एभरेस्टमा ठेलमठेल सपना

समय रेखा
अभि सुवेदी

काठमाडौँ — गणतन्त्र दिवस, समारोह कहीं हुँदै छन् । ठूलो जाम पार गरेर फर्केको छु । यसै अन्यमनस्क, बीबीसी रेडियो खोल्छु । भन्दैछ, झन्डै २५० जना आरोही ठेलमठेल गरेर एभरेष्ट चढ्दैछन् । त्यसो त २ सय जनाले चढिसके । ‘देथ जोन’ अथवा ८००० मिटरमाथिको मृत्यु क्षेत्रमा पालो पर्खेर उभिनु आफैंमा डरलाग्दो कुरा हो । त्यसमा एघारौं एभरेष्ट आरोहीको शिखरमा पुगेपछि हृदयगति बन्द भएर मृत्यु हुन्छ । सुनेर दिक्क लाग्छ ।

अझ एकाएक समाचार वाचकले थप्छ– नेपालका नीति बनाउनेहरूको अव्यवस्थाको कारणले यसरी दुर्घटना भएको हो । भन्छ, नेपालमा भ्रष्टाचार धेरै छ । संसारको सर्वोच्च शिखरमा ज्यान बचाउन पनि घुस दिनुपर्ने अवस्था छ । अनि लाग्छ, म पनि कुनै हिमपहिरोबाट चिप्लेर खस्तैछु ।

यसरी खस्तैछु, जसमा खसेर कुनै दैहिक चोट लाग्दैन, कुनै अर्को सतहमा पुगिँंदैन । कुनै अभियान बीचैमा रोक्नुपर्ने पनि हुँदैन । यो यस्तो चिप्लेँटी हो, जसबाट हामी प्रभावित छौं । मलाई दिक्क लाग्छ, सम्झिन्छु, हाम्रोमा भ्रष्टाचार अब एउटा शब्दमात्रै रहेन । झस्किन्छु, त्यो एउटा राष्ट्रिय यथार्थ भैसक्यो कि ।

पर्यटकहरू हिमाली यात्रामा बिमारी भएर हेलिकप्टरबाट ल्याएको, अस्पतालहरूमा भर्ना गरेको आदि प्रपञ्चका न्यारेटिभ पनि पढ्दै र सुन्दै आएको छु । ‘इन्भेस्टिगेटिभ’ पत्रकारहरूले यो कथाले अन्तर्राष्ट्रिय रूप लिएको वर्णन निकालिसकेका छन् । लाग्छ, यस्तो अवस्था आउनुमा खासै योजनामा ध्यान नदिने सरकार, आरोहण गराउने संस्था र स्वयं आरोही पनि जिम्मेवार छन् ।

एउटा कुरा प्रस्ट छ, एभरेष्टले अब २९ मे १९५३ मा तेन्जिङ नोर्गे र एडमन्ड हिलारी पहिलोपटक शिखरमा पुगेको उत्तेजना बोक्दैन । आफैंले पहिले लेखेको ‘फ्लानको डायरी’ (२०७२) मा संग्रहित निबन्धका यी हरफहरूका पुनः पाठ गर्छु, ‘एभरेष्ट विजयको रजत जयन्तीको उपलक्ष्यमा अलजजिरा टीभीले त्यो बेला खिचेका एकाध छोटा फिल्मका झलक देखायो । त्यसमा एउटा दृश्यले मलाई छोयो ।

त्यसमा तेन्जिङ र हिलारीलाई विजय यात्राबाट फर्केपछि लिन गएका मानिस फटाफट हिंँडेको देखियो । तीमध्ये नाटककार बालकृष्ण सम साथै हिंँडेको दृश्यले भूगोल र नेपाली चिन्ताको सह–नाटक गराएको देखियो । समले सूत्रधार भएर बोले, ‘अब सगरमाथामाथि एकजना मानिसको उचाइ थपिएको छ ।’ त्यस घटनापछि हजारौं मानव उचाइहरू उठ्दै र बिलाउँदै गएको त्यो महान चुचुरो अहिले पुँजीयुगका उपभोक्ताको तारो भएको छ । एभरेष्टको नामकरण अनि उचाइका मोहको विषयमा धेरै उत्तर–औपनिवेशिक छलफल भएका छन् ।

नापी विभागका कर्मचारीहरू यही बेला एभरेष्टको उचाइ नाप्न ज्यान जोखिममा पारेर त्यहाँ पुगेको अनि काम सम्पन्न गरेर फर्किंदा भीडमा झन्डै ज्यान गएको कथा अहिले व्याप्त छ । नवऐतिहासिक चेतनाले हेर्दा यी नेपाली कर्मचारीहरूको महत्त्व धेरै छ । यिनीहरूमध्ये एकजनाले दुइटै पाउ आधा–आधा गुमाएका छन् । यिनीहरूले नापेको उचाइ सार्वजनिक हुनेछ । इतिहासतिर फर्किनुपर्छ । एभरेष्टको उचाइ पहिले पत्ता लगाउने एकजना राधानाथ सिक्दार (सन् १८१३–१८७०) थिए ।

ती साधारण बंगाली गणकले एक सपना देखेका थिए । सर्भे अफिसका यी सबाल्टर्न कर्मचारीले एभरेष्टको उचाइको हिसाब निकाल्ने जिम्मा पाएका थिए । निकै प्रयासपछि तिनले एभरेष्टको मूलतः अहिले मानिएको उचाइ पत्ता लगाए । अनि उनका हाकिम कर्नेल एन्ड्रयु वगलाई अत्यन्त खुसी भएर पत्र लेखे ।

पत्रमा यसो भने, ‘सर, मैले संसारको सबभन्दा उच्च शिखर पत्ता लगाएँ ।’ उनले सोझै ठाने, अब यो शिखरको नाम राधानाथ सिक्दार चुचुरो रहनेछ । उचित सपना थियो, वैध सपना थियो । तर औपनिवेशिक भारतमा त्यो कसरी लागू हुन्थ्यो र ? शिखरको नाम राधानाथ सिक्दार पर्वत नराखेर एन्ड्रयु वगले जर्ज एभरेष्ट नामका एकजना साधारण कर्नेलको नाममा नाम राख्ने प्रस्ताव गरे । ती एभरेष्ट एक असम्बद्ध मानिस थिए । कथा छन् ।

यहाँ लेख्ने ठाउँ छैन । तर त्यो कुरा ब्रायन हडसन भन्ने त्यहांँका एक तल्लो तहका युवक अफिसरले यतैतिरका मानिसको नाम राखिनुपर्छ भनेर विरोध गरे । ती मानिस पछि नेपालमा ब्रिटिस रेजिडेन्ट दूत भएर निकै वर्ष बसे । तिनको विषयमा धेरै लेखिएको छ । त्यो चुचुरो नेपालमा थियो, तर खासमा त्यो नेपालीलाई नै थाहा थिएन । पछि बाबुराम आचार्यले सगरमाथा भनी नेपालमा यसको नामकरण गरे । यस चुचुराको स्थानीय नाम चोमोलोङमा हो । तर त्यो नाम शेर्पाहरू आफैंले पनि त्यति प्रयोग गरेको देखिएन ।

एभरेष्टको उचाइ, यसको उत्तुङ कलेवरले खिचिएर इतिहासमा कीर्ति स्थापना गर्ननिम्ति होइन, यसमाथि चढेर एउटा सामर्थ्यको पहिचान दिने, औपनिवेशिक भाष्यमा भन्दा एउटा जितको परिचय दिने चाहनाको रूपमा चढेका छन्, इतिहासमा आरोहीहरू । यो चेतना उन्नाइसौं शताव्दीमा अंग्रेजी उपेनिवेशको चेतनासँग जोडिएको छ । जसरी पनि जित्नुपर्ने, केही ज्ञान छ भने त्यो जान्नैपर्ने, आफैंले जित्नुपर्ने अंग्रेजी चेतनासँग जोडिएको थियो, यो विषय ।

पहिले एभरेष्ट चढे कि भन्ने आशंका गरिएका तर बेपत्ता भएका युवक आरोही जर्ज मेलोरीलाई सोधियो, ‘तिमी किन एभरेष्ट चढ्छौ ? उनले भनेका थिए, ‘प्रस्टै छ नि त्यो महान आकार ऊ त्यहाँ ठडिएको छ, त्यसैले ।’ त्यो छ र चढ्नुपर्छ भन्ने ब्रिटिस साम्राज्य चेतनाको पर्याय थियो । उत्तर र दक्षिण ध्रुव पत्ता लगाइसकिएको अवस्थामा यो एभरेष्ट तेस्रो ध्रुवको रूपमा रहेकाले यो पनि हामीले नै पहिले जित्नुपर्छ भन्ने आङ्ल चेतना थियो । कर्णेल हन्टले महारानीलाई यो विजयको कथा यसरी नै सुनाएका थिए ।

दार्जिलिङ निवासी तेन्जिङको राष्ट्रियताको विषयमा तरङ्ग उठे । जुलाई ४, १९५३ को डेली मिरर अखबारमा दुइटै हातमा नारी घडी बाँधेका हातले हँसिलो अनुहारले नमस्कार गर्दै नेहरूले दिएको खद्दरको लुगा लगाएका तेन्जिङको श्रीमतीसहितको लन्डनमा पुगेको फोटो छापियो । दुबै हातका घडीको एउटा सरल चित्रका अनेका व्याख्या भए । नेपाल त्यो बेला धर्मराज थापाको ‘हाम्रो तेन्जिङ शेर्पाले चढ्यो हिमाल चुचुरा’ भन्ने गीतले गुञ्जायमान थियो ।

तर आज एभरेष्ट उपभोक्तावादी युगमा नेपालमा घुस दिइन्छ भन्ने कथा बोक्दै मानिसको भीड चढाएर के हासिल गर्दैछ र यसले अहिले नेपालको कीर्तिमानलाई कसरी कायम गरेको छ भन्ने कुरा बुझिनसक्नु छ । त्यसो त तेन्जिङकै शेर्पा परम्परामा एभरेष्ट चढ्ने ४९ वर्षका कामिरिता शेर्पा २४ पटक शिखरमा पुगे । जेठ १, २०७६ को दिन तिनले एक हप्तामै दुईपटक एभरेष्ट चढे । एभरेष्ट चढाउने शेर्पाहरूको निजत्व र उनको योगदानबारे त्यति जानकारी प्रकाशित हुँदैनन् ।

एभरेष्ट आरोहण रूपक र बहादुरीको ‘मेटाफोर’ मान्नेहरू अब पश्चिमीमात्रै रहेनन् । पर्वत आरोहणलाई भन्ने विषय नेपाली राजनीतिमा चर्चामा आइबस्छ । राजनीतिक दलका कार्यकर्ताहरू, कीर्तिमान कायम गर्ने युवा वर्गका मानिस अनि देशले समर्थन गरेका समूहहरू एभरेष्ट चढेर आएको इतिहास छ । केही वर्षअघि एकजना अंग्रेजी एमफिल कक्षाकी थोरै बोल्ने, शान्त प्रकृतिकी माओवादी आन्दोलनकी अन्तरङ्ग महिला विद्यार्थीले भनिन्, ‘म एभरेष्ट आरोहणका महिलाका अन्तरकथामाथि थेसिस लेख्न चाहन्छु ।’

मैले भने, ‘यसको विषयमा तिमी कसरी जानकारी लिन्छ्यौ ?’ उनले भनिन्, ‘म केही समयअघि एभरेष्ट चढेर आएकी ।’ मेरो सामु मेलोरी, तेन्जिङका दुई नाडीमा बाँधेका घडी, अनि एभरेष्ट र उत्तर–औपनिवेशिक डिस्कोर्स एकैसाथ चक्रवात भएर आए । मैले पहिलो कुरा उनलाई केही किताब र लेख पढ्न लगाएँ ।

८ वर्षअघि, पहिले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका पोलिटब्युरो सदस्य, २०१७ सालपछि जेल बसेका, पछि पञ्चायत शासन प्रणाली मानेर मन्त्री र कूटनीतिक सेवामा काम गरेका, प्रेमराग र राजनीतिलाई जोडेका अनि जीवनको अन्तिम प्रहरमा एभरेष्ट चढ्न जाने मान्छे शैलेन्द्रकुमार उपाध्यायको एभरेष्ट आरोहणको क्रममा मृत्यु भएको समाचार मेरोनिम्ति वाचाल विषय थियो । त्यसो त वृद्धहरूले एभरेष्ट यथाकदा चढेका छन् ।

तर मैले कान्तिपुर (२ जेठ २०६८) मा एउटा ओबिचुअरी शैलीमा शैलेन्द्रकुमारको यसरी शव्दचित्र उतारेको थिएँ, ‘राजनीति र कूटनीतिमा आधुनिक नेपाली समयकै चर्चित एउटा बयासी वर्षको वृद्ध मानिस एभरेष्ट अभियानमा जाँदा आधार शिविरको परिवेशमा हृदयगति बन्द भएर दिवंगत भएको कुराले मलाई निकै तानेको छ । एउटा वृद्ध मानिसका झिना खुट्टामा पर्वतारोहीले लगाउने सुरुवाल यसो बाङ्गो भएको अनि उसले याक्स बोकेर चढ्न लागेका चित्र छापामा आए ।’

एभरेष्टको सपनाबाट एकाएक निस्किन्छु । हामीलाई ‘अल्टिच्युड सिकनेस’ होइन, उचाइ पार गर्ने उत्तेजना धेरै भएको छ । हामी एभरेष्ट र हिमालको उतापट्टि जोडिन आतुर मानिसका अभियानका सपना रेलमार्गले पूरा गर्ला कि त । तर एभरेष्ट एक प्रिय पर्वत हो, जहाँ विश्वभरिकै मानिस उनका सपनाका कुँडाकर्कट लगेर थुपारिन्छन् । यसलाई मर्यादा, माया र इज्जतले प्रयोग गरौं, बेथितिका योजनाले होइन । यसमा हाम्रै दायित्व ठूलो छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १८, २०७६ ०८:३८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गिरिजाबाबु, मनमोहन र प्रचण्ड

अभि सुवेदी

काठमाडौँ — 'वाल्टर बेन्जामिन एन्ड हिस्ट्री (२००५)' किताबमा धेरै पढिएका सिर्जनशील जर्मन दार्शनिक र चिन्तक वाल्टर बेन्जामिनले भनेका इतिहास र चेतनाका कुराका छलफल गरिएका छन् । मलाई धेरै मनपरेको उनको एउटा भनाइ यस्तो छ : 'त्यसैले म भन्छु, क्यालेन्डरले समयलाई घडीले जस्तो नाप्दैन । क्यालेन्डरमा अंकित दिनहरू भनेका ऐतिहासिक चेतना हुन् ।'

उनले अंग्रेजीमा अनुवाद भएको इतिहासबाट पाएका ज्ञान भन्ने किताबमा थप भनेका छन्, 'इतिहास भनेको बल्भिmएर आइरहने विषय हो ।' म साहित्यमा पनि कविताबाट समयको गति नाप्न खोज्ने मानिस भएकाले कवि हरिभक्त कटुवालको नारायण गोपालले गाएको गीतकायी हरफ समय चेतनाका द्वन्द्व भएको बेला गाइबस्छु, 'पोखिएर घामको झुल्का भई संघारमा/तिम्रो जिन्दगीको ढोका खोलुँ-खोलुँ लाग्छ है ।'

बेन्जामिनको क्यालेन्डरमा अंकित इतिहास चेतना त्यही संघारमा खसेको घामको झुल्का हो । नेपालमा हामीले गएका एक दर्जनजति वर्षमा धेरैपटक क्यालेन्डरका मितिहरू झुन्ड्यायौं, धेरैपटक हाम्रा चेतनाका संघारमाथि नयाँ समयका घाम पोखिए । तर अहिले लाग्छ, हामीले ती चेतना र घामका झुल्का सायद टिप्न जानेनाैं । त्यो कुराले मलाई चिन्ता लाग्छ । राजनीति गर्ने दलका मानिसलाई पनि लागेकै होला ।

अहिले नेपालमा इतिहास एउटा छोटो स्मृति अथवा अस्ति मैले लेखेको 'एम्नेसिया' (काठमाडौं पोस्ट १२ मे, २०१९) जस्तो भएर अवतार लिंँदैछ ।

हिजो कुन दृष्टि र समय चेतनाले नयाँ युग ल्यायौं अनि अहिले त्यही चेतनामाथि घात-प्रतिघात गर्दैछौं भन्ने कुरा मलाई चिन्ताको विषय लागेको छ । नेपाली लोकतन्त्रको आत्मा नेपालका जनता र राजनीतिक दलहरूले नै बनाएका हुन् । तर अहिले विचार नगरी काम गर्दा त्यो लोकतन्त्र धराशायी हुनसक्छ भन्ने कुरा बुझ्न जरुरी छ ।

इतिहास हेर्ने अर्को एउटा पद्धति पनि छ । त्यो सरल, सोझो र मार्मिक हुन्छ । आफूले भोगेको समयमाथि लेखेर छलफल गरेर पनि इतिहासका पाता पल्टाउन सकिन्छ । विद्यार्थीहरू त्यसैलाई लिएर विद्यावारिधिको शोध-प्रबन्ध पनि लेख्छन् । मैले सोचेंँ, म आफैंले भोगेको, आफैंले सम्वाद गरेको इतिहासलाई लिएर किन केही नलेखौं ? किनकि मैले यो समयभरि नै

आफ्ना कुरा राखेर लेखेको छु । मैले इतिहास पटक-पटक संघारमा छरिएको बेला टिप्ने प्रयास गरेको छु । उत्तेजित, उदात्त र भावुक अनि अत्यन्त चिन्तित भएको छु । यस लेखमा केही राजनेताका सन्दर्भमा आफूले विभिन्न समयमा लेखेका केही कुरा राखेर इतिहासका शृङ्खलाहरू कसरी बिर्सिने बानी वा 'एम्नेसिया'ले प्रभावित हुँदैछन् भन्ने कुरा संक्षिप्त प्रसङ्गद्वारा राख्न चाहन्छु । कथा यहाँ यसै सिलसिला मिलेर आउँछ ।

चैत ७, २०६६ को बिहान मण्डिखाटारको एउटा नयाँ घर परिसरमा गिरिजाप्रसाद कोइराला उर्फ गिरिजाबाबु जीवनको अन्तिम क्षणमा थिए । मेरा विद्यार्थी र विश्वविद्यालयका एकेडेमिक शिव रिजाल र म मात्र त्यहाँ बाहिर थियौं । त्यही दिन गिरिजाबाबुको देहावसान भयो । त्यहाँ किसुनजी, शेरबहादुर देउवा अनि प्रचण्ड क्रमशः आए ।

माओवादी नेता प्रचण्डले बाहिरै सुनिनेगरी उच्च स्वरले शोकाकुल बोलीमा 'गिरिजाबाबु !गिरिजाबाबु ! भनेर बोलाए । मैले पछि लेखेँ- मलाई त्यहाँ कहिल्यै निष्कर्षमा नपुग्ने अर्को 'सर्वदलीय', 'उच्चस्तरीय', 'समसामयिक', 'आकस्मिक' र 'महत्त्वपूर्ण' मिटिङ हुनलागे जस्तो भान भयो...जब-जब राजनेताहरू उल्झनमा परे, जब-जब तिनले राजनीतिमा व्यक्ति र उत्तरवर्ती बहुल संरचनावादी चिन्तनलाई मिलाएर काम गर्न खोजे अनि ती उत्तरवर्ती राजनीतिका बहुल चुनौती सामना गर्ने क्रममा असफल भए ।

सबै नै गिरिजाबाबुको निवासमा पुगे । एक अर्थमा गणतन्त्रसम्म र पछिका समयमा यिनै वृद्ध र रोगी तर तेजिला र निर्भीक राजनीतिज्ञको निवास राजनीतिक कर्मको प्रयोगशाला भयो । उनको घर नयाँ नेपालको एक यस्तो म्युजियम भयो, जहाँ कुनै कुरा पनि विधिवत रूपले मिलाएर राखिएको थिएन । उनकै शब्दमा उनको निवासमा इतिहासका अदृश्य 'कुँडाकर्कट' छरिएर बसेका थिए ।

त्यो बेला नागरिक दैनिकका सम्पादक एकजना साहित्यकार थिए । मलाई फोन गरेर एउटा गिरिजाबाबुमाथि लेख साँझसम्म पठाइदिइहाल्नु भने तिनले । मैले गिरिजाबाबुमाथि स्वस्फुर्त लेख लेखेंँ । भोलिपल्टै त्यो लेख आयो । उद्धरणहरू तिनै हुन्, जो आफैं बोल्छन् । मैले लेखेंँ, 'गिरिजाबाबुको मृत्युलाई एक युगको अवसान भन्न सकिन्छ त ? यसको उत्तर सजिलो छैन, किनकि उनी युगको अवसान गरेर गएनन्, आरम्भ गरिदिएर गए ।'

मलाई यहाँ अर्को प्रसङ्गको सम्झना हुन्छ । गिरिजाबाबुको अंग्रेजीमा तयार गरेको सानो किताब 'सिम्पल कन्भिक्सन' माघ १८, २०६३ को दिन काठमाडौंमा विमोचन भयो । मण्डला बुक प्रकाशनले मलाई समीक्षा गर्न भनेकोले बोलेको थिएँ । गिरिजाबाबु प्रधानमन्त्री थिए ।

नेपालमा रहेका विदेशी राजदूतहरू र पत्रकार पनि उपस्थित त्यो सभा महत्त्वपूर्ण थियो । मैले भनेँ, 'गिरिजाबाबु शक्तिको एक निश्चित केन्द्रको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्ति थिएनन् । ती एक कलाकारजस्ता थिए, जसले आफ्नो क्यानभास आफूले हेर्न चाहेका विम्बहरूले भरेर रचना गर्थे । तर त्यो क्यानभासमा उनी अन्तिम ठोकुवा भनाइ राख्दैनथे । यो शैली प्रजातन्त्रप्रतिको उनको गहिरो आस्थाबाट निःसृत थियो । लोकतान्त्रिक चेतना त्यसरी नै जन्मिने हो ।'

मलाई प्रभाव पारेका अर्का राजनेता मनमोहन अधिकारी हुन् । अधिकारी चीन बसेर फर्केपछि कवि आनन्ददेव भट्ट दाइले मलाई म म्याङलुङ सिंहवाहिनी हाइस्कुलमा आठ कक्षामा पढेको बेला त्यहाँ घुमन्ते कविको रूपमा आएर 'चीन बसी फर्केका दाजुलाई' शीर्षकमा 'भो नचडाऊँ अबिर माला/तिम्रो व्यर्थै आँखी होला' भन्ने कविता सुनाएको अहिले पनि सम्झिन्छु ।

अधिकारीसँग केही महत्त्वपूर्ण भेटघाट र सम्वाद गरेका स्मृतिहरू छन् । भारतमा कार्यक्रमको सिलसिलामा आएका विश्वविख्यात मार्क्सवादी विद्वान फेडरिक जेमिसनलाई काठमाडौं आउन मिलायौं । लिटरेरी एसोसिएसनको अध्यक्ष थिएँ म । त्यही समाजको निम्ति मैले काठमाडौंमा उनको एउटा प्रवचन मिलाएँ ।

त्यही बेला जेमिसनले मनमोहन अधिकारीसँग भेट्ने चाहना राखे । ममनमोहन अधिकारीलाई लिएर उनको होटल गएँ । मनमोहन अधिकारीको लोकतान्त्रिक समाजवादी विचारले जेमिसन अत्यन्त प्रभावित भएका थिए । यो भेटको विषयमा अनेकौं लेखेंँ, तर एउटा यस्तो छ, 'यो दोस्रो भेटमा जेमिसन उनीसँग अत्यन्त प्रभावित भए । रमाइलो कुरा अर्को थियो । मनमोहनलाई भेटेर नेपालमा चाहिँं धेरै ठाउँंमा सम्भव नभएको कम्युनिष्टको चुनावी सरकार बन्न सक्ने कुरामा आशा पलायो, जेमिसनलाई, त्यो नोभेम्बर १९९३ को अमूक दिनमा ।

त्यसको ठिक एक वर्षपछि नोभेम्बर १९९४ मा मनमोहन नेपालका पहिलो कम्युनिष्ट प्रधानमन्त्री भए, जुन जेमिसनको भविष्यवाणी पुगेको एक ऐतिहासिक घटना थियो । तर सायद अब प्रधानमन्त्री हुने ओली वा प्रचण्ड र मनमोहन अधिकारीमा कति कुरा साम्य छन्, कति फरक छन्, त्यो हेर्न इतिहास, सन्दर्भ र समय पनि हेर्नुपर्छ । कम्युनिष्टहरूकै समय र यथार्थ अनि मिथकका पुनव्र्याख्या भएका छन् (कान्तिपुर ३ पुस २०७४) ।

प्रचण्डको विषयमा पनि अनेकौं प्रसङ्ग छन् । धेरै लेख्ने ठाउँ छैन । नोभेम्बर २००६ को हिन्दुस्थान टाइम्सको लिडरसिप सम्मेलनको आमन्त्रणमा भाग लिन प्रचण्ड दिल्ली पुगेका थिए । उनी नेपाली राजनीतिक परिवर्तनको ऐतिहासिक क्षणमा त्यहाँ पुगेका थिए ।

मैले द काठमाडौं पोस्टमा लेखेको रहेछु, 'प्रचण्डको अवतार त्यो बेला एक अर्धमिथकीय हिरोको जस्तो थियो । ... भारतीय नेता र मिडियाले लामो समय जंगलबाट फर्केका रिप भानविंकल जस्ता यी पात्रलाई भेट्दा ठूलो राहत अनुभव गरेका थिए । त्यसको तीन दिनपछि काठमाडौंमा बृहत शान्ति सम्झौता भएको थियो (२ सेप्टेम्बर २००९) । प्रचण्डलाई भारतका दुई प्रधानमन्त्री आईके गुजराल र भीपीसिंहले 'इतिहासमा पढेको क्रान्तिकारीका आर्केटाइप, तिमीलाई देख्दा खुसी भयौं' भनेको खबर कान्तिुपर (२० नोभम्बर २००६) मा पढ्यौं ।

प्ा्रचण्डले त्यहाँ भनेका यी महत्त्वपूर्ण कुरा नोभेम्बर १८, २००६ को हिन्दुस्तान टाइम्सले प्रकाशित गर्‍यो । तिनले भने, 'मैले जिन्दगी जंगलमा बिताएँ, अब उज्यालो र खुलामा बिताउँछु ।' त्यसो त अहिले उनी जंगल सम्झिन्छन्, तर त्यो विचार राजनीतिकभन्दा वानाप्रस्थी चेतनाले उद्वेलित छ । त्यहाँ प्रचण्डले भने, 'एक्काइसौं शताव्दीको राजनीतिक युद्ध प्रजातन्त्रको निम्ति हुनेछ । जसले त्यसको सही स्वरूपको अनुशिलन गर्छ, त्यसैको हुनेछ, अबको विश्व । उनले यसो पनि भने, 'बहुसंख्यक जनतालाई प्रजातन्त्र एउटा बर्जित फलजस्तो भएको छ । शक्तिमा हुनेहरूलाई भने यो अमृत भएको छ । ...सच्चा प्रजातन्त्रले आम जनताको सेवा गर्नुपर्छ ।'

मेरो भनाइ थोरै छ । इतिहासले भन्छ, नेपालमा लोकतान्त्रिक संघर्ष र नेतृत्व जनता र राजनीतिक दलहरूले ठूला दृष्टिले सम्पन्न गरेका हुन् । इतिहास भनेको बिर्सिने होइन, निरन्तर सिक्ने कुरा हो । मिडिया नियन्त्रण गर्ने आदि अनेकथरी विधेयक ल्याएर नहुने काममा समय नष्ट नगर्नोस् । विभाजन अनावश्यक नबढाउनुहोस् । घामको झुल्का संघारमा खसेको छ, टिप्नोस् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT