझै पनि साग समयमै हुन्छ त भन्नेमा शंका गरिरहेका छन्,’ सदस्यसचिवले भने, ‘तर हामीले चरणबद्ध रूपमा काम गरिरहेका छौं । सातदोबाटो पौडीपोखरी, दशरथ रंगशाला र पोखरा रंगशालाको निर्माण/पुनर्निर्माण सम्पन्न गर्नु नै अहिलेको मेरो अर्जुनदृष्टि हो ।’

उनले दरशथ रंगशालामा भीआईपी प्यारापिटको छानोबाहेक अन्य सबै काम एकदेखि डेढ महिनासम्म सम्पन्न हुने सुनाए । साधारण र भीआईपी प्यारापिटमा कुर्ची, रंगरोगन, मिडिया सेन्टर, चेन्जिङ रुम, बाथरुप, ओलम्पिक टर्च स्थापना लगायत सबैको काम यो अवधिमा सुरु हुन्छ । ‘भीआईपी प्यारापिटको फलामे पोलको आयात प्रक्रियाबारे बुझ्न राखेप उपाध्यक्ष पिताम्बर तिम्सिना यसै साता भारत जाँदै हुनुहुन्छ । त्यसपछि अर्को साता म चीन गएर छानो आयात प्रक्रियाबारे कम्पनीसँग कुरा गर्नेछु,’ सदस्यसचिवले भने ।

सातदोबाटोमा निर्माणधीन वातानुकूलितपौडी पोखरी निर्माणमा देखिएको अन्योलता समाप्त भएको उनले जानकारी दिए । उनले भने, ‘हिजो (बिहीबार) मात्रै हामीले पोखरीका लागि नयाँ प्रक्रिया सुरु गरेका छौं । यसअघिसम्झौता भएको जर्मन कम्पनी कारबाहीमा परेपछि हिटिङ प्रणालीको आयात हुन सकेन ।अब अर्को प्रक्रियाबाट हिटिङ प्रणाली जडान गरेपछि अन्य सिभिल वर्कका कामका लागि धेरै समय चाहिँदैन ।’

पोखरा रंगशालाकामा कृत्रिम मैदान र प्राकृतिक मैदानको दुईथरी सम्झौताका लागि समय लम्बिएको सदस्यसचिवले स्वीकार गरे । ‘पहिलो कृत्रिम बनाउने भनियो, अहिले प्राकृतिक भन्ने निर्णय भयो । त्यसैले समय बढेको हो,’ उनले भने ।

‘काठमाडौं र ललितपुरमा रहेका चीनले बनाइरहेका संरचनाका लागि भएको सम्झौताले हामीलाई तयारीमा अप्ठेरो परेको छ । पूर्ण सम्पन्न नभएसम्म नेपाली पक्षले प्रयोग गर्न नपाउने भएका कारण सुटिङ, पौडी खेलको तयारीमा समस्या भएको छ । हामीले यसबारे चिनियाँ पक्षलाई लिखित अनुरोध गरेका छौं’ सदस्यसचिवले थपे, ‘अगस्ट १० सम्ममा उनीहरूको प्रतिनिधिले नेपाल भ्रमण गर्नेछन् र निर्माण सम्पन्न भएका संरचना प्रयोग गर्न दिनेबारे निर्णय हुनेछ । सम्पूर्ण हस्तान्तरण नभएसम्म सुरक्षा जिम्मा हामीले लिने भएका छौं ।’

खेल सामग्री चीनसँग मागिने
१३ औं सागका लागि ७ देशका ४ हजारभन्दा बढी खेलाडी, प्रशिक्षक र खेल अधिकारीहरू नेपालमा भेला हुनेछन् । उनीहरूको व्यवस्थापन पनि राखेपका लागि अर्को चुनौती हुनेछ । सदस्य–सचिव सिलवालले बन्दोबस्तीको सामान सरकारी प्रक्रियामार्फत चीनसँग सहयोग मागिएको जानकारी दिए ।

‘परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत सागका लागि आवश्यक लजिस्टिक सहयोग मागिएको छ । त्यसबारे चिनियाँ पक्षबाट दिने/नदिने कुनै जानकारी आएको छैन,’ उनले भने, ‘हामी जवाफ कुरिरहेका छौं । यदि चीनबाट सामान नआउने भयो भने तत्कालै राखेप आफैंले खरिद प्रक्रिया सुरु गर्नेछ ।’

सागका लागि चाहिने खेल सामग्री, जर्सी तथा अन्य आवश्यक सामानका लागि चीनसँग सहयोगको प्रस्ताव गरिएको हो । त्यसबाहेक खेलाडी सुरक्षा, वासस्थान, ट्राफिक व्यवस्थापन लगायतका तयारी पनि चरणबद्ध रुपमा सुरु हुने सदस्यसचिवले जानकारी गराएका छन् ।

युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयले गठन गरेको समितिले सागका लागि ५ अर्ब २५ करोडको बजेट अनुमान गरेको थियो । सदस्यसचिवले दीर्घकालीन संरचना बनाउने प्रयास भएकाले बजेट थप हुनसक्ने संकेत गरिसके । ‘बजेटका लागि मन्त्रिपरिषद् र प्रधानमन्त्रीले नै समस्या नहुने भन्दै अगाडि बढ्न निर्देश गरिसक्नुभएको छ, निर्धारित मितिमा प्रतियोगिता सम्पन्न गर्न बजेट समस्या हुनेछैन,’ उनले भने ।

पछिल्लोपल्ट सन् १९९९ मा नेपालमै भएको आठौं सागका लागि करिब १ वर्षको तयारी थियो । ६ महिनाको बन्द प्रशिक्षणपछि नेपाली खेलाडीले उल्लेख्य सफलता हासिल गरेका थिए । नेपाल समग्रमा पदक तालिकामा दोस्रो भएको थियो । यसपल्ट भने बन्द प्रशिक्षणको अवधि मुस्किलले ३ महिना हुने भएको छ । अधिकांस खेलको बन्द प्रशिक्षण साउन १६ देखि सुरु भएको छ । ३ महिनाको अवधिमा अधिकतम नतिजामुखी तयारी गरिने राखेपले प्रस्ट पारेको छ ।

‘सबैलाई थाहा छ तयारीका लागि यो निकै नै थोरै समय हो । हामीले यो समयलाई अधिक परिणाममुखी बनाउन सम्बन्धित खेल संघका पदाधिकारी र प्रशिक्षकसँग छलफल गरेका छौं,’ सिलवालले भने, ‘त्यहीअनुसार केही खेलको विदेशमा प्रशिक्षण व्यवस्था भएको छ भने केही खेलका लागि विदेशबाट दक्ष प्रशिक्षक झिकाइएको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७६ ०७:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्