एनआरएनभित्रको 'सिन्डिकेट' कसरी तोडिएला ? 

मेघराज सापकोटा

यूएई — के एनआरएनएले उद्देश्यमा उल्लेख गरे जस्तो लाखौँ प्रवासी नेपालीहरूलाई गोलबद्ध गर्न सकेको छ? सामूहिक लगानीको वातावरण बनाउने, उनीहरूको संरक्षण र संवर्द्धन गर्न अहिलेसम्म के के प्रयास गरेको छ? गैर आवासीय नेपालीहरूको ज्ञान, क्षमता र अनुभवलाई नेपालको हितमा कहाँ कहाँ प्रयोग गर्न सक्यो? संस्थालाई सिन्डिकेटमै राखिरहने कि उद्देश्य प्राप्तिमा ध्यान दिने?

म किन एनआरएन? सन २००३ मा स्थापना भएको गैर आवासीय नेपाली सङ्घको बारेमा बहस गर्दा आउने पहिलो प्रश्न यही हो । म एनआरएन हो कि हैन भन्ने बहसलाई यो संस्थाले अझै चिर्न सकेको छैन । अझ मध्यपूर्वमा रहेका नेपालीहरूमा यो नाम र संस्था बारे अस्पस्टता र भ्रम कायमै छ ।


एनआरएनएले आगामी ओक्टोबर १३ देखि १६ तारिखमा काठमाडौँमा ९ औँ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन गर्ने निर्णय गरिसकेको छ । अमेरिकालगायत केही देशमा राष्ट्रिय सम्मेलन हुने र नयाँ समिति बन्ने क्रम सुरु भएको छ । सम्मेलनको मिति घोषणा सँगै घोषित अघोषित रूपमा चुनावी खेल सुरु भएको छ । नेतृत्वले आफ्नो पक्षमा विभिन्न मिडियालाई प्रयोग गर्न थालिसकेको छ ।


संस्था स्थापनाको उद्देश्यको सुरुमै भनिएको छ, नेपाल बाहिर रहेका नेपालीलाई एउटै छाता मुनि गोलबद्ध गर्ने, उनीहरूलाई संरक्षण र संवर्द्धन गर्दै गैर आवासीय नेपालीको क्षमता र श्रोतलाई नेपालको हितमा उपयोग गर्ने । संस्था स्थापनाको यी उद्देश्यहरू प्राप्तिमा संस्था सफल भयो कि भएन भन्ने लेखाजोखा यो १५ वर्षको उपलब्धिले बताउने छ । स्वतन्त्र आँखाले जसको मूल्याङ्कन हुनु जरुरी छ ।


यो लेखको उद्देश्य एनआरएनको आलोचना गर्ने भन्दा पनि अहिलेसम्म भए गरेका प्रयास र प्राप्त उपलब्धिलाई आलोचनात्मक ढङ्गले विश्लेषण गर्दै केही सुझावहरू दिनु हो ।


एनआरएनको गठन र उद्देश्य प्राप्तिलाई दुईवटा आँखाले हेरिनु पर्दछ । एक, संस्था गठन पश्चात् यो अवधिमा संस्थाले आफूलाई के गर्‍यो ? दोस्रो, एनआरएन संस्थाबाट देशले के पायो? मूलभूत कुरा यिनै हुन् ।


सन २००३ मा संस्था स्थापना हुँदा जम्मा ३२ वटा देशमा एक हजार नेपालीहरू यसका सदस्य थिए । यो समयमा अनुमानित ५ लाख नेपालीहरू देश बाहिर थिए । सन २०१७ सम्म आइपुग्दा यसले सय भन्दा बढी देशमा एक लाख भन्दा बढी सदस्य सङ्ख्या बिस्तार गरेको छ । हाल झन्डै ४० लाख नेपालीहरू देश बाहिर रहेको अनुमान छ । देश बाहिर रहेका नेपालीलाई यसले समेट्ने र सङ्गठित गर्ने प्रयास गरेको छ र गर्दै पनि छ ।


यो अवधिमा देशमा आमूल परिवर्तन भयो । देश संसदीय राजतन्त्रात्मक एकल प्रणालीबाट लोकतान्त्रिक सङ्घीय गणतन्त्रमा गएको छ । विश्वको भूराजनीतिक र आर्थिक प्रणालीमा ठुलो परिवर्तन आएको छ । संसारमा सूचना तथा सञ्चार प्रविधिले छलाङ मारेको छ । यही परिवर्तनलाई मध्यनजर गर्दै एनआरएनएले भिजन २०२० एन्ड बियोण्ड ल्याएको छ । यही भिजनमार्फत पनि नेपालले एनआरएनबाट धेरै कुरा पाउन सक्छ । तर, स्थापनाकालदेखि हालसम्म सरसरती हेर्ने हो भने संस्थामा रहेको ‘सिस्टमेटिक सिन्डिकेट’ प्रथा, मिडियालाई आफ्नो प्रभावमा पार्ने प्रचलन, सिनियरहरूले आफ्नो हैकम र प्रभुत्व खोज्ने तथा नेतृत्व टिममा टिके प्रथा हुनुले सङ्गठनले जुन रूपले गति लिनुपर्ने हो, त्यो रूपमा अघि बढ्न नसकेको अवस्था छ ।

टिके प्रथाले नयाँ पिँढीलाई क्षमताको आधारमा अवसर दिने कार्यको ढोका बन्द गरेको छ । त्यो सँगसँगै संस्था भनेको पैसा र पैसा भनेको नै संस्था हो भन्ने 'दरिद्र' मानसिकता हाबी भएको छ । तसर्थ पैसा नभएका तर क्षमता भएकाहरू नेतृत्वमा पुग्ने सम्भावना कम छ । यसले सामाजिक छविलाई भड्किलो बनाएको छ । हरेक चुनावमा मान्छे किन्ने, भोट किन्ने र नेतृत्व लिने प्रचलन सुरु भएको छ जुन दुर्भाग्यपूर्ण छ ।

एनआरएन संस्था र नेतृत्वको कार्यशैली जस्तो भए पनि उद्देश्य बिलकुलै राम्रो छ । नेतृत्वमा पुगेपछि कसैले यसलाई दोस्रो सरकार मानिदिने, कसैले यसबाट धेरै आशा गर्ने, कसैकसैले आफू नेतृत्वमा हुँदा सबै ठिक आफू नेतृत्वमा नहुँदा सबै बेठिक भनेर प्रचार गर्ने र कसैले यसलाई व्यक्तिगत प्रगतिको सिँढी मात्र ठान्नाले यसले जति गर्नु पर्ने थियो त्यति गर्न सकेको छैन । संस्थालाई राजनीतिक पार्टीको भातृ सङ्गठनको रूपमा नजिक्याउने, कसैकसैले जातीय र क्षेत्रीय आधारमा सङ्गठनलाई दुरुपयोग गर्नाले पनि यसको छवि धुमिल हुन पुगेको छ । हरेक निर्वाचनमा काँग्रेस, एमाले र माओवादीका नेतालाई ढोग भेट नगरी नेतृत्व लिन नसकिने अवस्थामा संस्था आई सकेको छ ।


नेपालमा ठुलो मात्रामा लगानी भित्र्याउने भनेर प्रचार गरे पनि संस्था आफैले त्यो गर्न सकेको छैन । गफ ठुलो गर्ने तर व्यवहारमा कम उतार्ने प्रवृत्तिले पनि यसको गरिमामा आँच आएको देखिन्छ । सुरुमा सय मिलियनको लगानी गर्ने घोषणा गरे पनि व्यक्तिगत रूपमा बाहेक संस्थागत रूपमा केही गर्न सकेन । न त यसले उत्पादनको स्रोत नै खोज्यो । हरेक पटक र अहिलेसम्म पनि चन्दा मागेर संस्था चलाइरहेको छ ।

संस्थाले ‘ब्रेन ड्रेन’ भएका विशेषज्ञको ज्ञान र क्षमतालाई राष्ट्रको हितमा प्रयोग गर्ने बारे बेलैमा सोचेन । ढिला गरेर भए पनि अघिल्लो कार्यकालदेखि एनआरएनले 'थिंक ट्याङ्क'को अवधारणा ल्याएको छ । यसले ‘एक्स्पर्टिज्’ को ज्ञानको प्रयोग गर्न सके देशलाई ठुलो राहत पुग्नेछ । तर यसको काम कारबाही कस्तो हुनेछ र देशले यसबाट कति फाइदा लिन सक्छ भन्ने बारे अझै केही समय हेर्न बाँकी नै छ ।


एनआरएन स्थापनादेखि पहिलो तीन कार्यकालको अवधिमा संस्थापक अध्यक्ष उपेन्द्र महतोको नेतृत्वले सङ्गठन बिस्तार गर्‍यो । त्यो सुरुवाती फेज थियो । यसले विश्वभर सङ्गठन बिस्तार गरेर आफ्नो पहिचान बनायो । जानकारहरूका अनुसार जब नेतृत्वमा देवमान हिराचन आए तब सङ्गठनमा गुटबन्दी सुरु भयो । सङ्गठनमा जातीय कुण्ठाले स्थान पाउन थाल्यो । अर्को नेतृत्व जिबा लामिछानेको कार्यकालमा संस्थालाई नेपालको कानुन अन्तर्गत दर्ता गर्ने काम भयो । यो नेतृत्व सतहमा देखिने गरी विवादित बनेन । जब महतोको चाहना बिना जिबा लामिछानेको इच्छा र सहयोगमा शेष घलेले एनआरएनमा ‘सरप्राईज इन्ट्री’ मारे र संस्था नेतृत्व छनोटमा चुनावमा होमियो यसले संस्थालाई ध्रुबीकरण तर्फ लग्यो । गुटबन्दी मौलाउन थाल्यो ।


शेष घलेले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा केही सुधार गर्दै संस्थालाई ट्रयाकमा ल्याउने प्रयास गरे । उनले एनआरएन भवन निर्माण, शंखमुल बगैँचा निर्माण, एनआरएन फाउन्डेसन, वैदेशिक रोजगार कोष जस्ता मेगा प्रोजेक्टको थालनी गरे । विभिन्न कारणले देखिएको शक्ति असन्तुलन तथा स्वार्थ साध्न उनका आसेपासेले उनलाई देवत्वकरण गर्ने र अग्रजहरूले आफूलाई बाइपास गरेको भन्ने बुझाइले एनआरएन भित्रको ठुलो खेमा घलेको विरुद्धमा उभियो । तर पनि अन्तिम समयमा आएर भूकम्प गएका कारण अर्को कार्यकाल थप गर्नका लागि बल पुग्यो ।


विभिन्न कारणले सङ्गठनको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन बिग्रियो । चुनावमा त्रिपक्षीय भिडन्त रचियो । फेरी केही अग्रजहरूको पावर शेयरिङ्गमा कमजोर उम्मेदवारसँग चुनाव लडेर घले दोस्रो कार्यकालको नेतृत्व गर्न पुगे । दोस्रो कार्यकालमा निर्माण कार्य र सङ्गठनलाई व्यवस्थित गर्ने कार्य सुरु भयो । तर, महतो र लामिछानेसँग घलेको द्वन्द्व बढ्दै गयो । यही असमझदारीका बिच घलेले पेलेरै काम गरे । धेरै फण्ड उठ्यो, धेरैले सहयोग गरे । प्रोजेक्ट समयमा सकिएन र फण्ड पनि एक हदसम्म डग्मगायो । सहयोग गर्न बाचा गर्नेले पनि रकम दिन मानेनन् । तब धनाढ्य घलेले आफ्नो श्रीमती जमुना घलेमार्फत आफैले खर्च गरेर भए पनि प्रोजेक्ट सक्ने बिचार गरे । उनलाई देवत्वकरण गर्ने र प्रोजेक्टबाट लाभ लिन सक्ने गुटको गलत सल्लाहले गर्दा संस्थापनदेखिका नेतृत्वहरू घलेको विपरीत ध्रुवमा एकीकृत भए । अन्ततः घले एनआरएनको 'रिङ'बाट बाहिरिए । उनकी श्रीमती जमुना चुनावमा पराजित भइन् ।


अहिले नेतृत्व दोस्रो पुस्ताको हातमा छ । जसको नेतृत्व भवन भट्टले गरेका छन् । एनआरएनको चुनाव ताका सङ्गठित भएको भवनको टिममा केही असन्तुष्टि देखियो । घलेको टिमले आफ्नो अस्तित्वको लडाई बाहिर र भित्र पनि खोज्दै थियो । त्यही सिलशीलमा हेमराज शर्माको समितिले तयार पारेको विधान संशोधन प्रस्ताव पनि फेल गराइयो । एनआरएन भित्रको त्यही गुट हालको टिमसँग खुलमखुला भिड्न आइपुग्यो । चुनावमा सँगै साथमा रहेको टिम विधान सभामा ‘प्याट्रोन’ र ‘सिटिङ्ग प्रेसिडेन्ट’ बिचको झगडामा छताछुल्ल भयो । संस्थामा मतभेद र द्वन्द्व भड्काएर, समझदारी बिगारेर फाइदा लिने समूहहरूले यसलाई अझै मलजल गर्दै गए । र, आज देखिने गरी नभए पनि आन्तरिक रूपमा एनआरएनमा द्वन्द्व जारी छ । यही द्वन्द्वले आगामी सम्मेलनमा चुनावी रङ्ग लिने आभास हुन थालिसकेको छ । जुन एनआरएन संस्थाको लागि सुखद होइन ।


गोर्खाको लाप्राक बार्पाक प्रोजेक्ट भौगोलिक हिसाबले, मौसमको कठिनाइ र रोड कनेक्टिभिटी नहुँदा आउने समस्याको सही मूल्याङ्कन बिना नै भावनामा बहेर सुरु गरियो । अहिले आर्थिक भार बढ्दै अझ पनि १० करोड बढीको खर्च अपुग हुने देखिन्छ । जुन फण्ड जुटाउन संस्थालाई आच्छु आच्छु भएको छ । यो अहिलेकै टिमको असावाधानी भन्दा पनि घले कार्यकालको ‘फण्ड डिफिसिट’ थियो ।


यसलाई अहिले दुई किसिमले बाहिर ल्याउन खोजिएको देखिन्छ । कसैले घलेलाई दोष देखाउने त कसैले अहिलेको कार्यकाललाई बदनाम गराउने । तर यो दुइटै कुरा सही छैनन् । प्रोजेक्ट बनाउन सुरु गरेदेखि नै फण्ड कम थियो र आज पनि कम नै छ । यो टिमले फण्ड उठाउन सकेन किनकि पहिलो दुई कार्यकालमा नै चन्दा दाताहरू ‘फण्ड रेजिङ्ग’ मा थाकिसकेका थिए । बोलेका केही रकम अझै उठ्न बाँकी छ । भित्र जे भए पनि एक जुट भएर यो प्रोजेक्ट फत्ते गरेर मात्र अस्तित्वको लडाइँमा गए राम्रो हुन्छ । नत्र संस्थाकै अस्तित्वमा प्रश्न खडा हुनेछ ।


यो अवधिमा वैदेशिक रोजगारीको लागि सामाजिक सुरक्षा कोष खडा भएको छ । संस्थाका केही व्यक्तिकै पहलमा वैदेशिक रोजगार उद्धार कोष स्थापना भएको छ । घलेले व्यक्तिगत रूपमा १ करोड चन्दा घोषणा गरेरेर सुरु गरिएको १० करोडको कोषमा अहिलेसम्म वर्तमान अध्यक्ष भट्टको १ करोड र उपाध्यक्षको २० लाख सहित गरेर ३ करोड भन्दा धेरै जम्मा हुन सकेको छैन । विशेष गरी मध्यपूर्वमा रहेका कामदारहरूका लागि यसले ठुलो महत्त्व राख्नेछ । यसलाई पुरा गरेर मजदुरहरूको हितमा प्रयोग हुन सके संस्थाको गरिमा झनै उँचो हुनेछ ।

एनआरएनले अघि सारेको हजारे अभियानलाई समेट्ने गरी एनआरएनकै सुझाव र सल्लाहमा सरकारले सामाजिक सुरक्षा नीति बनाएको छ । सञ्चय कोषको व्यवस्था गर्न लागी परेको छ । वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली कामदारलाई सामाजिक सुरक्षामा ल्याउनुपर्छ भनेर सुरुवातदेखि नै ओमनबाट डिवी क्षेत्रीको टिम लागी परेको थियो । यो संस्थाले आफ्ना सदस्यहरूको लागि हासिल गरेको उपलब्धि पनि हो । अर्को उपलब्धि त दोहोरो नागरिकताको प्राप्ति हो । नागरिकता प्राप्तिलाई संविधानमा लेखाउन सफल भएको छ । अमेरिका र युरोपमा रहनेहरूका लागि यसले आफ्नो देशमा लगानी गर्ने अवसर पैदा गरेको छ ।

एनआरएनएको अर्को दुखद पाटो भनेको दुई बर्से कार्यकाल हुनु हो । निर्वाचित भएको पहिलो तीन महिनासम्म बधाई र शुभकामना दिन र लिनमा बित्ने, दोस्रो तीन महिना समिति, उपसमिति निर्माणमा बित्ने, त्यसमा आसेपासे भर्ना गर्ने, अनि अर्को ६ महिना काम गरे जस्तो गर्ने । फेरी अर्को सालको ८/९ महिना चुनावी दौडमा बित्ने गरेको छ । यसले गर्दा नेतृत्वलाई काम गर्ने समय अति कम छ ।


त्यही थोरै समयमा पनि पक्ष विपक्षले तानातान गर्दा नेतृत्वकर्ताहरुले आफ्नो सम्पूर्ण क्षमतामा काम गर्न पाउँदैनन् । विधान सभामा ३ वर्षे कार्यकालको प्रस्ताव आयो जुन आवश्यक थियो । तर संस्था भित्रका प्रतिपक्षले त्यसलाई कार्यकाल लम्ब्याउने खेल मात्र बुझेर फेल गराए । अझै पनि ३ वर्षे कार्यकाल लागु गरे चुनावमा मात्र व्यस्त रहने परम्परा हट्नेछ । एनआरएनले को कस्तो भन्दा पनि संस्थालाई कस्तो बनाउने भनेर अगाडि बढे बुद्धिमत्ता हुनेछ ।


एनआरएन भन्नाले पैसा मात्र हैन । देश बाहिर रहेकाहरूसँग भएको ज्ञान, सीप, क्षमता र अनुभवलाई नेपालको विकासमा कसरी लगाउने भन्ने कुरा मुख्य हो । तर यहाँ जसले चन्दा दिन सक्छ, उसले संस्था चलाउने परम्परा चलेको छ । एनआरएनहरू भन्नले धनीमानीको संस्था भनेर आम बुझाई छ । यही कारणले क्षमता र इच्छाशक्ति भएकाहरू पाखा लाग्दै जाने डर बढेको छ । एनआरएन चन्दा लिने दिने संस्था हैन । बरु यो त नेपाल सरकारको नीति निर्माणको हिस्सा हुनुपर्ने हो । विकास निर्माणको हिस्सा हुनुपर्ने हो । संस्थामा ‘मनी’ र ‘माईण्ड’ लाई उत्तिकै रूपमा परिचालित गर्न जरुरी छ । तर, हुन सकिरहेको छैन ।


के एनआरएनएले उद्देश्यमा उल्लेख गरे जस्तो लाखौँ प्रवासी नेपालीहरूलाई गोलबद्ध गर्न सकेको छ? सामूहिक लगानीको वातावरण बनाउने, उनीहरूको संरक्षण र संवर्द्धन गर्न अहिलेसम्म के के प्रयास गरेको छ ? गैर आवासीय नेपालीहरूको ज्ञान, क्षमता र अनुभवलाई नेपालको हितमा कहाँ कहाँ प्रयोग गर्न सक्यो? संस्थालाई सिन्डिकेटमै राखिरहने कि उद्देश्य प्राप्तिमा ध्यान दिने ?

एनआरएनएका अबका प्रश्नहरू यी हुन् । यी प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने जिम्मा सबै एनआरएन अभियान्ताहरुको हो ।


– लेखक एनआरएनए आईसीसी मिडिया टास्क फोर्सका सदस्य हुन् ।


प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७५ १४:४१

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'बहादुर' नेपाली रक्सी पिएर मर्न डराउँदैनन्

श्रीमती सोध्छिन्, ‘नेपालमा पेप्सी पनि नपिउने मेरो श्रीमान् युएईमा कसरी जड्याहा भयो ?’ यसको उत्तर कसैसँग छैन ।
मेघराज सापकोटा

यूएई — यूएईमा कार्यरत प्राय सबै नेपालीलाई थाहा छ, यो देशमा सार्वजनिक रूपमा मदिरा सेवन गर्न पाइँदैन । दुबई, अबुधाबीलगायतका कतिपय राज्यहरूमा त मदिरा किन्न र पिउन पनि लासेन्स लिनु पर्छ । तर पनि नेपालीले नेपालदेखि लागेको बानी छोडेका छैनन् ।

यूएईको रसअल खेमाह । तस्बिर : हेलो म्यागजिन ।

‘सर, गाडीमा बस्नुस्, हजुरलाई छोडिदिन्छु’, उनले भने ।

रक्सीले मातिएर खुट्टा टेक्ने स्थितिमै थिएनन् । बोली लरबरिएको थियो । राम्रै कम्पनी थियो । काम र कमाई पनि लोभ लाग्दै थियो ।

रक्सी पिएर गाडी कुदाउनु उनको लागि सामान्य हो ।

‘डराउनु भो ? केही हुँदैन आउनुस्, मैले कस्तो कस्तो हुँदा त गाडी कुदाएको छु । आज त कहाँ मातेको छु र?’ गाडीमा बस्न मलाई जोड गरिरहे ।

रातको झन्डै एक बजेको थियो । धेरैबेरसम्म कर गरिरहे । मैले उनीसँग यात्रा गर्न मानिन् । कहिल्यै रक्सी नपिउने रेसम लामाको गाडीमा बसेर कोठा आएँ ।
त्यतिखेर म जवअल जसै पहाड पुगेको थिएँ । यूएईको उत्तरी राज्य रसअल खेमाहमा यो पहाड पर्छ । जुन युएईको सबै भन्दा अग्लो पहाड हो । समुन्द्री सतहबाट १ हजार ९ सय ३४ मिटर अग्लो उचाइमा छ । यसलाई रसअल खेमाह सरकारले पर्यटन क्षेत्रको रूपमा विकास गरेको छ । यूएईका विभिन्न राज्यबाट घुम्न, हेर्न र पिकनिक खान यो पहाडमा आउने गर्दछन् ।

नेपालमा हरियाली पहाड देखेर रमाउने हामी नेपालीलाई यूएईको यो नाङगो पहाड पनि रमाइलै लाग्छ । मरुभूमिमा यस्तो पहाडमा देख्दा रमाइलो नै लाग्दो रहेछ । यसमा ग्रेगर चट्टानबाहेक कुनै रुख बुट्टा देखिन्न । फराकिलो बाटो बनाइएको यो पहाडमा संसारको सबै भन्दा लामो (२.८ किलोमिटर) जिप लाइन पनि छ । एउटा फलामको डोरीमा घोप्टो परेर द्रुत गतिमा पहाडको एउटा टुप्पोबाट अर्को टुप्पोमा यात्रा गर्दाको मज्जा बेग्लै छ । गर्मीको बेला यूएईको अन्य स्थानमा ४५ डिग्री तापक्रम हुँदा यो पहाडमा ३०/३५ डिग्रीको हाराहारीमा हुन्छ । जाडो मौसममा त कहिलेकहीँ हिउँ पनि पर्छ । यस अर्थमा यो पहाड घुम्न र पिकनिक गर्न रमाइलै छ ।

नेपालमा शनिवार भने जस्तै यूएईमा शुक्रवारको दिन छुट्टीको दिन हो । शुक्रवारको दिन पारेर यो पहाड घुम्न जानु भो भने यूएईका सातै वटा राज्यमा काम गर्ने कयौँ नेपालीहरू भेटिन्छन् । उनीहरू प्राय पिकनिक खान उक्त पहाडमा पुग्ने गर्छन् । आफ्नै साधन हुने कतिपय नेपालीहरू त बिहीवार बेलुका नै पहाडमा गएर रात बिताउने गर्दछन् । र, जुमारात मनाउँछन् । 'वीकेण्ड’ लाई अरबी भाषामा जुमेरात भनिन्छ ।

अक्सर नेपालीहरूको पिकनिक पार्टीमा रक्सी अनिवार्य जस्तै भइसकेको छ । यूएईमा हुने नेपालीको हरेक पिकनिक पार्टीमा रक्सी नहोस् त पिकनिक नै नहुने चलन छ । चाहे त्यो अबुधाबीको कर्निस पार्कमा होस् या बरदुबईको क्यारिफोर छेउको नेपाली पार्क (मेट्रो स्टेसन) होस् नेपालीहरूले रक्सी धोकेकै हुन्छन् ।

यूएई सरकारले पार्कलगायतका सार्वजनिक स्थलहरूमा खुलारुपमा रक्सी सेवन गर्न प्रतिबन्ध गरेको छ । अझ शारजाह राज्यमा त किनबेच र खान समेत पाइँदैन । नेपालमा कानुन पालना नगर्ने छाडा संस्कारको बानी परेका हामी नेपालीलाई यहाँको बलियो कानुनले पनि छेक्न सकेको छैन ।

बरदुबईको पार्कमा बसेर बियर पिउने केटाकेटीहरूले कागजले बेरेर लुकाएर पिउने गरेको भेटिए । अलग अलग स्थानमा काम गर्ने र बस्ने उनीहरू शुक्रवारे छुट्टीको दिन सोही स्थानमा अङ्गालो मारेर मात्तिन्छन् । कतिपय त रूखको बुट्यान मुनि 'खुलम खुला प्यार करेङ्गे हम, यस दुनियाँ से नही डरेङ्गे हम्’ शैलीमा अङ्गालो मारेर पिउँदै गरेका भेटिन्छन् । उनीहरूको क्रियाकलाप देखि नसक्नु हुन्छ । तपाईँले केही बोल्नु भयो कि पिटाइ खाई हाल्नु हुन्छ । कसैले ’डिस्टर्ब’ गरे झम्टिहाल्ने ।

अलिक पढेलेखेका अफिसमा काम गर्ने नेपालीहरू त झनै बाठा । पिकनिक गर्नुपर्ने, रक्सी बिनाको पिकनिक के पिकनिक ? जुक्ति निकाली हाल्ने । पेप्सी, कोकाकोला र जुसको बोतलमा ह्विस्की लिएर जाने । त्यसैमा मात्रा मिलाएर मिसाइदिने । फ्यामिली पार्कमा बसेर आरामले बारबीक्यु गर्दै पिइदिने ।

दुबईको एउटा रेस्टुरेन्टमा कार्यरत एक जना नेपाली केही दिनदेखि साथीभाइ र घरपरिवारसँग सम्पर्क विहीन भए । साथीहरूले कम्पनीमा सोधिखोजी गरे । यस बारेमा कम्पनीले मुख खोल्न चाहेन । धेरै दिनदेखि सम्पर्क विहीन भएपछि नेपालमा रहेकी श्रीमतीले पनि जसरी हुन्छ खोजी गरिदिन अनुरोध गरिन् । छिन छिनमा ‘लौ न पत्ता लगाइदिनुस्, लौ न’ भन्दै म्यासेन्जरमा बिलौना गर्न थाले पछि खोजी सुरु गरियो । कुरा बुझ्दै जाँदा उनी दिनभर रक्सी खाएर बसेको र बेलुकीपख कम्पनीको डेलिभरी मोटर बाइक दुर्घटनामा परेछन् । स्थानीय अदालतले २५ हजार दिर्हाम सजाय तोक्यो । जरिवाना तिर्न नसके पछि उनी अहिले जेल सजाय भोगिरहेका छन् । यो घट्नालाई नजिकबाट जान्ने महेश थापा भन्छन्, ’चन्दा उठाएर सहयोग गरौँ न त भनेको, रक्सी खाएर जेल जानेलाई सहयोग गर्न कसैले मानेनन् ।’ महेशका अनुसार उनी २५ हजार दिर्हाम बराबरको जेल सजाय काटेपछि कहिले फर्केर आउन नपाउने गरी ‘डिपोर्ट’ हुँदैछन् ।

केही कमाइ होस्, घरमा बुढा भएका बाआमाको मुहारमा मुस्कान ल्याउन सकियोस्, बुढीलाई एक सरो कपडा फेर्न र मुना जस्ता कलिला छोराछोरीलाई बोर्डिङ स्कुलमा पढाउने सपना बोकेका यी रक्स्याहाले अन्ततः सबैको सपनालाई स्वाहा पारे । आफै पनि डिपोर्ट हुँदैछन् ।

यि प्रतिनिधि उदाहरण मात्रै हुन् । यहाँ समाजका जान्ने बुझ्ने नेपालीहरू नै रक्सी पिएर गाडी चलाउने गर्छन् । नेपालमा जस्तो यहाँ प्रहरीले बाटोमा रोकेर मापासे चेक गर्ने भए गाडीको लाइसेन्स हुने प्रायजसो नेपालीहरू समातिन्छन् । तर यहाँ ‘केही नभएसम्म केही पनि हुन्न, भएपछि रोई कराइले पनि छुन्न ।’ ‘ड्रिन्क्स एन्ड ड्राइभ’ मा शून्य सहनशिलता अपनाएको देश हो, यूएई । नेपालमा जस्तो भनसुन र माफ चल्दैन । जरिवाना र जेल सजाय हुन्छ ।

नेपाली दूतावास अबुधाबीले जनाए अनुसार यूएईको जेलहरूमा दुई सय नेपाली खब्बुस (अरबी रोटी) चपाउँदै बसिरहेका छन् । नेपाली दूतावासले डिसेम्बर महिनामा यूएईका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका ८ वटा जेल भ्रमण गर्दा उक्त सङ्ख्यामा नेपालीहरू जेलमा भेटिएको बताएको छ ।

जेलमा रहेका नेपाली मध्ये ११६ जना रक्सी खाने, झगडा गर्ने, रक्सी खाएर गाडी कुदाउनेहरू हुन् । जेल जीवन बिताइरहेकाहरू मध्ये आधा भन्दा धेरै (५८ प्रतिशत) रक्सी पिएर गैर कानुनी काम गर्नेहरू रहेछन् । त्यस्तै २० जना नेपाली चोरीको आरोपमा, १२ जना हत्याको आरोपमा र १० जना सोधपुछको क्रममा थुनामा रहेका छन् । सूचनामा जनाइए अनुसार ७ जना नेपाली नक्कली कागजात बनाएको, ८ जना यौनजन्य अपराधमा र ५ जना लागु औषधको आरोपमा जेल सजाय भोगिरहेका छन् । २२ जना नेपाली भिसा नभएका र सार्वजनिक सम्पत्तिको हानी पुर्‍याएको आरोपमा थुनिएका छन् ।

त्यस्तै सन २०१८ मा यूएईमा १०७ नेपालीले ज्यान गुमाए । नेपाली दूतावास अबुधाबीले वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा युएईमा रहेर सन् २०१८ मा ज्यान गुमाउनेमा ९८ पुरुष र ९ महिला रहेको बताइएको छ ।
उनीहरूमध्ये १०३ जनाको शव नेपाल पठाइसकिएको छ । दूतावासका अनुसार ४७ को जनाको प्राकृतिक मृत्यु, ३३ आत्महत्या र २३ जनाले दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका थिए । अनुसन्धानको क्रममा रहेकोले ४ जनाको शव नेपाल पठाउन बाँकी नै छ । केही महिना पहिले यूएईमा भएको सृजना बरालको हत्याको कारण पनि रक्सी नै थियो । उनको शव अहिले पनि अनुसन्धानको क्रममा रहेकोले यूएईमै रहेको छ । नेपालमा १० वर्षको नाबालक छोरो आमाको यादमा रुन्छ । यता आमाको शव कहिले नेपाल जाने हो टुङ्गो छैन ।

छुट्टीमा नेपाल गएको बेला एक जना साथीको श्रीमतीले मसँग गुनासो गरिन् । नेपालमा हुँदा पेप्सी पनि नपिउने उनका श्रीमान् केही वर्ष यूएई बसेर आउँदा जाड्याहा भएर आए भन्ने उनको गुनासो थियो । उनले पटक पटक कारण सोधिरहिन् । मसँग जवाफ थिएन ।
झन्डै २ लाख २५ हजार नेपाली कार्यरत यूएईमा दुई सय नेपाली जेलमा रहनु र १ सय ७ जना नेपालीहरूको मृत्युले एउटा दुखद सङ्केत दिएको छ । जेलमा रहनेहरू मध्ये अधिकांश रक्सीसँग सम्बन्धित छन् भने मृत्यु भएकाहरू मध्ये पनि झन्डै आधाको मात्र मृत्यु प्राकृतिक भएको बताइएको छ ।
सामान्यतः कुनै कारण बिना नै सुतेकै अवस्थामा मृत्यु भएमा, ह्दयघात भएमा वा कुनै बिमार लागेर मृत्यु भएमा प्राकृतिक मृत्यु मानिन्छ । यो मृत्युको कुनै कारण नहुन पनि सक्छ । अथवा भनौँ ठ्याक्कै यही कारणले भन्ने थाहा नभएमा पनि प्राकृतिक मृत्यु भनेर घोषणा गरिन्छ । यूएईमा मृत्यु भएका मध्ये ३३ जनाले आत्महत्या गरेका छन् । उनीहरूले आत्महत्या गर्नुमा वैदेशिक रोजगारले निम्त्याएको पारिवारिक विखण्डन पनि कारणको रूपमा छ । केही घट्नाहरु हेर्दा आत्महत्या गर्नेहरू मध्ये पनि अधिकांश रक्सीका नियमित पारखी थिए । त्यसै गरी २३ जना नेपालीले दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका छन् । रक्सी पिएर बाटो काट्नेहरू पनि दुर्घटनामा मरेका छन् ।

यहाँ प्राकृतिक मृत्यु हुनेहरू मध्ये पनि धेरै जनाको मृत्युको कारण रक्सी नै हो । दिनभर ५० डिग्रीको तातोमा काम गरेर बेलुकी अबेर कोठा पुगेर दुई चार प्याग रक्सी पिउने अनि एसी (एयर कन्डिसन) को चिसो हावा आफूतिर फर्काएर सुतेकाहरू बिहान नउठेका धेरै घटना छन् । तैपनि नेपालीहरूले उसै गरी पिउन छोडेका छैन । रक्सी पिएर झगडा गर्न छाडेका छैनन् । मातेर गाडी चलाउन छाडेका छैनन् । इज्जत त के, बरु ज्यान जाला नेपालीले रक्सी छोड्ने वाला छैन किनकि नेपालीहरू बहादुर छन् । मर्न डराउँदैनन् ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७५ १४:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×