४० वर्षमा चीनको फड्को

बेइजिङ डायरी
सन् १९७८ मा विश्व अर्थतन्त्रमा चीनको हिस्सा १ दशमलव ८ प्रतिशत मात्र थियो । २०१७ मा १८ दशमलव २ प्रतिशत पुगेको छ । 
चेतनाथ आचार्य

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दोस्रो पटक पदासीन भएपछि ‘समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली’ नारा अगाडि सारे । प्रधानमन्त्री ओलीको यो नारा नेपालका दुई छिमेकी मुलुकका कार्यकारीका नाराको नक्कल गरिएको सजिलै अन्दाज गर्न सकिन्छ ।

राष्ट्रपति सी चिनफिङले सत्तामा आउनासाथ ‘चिनियाँ सपना’ को नारा घन्काएर चीनलाई पुनरुत्थान गर्ने उद्घोष गरेको २ वर्षपछि भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ‘मेक इन इन्डिया’ नारा उचाले । चिनियाँ राष्ट्रपति सी र भारतका प्रधानमन्त्री मोदीलेआफ्ना नारालाई कार्यान्वयन गर्न विविध कार्यक्रम अगाडि सारेका छन् ।

तर, ओली ठोस कार्यक्रम अगाडि सार्नुको सट्टा झिनामसिना कुरामा अल्झिएर समय बर्बाद गरिरहेका छन् । अरूका नारा नक्कल गर्नुभन्दा कामको नक्कल गरे नेपाली जनता साँच्चै समृद्धिको सिँढी चढ्ने थिए । समृद्ध र सुखी हुन सफल नेतृत्व र प्रभावकारी कार्यक्रमको आवश्यकता पर्छ । जनताप्रति कसरी उत्तरदायी हुनुपर्छ भन्ने चीनबाट सिक्नुपर्छ ।

चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो विकासोन्मुख मुलुक हो । उसले गरेको प्रगति र विकासले विश्वलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ । यो विकास र प्रगतिको पछाडि आधुनिक चीनका प्रणेता तङ स्यावो फिङको योगदानलाई भुल्न सकिँदैन । ४० वर्षअघि तङले जुन गोरेटो कोरेका थिए आज चीन त्यही गोरेटोलाई फराकिलो सडक बनाउँदै बढिरहेको छ । चीनले सुधार र खुलापन सुरु गरेको ४० वर्षमा के कस्ता उपलब्धि हासिल गर्‍यो, छोटो चर्चा गरौं ।

सन् १९७० को दशकमा चीन मूलत: दुईटा समस्याबाट गुज्रिरहेको थियो । एकातिर रुसले चीनमाथि नाकाबन्दी लगाएको थियो भने १० वर्षे सांस्कृतिक क्रान्तिले चीनलाई जर्जर बनाएको थियो । माओ त्से तुङकी कान्छी श्रीमती चियाङ छिङको नेतृत्वमा चाङ छुन छ्यावो, यावो वेनयुआन र वाङ होङवेनले चीनभरि लालआतङ्क मच्चाएका थिए ।

यी चारैजना चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको स्थायी समिति सदस्य थिए र उनीहरूलाई ‘ग्याङ अफ फोर’ भनेर चिनिन्थ्यो । उनीहरूकै जोडबलमा माओपछिका नेता तथा चिनियाँ सैन्य आयोगका उपाध्यक्षबाट तङ स्यावो फिङलाई हटाएर कुनै जिम्मेवारी नदिइकन नजरबन्दमा राखिएको थियो ।

पार्टी स्थायी समितिदेखि सडकका भित्तासम्म तङलाई प्रतिक्रान्तिकारी तथा गद्धार पुँजीवादी भनेर भाम गाली गरिएको थियो । १९७६ सेप्टेम्बर ९ मा माओ त्से तुङको मृत्यु भयो । माओको मृत्यु हुनुभन्दाअघि नै प्रधानमन्त्री चाउ एनलाईको मृत्यु भएकाले सो ठाउँमा माओले हुवा कुओफङलाई नियुक्त गरेका थिए । माओको मृत्युपछि हुवा नै पार्टीको सर्वोच्च पदमा पुगे ।

माओको मृत्यु भएको २७ दिनपछि हुवाले चलाखीपूर्वक पार्टी स्थायी समितिको बैठक अक्टोबर ६ तारिख रातको ८ बजे बोलाए । उक्त बैठकमा‘ग्याङ अफ फोर’ का चारैजनालाई गिरफ्तार गरियो । चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको केन्द्रीय समितिले अक्टोबर १६ तारिख मात्र उनीहरूलाई गिरफ्तार गरेको औपचारिक घोषणा गर्‍यो र १० वर्षे सांस्कृतिक क्रान्तिको अवसान भयो । सांस्कृतिक क्रान्तिको अवसानको ९ महिनापछि १९७७ जुलाईमा मात्र तङ स्यावो फिङमाथि गरिएका सम्पूर्णकारबाही पार्टीले फिर्ता लियो र उनलाई पहिलेकै पदमा बहाली गर्‍यो ।

चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको ११ औं केन्द्रीय समितिको तेस्रो पूर्ण बैठक १९७८ डिसेम्बर २२ मा सुरु भयो । यही बैठकले खुला र सुधार नीति ल्याएको हो । खुला र सुधार नीति चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीमा तङ स्यावो फिङले भित्र्याएका हुन् ।

तङको नीतिलाई पार्टीले अंगीकार गरे पनि तङ कहिल्यै चीनको प्रधानमन्त्री अथवा राष्ट्रपति भएनन् । माओको देहवसानपछि चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले अध्यक्ष पद हटाएर महासचिवको नेतृत्व स्थापना गर्‍यो । तङ पार्टीको महासचिव पनि भएनन् । त्यसभन्दा पहिले उनी २ पटक पार्टी महासचिव भइसकेका थिए ।

तङ स्यावो फिङले सबैभन्दा पहिले सनचनलाई आधुनिक सहर बनाउने सपना देखे । त्यतिबेला हङकङ बेलायतको अधीनमा थियो । तसर्थ उनले हङकङको ठ्याक्कै वारिपट्टि रहेको सनचनलाई हङकङजस्तै विकास गर्ने उद्देश्यले सन् १९७९ मा ‘सनचन विशेष आर्थिक क्षेत्र’ घोषणा गरे । आज ४० वर्ष नपुग्दै डेढ सय वर्षदेखि विकसित हङकङकै हाराहारीमा सनचन उभिएको छ । तङको योगदानलाई कदर गर्दै चीनभरि सनचनमा मात्र तङ स्यावो फिङको सालिक बनाइएको छ ।

बिरालो कालो होस् कि सेतो यसले मुसा मार्नुपर्छ भन्ने भनाइसाथ तङले अगाडि सारेको नीतिलाई अहिले चीनमा‘चिनियाँ विशेषतायुक्त बजारमुखी समाजवादी अर्थतन्त्र’ भनिन्छ । यसको अर्थ के हो भने कम्युनिष्ट नामले मात्र होइन कामले हुनुपर्छ । यही मियोमा घुमेको चीन आज संसारको भर्भराउँदो आर्थिक शक्ति बनिसकेको छ ।

डिप्लोम्याटिक पत्रिकाको एसिया प्यासिफिक अनलाइनका अनुसार सन् १९७८ मा विश्व अर्थतन्त्रमा चीनको हिस्सा १ दशमलव ८ प्रतिशत मात्र थियो भने २०१७ मा १८ दशमलव २ प्रतिशत पुगेको छ । यतिबेला चीनसँग विश्वको सबैभन्दा धेरै विदेशी मुद्रा ३१ खर्ब २० अर्ब अमेरिकी डलर सञ्चिति छ । कुल गार्हस्थ उत्पादनका हिसाबले अहिले चीन ११ खर्ब अमेरिकी डलरसँगै विश्वको दोस्रो ठूलो स्थानमा छ ।

प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीका हिसाबले चीन विश्वको तेस्रो स्थानमा आउँछ । सन् २०१७ सम्ममा चीनले एक खर्ब ७० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी भित्र्याएको छ । ४० वर्षमा चीनले आर्थिक विकाससँगै गरिबी निवारणमा पनि छलाङ मारेको छ ।

विश्व बैंकको तथ्याङ्कअनुसार १९७८ मा चीनमा गरिबीको रेखामुनि रहेका नागरिकको संख्या ५४ करोड २० लाख थियो । त्यतिबेला चीनको जनसंख्या ९६ करोड २५ लाख ९० हजार थियो । २०१८ सम्म आइपुग्दा गरिबीको रेखामुनि रहेकाहरूको संख्या लगभग ३ करोड छ ।

मंसिर १९ गते चीनको सामाजिक विज्ञान प्रतिष्ठानले जारी गरेको गरिबी निवारणमा उद्योगको भूमिका शीर्षकको नीलो पत्रअनुसार विगत पाँच वर्षमा चीनमा गरिबीबाट मुक्त भएकाहरूको संख्या ६ करोड ८५ लाख ३० हजार छ । हरेक वर्ष १ करोडलाई गरिबीबाट मुक्त गरिँदै आएको छ ।

२०१८ को अन्तसम्ममा वर्तमान मापदण्डमा आधारित ग्रामीण क्षेत्रको गरिबी जनसंख्या ८० प्रतिशत घट्नेछ भने ६० प्रतिशत गाउँ गरिबीबाट मुक्त हुनेछन् र ५० प्रतिशत जिल्ला गरिबीबाट मुक्त हुनेछन् । सन् २०२० सम्ममा चीनले शतप्रतिशत नागरिकलाई गरिबीको रेखामाथि उठाउने घोषणा गरेको छ ।

तङ स्यावो फिङले सुरु गरेको सुधार र खुलापनमा वर्तमान चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको सपनासँगै भ्रष्टाचार निर्मलीकरणले विकासलाई द्रुत गतिमा बढाएको छ । विशाल भूमि र अधिक जनसंख्याको तुलनामा उल्लिखित उपलब्धिलाई विश्वले अपत्यारिलो र आश्चर्यजनक मानेको छ ।

चीनका यस्ता उपलब्धिबाट नेपालले के सिक्ने ? नेपालले नारा मात्र नक्कल गर्ने कि आर्थिक विकास र गरिबी निवारणका व्यावहारिक कार्यक्रम पनि अगाडि सार्ने ? भौतिक विज्ञानको नियमअनुसार दुईवटा ठूला तातोपानीका भाँडाका बीचमा चिसोपानीको गिलास राख्यो भने त्यो गिलासको पानी पनि तात्छ । दुई विशाल आर्थिक शक्तिका बीचमा रहेको नेपालले छिमेकी मुलुकको विकासबाट सिक्न सक्नुपर्छ ।

जतिसुकै सफा र ठूलो घरमा बसे पनि छिमेकी गरिब र फोहोर छ भने आफ्नो पनि इज्जत रहँदैन भन्ने चिनियाँ भनाइअनुसार चीनले छिमेकी मुलुकको आर्थिक विकासमा सहकार्य गर्ने घोषणा गरेको छ । विदेशमा गरिने सहयोग र लगानीलाई चीनले एकद्वार नीतिअनुसार ‘बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ’ (बीआरआई) मार्फत बढाएको छ ।

नेपालको उत्तरतिरको १४ सय किलोमिटरभन्दा लामो सीमा चीनको स्वायत्त प्रदेश तिब्बतसँग जोडिएको छ । नेपालको विकास, समृद्धि, स्थिरता र शान्तिले चीनको तिब्बतलाई पनि प्रत्यक्ष/परोक्ष असर पार्ने गर्छ । त्यसकारण नेपालको समृद्धि र विकासमा चीनले चासो राखिरहेको छ । नेपालचाहिँ भ्रष्टाचार र कुशासन पालेर फोस्रा नारा मात्र लगाउन व्यस्त छ ।

लेखक चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रिय रेडियो (सी.आर.आई.) नेपाली सेवा, बेइजिङमा विदेशी विशेषज्ञका रूपमा कार्यरत छन् ।
chetnath@ymail.com

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७५ ०७:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आफ्नोपनको खोजी 

रंगमञ्च
चिन्तनगत ‘घेरो’ का कारण अहिले हाम्रो नेपाली रंगमञ्चले ‘लिलामे माइलो’ को नियति भोग्नुपरिरहेको अवस्था हो । 
फूलमान वल

काठमाडौँ — पाँच वर्षअघिको शरदयाम । बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरको अभिशालामा रंगकर्मी घिमिरे युवराज नयाँ नाटकको कथा खोज्दै थिए । सेलो थिएटरका कलाकर्मीहरूलाई गोलो घेरामा राखेर म तामाङ समुदायमा प्रचलित गोले झाँक्रीको मिथकीय कथा सुनाउँदै थिएँ ।

लिलामे माइलो

त्यसैबेला सेलोका साथीहरूले तामाङ लोकभाकामा केही गीत आसु रचना गरे । गोले झाँक्रीकै भूमिका गर्ने सन्तोष तामाङले काभ्रेतिर प्रचलित बोन्बोको सेरगेम गीत (मन्त्र) टिपेर ल्याए ।

तामाङ समुदायमा संस्कारिक काम गर्नुअघि बोन्बोले सेरगेम गर्ने चलन छ । कतिपय सेरगेम भुमे पूजाको बेला नियमित वार्षिक उत्सवकै रूपमा पनि हुन्छ । यस्तोमा बोन्बोले ढ्याङ्ग्रो बजाउँदै गाउने मन्त्रको लय भिन्नै सुनिन्छ । यो लय र भाका अहिलेसम्म रेकर्डेड भएर आधुनिक फर्ममा आउन सकेको छैन ।

लोकजीवनका यस्ता थुप्रै सौन्दर्य जीवन–मरणको दोसाँधमा छन् । ‘म्हेन्दोमाया’ नाटकले पहिलोपटक सेरगेम गीतलाई नेपाली रंगमञ्चमा प्रयोग गर्‍यो । युरोपबाट कमेडिया डेलाँआर्ते पढेर आएका घिमिरे युवराजले ‘म्हेन्दोमाया’ लाई तामाङ लोकतत्व र रंगमञ्चीय आधुनिकता फ्युजन गरेर परिस्कृत फर्ममा प्रस्तुत गरे । संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीको भनाइमा नाटक ‘अग्र्यानिक’ बन्यो ।

केही महिनाअघि मञ्चित ‘सोनाम ग्याल्मो’ भने प्रस्तुतिगत हिसाबले बढी नै यथार्थवादी धारतिर ढल्कियो । सेटिङदेखि प्रस्तुतिसम्म । तैपनि यसले तामाङ युनिकनेसलाई राम्रैसँग प्रबद्र्धन गर्‍यो । विशेषगरी ताम्बा दर्शन । तामाङ संस्कृति, मौलिक दर्शन र सौन्दर्यको प्रतीक हुन् ताम्बा । नाटकले कथावाचकको रूपमा यिनै ताम्बालाई उभ्यायो, विवाहमा प्रयोग हुने ताम्बागीतसहित । रंगकर्मी प्रचण्ड मल्लले भने, ‘तामाङ संस्कृति यति सघन रूपमा नेपाली नाटकमा अहिलेसम्म हेरेको छैन ।’

‘घेरो’ र ‘लिलामे माइलो’
यतिबेला पोखराको गन्धर्व थिएटरमा नाटक ‘घेरो’ र काठमाडौंको थापागाउँस्थित कुञ्ज थिएटरमा ‘लिलामे माइलो’ मञ्चन भइरहेको छ । दुवै नाटकमा कथावाचनका लागि लोकगीतको प्रयोग गरिएको छ । ‘घेरो’ मा बालन (भजन) र ‘लिलामे माइलो’ मा पूर्वेली भाका ‘देशै रमाइलो...’ यसअघि सरुभक्तको लेखन र अनुप बरालको निर्देशन रहेको नाटक ‘बरै’ र सरोज अर्यालको ‘वनको चरी रमाउँछ वनैमा’ मा पनि यस्तै प्रयोग गरिएको थियो । पछिल्लो समय नेपाली रंगमञ्चले आफ्नोपन खोजिरहेको बेला यी प्रयासहरू प्रशंसनीय छन् ।

नेपाली रंगमञ्चले आफ्नोपनको खोजी गरेको अहिले हैन । उहिल्यैदेखि हो । दुई शताब्दीअघि शक्तिवल्लभ अर्यालले पहिलो पटक संस्कृत नाटक ‘हास्यकदम्ब’ नेपालीमा अनुवाद गरे । यस्तो अनुवादक्रम लामै समय चल्यो । मोतीराम भट्ट पनि अनुवादबाटै प्रभावित बने । कालिदासको ‘अभिज्ञानशाकुन्तलम्’ लाई नेपालीमा ‘शकुन्तला’ लेखे उनले ।

मौलिकताको खोजी भइरहेकै बेला एक शताब्दीअघि पहलमानसिंह स्वाँरले ‘अटलबहादुर’ बाट पहल थाले । पारसी शैलीबाट प्रभावित नेपाली रंगमञ्च राणा दरबारभित्र विलासिताको किलोमा बाँधिरहेको समय थियो त्यो । भारतको कोलकातामा ‘ओथेलो’ र ‘मर्चेन्ट अफ भेनिस’ हेरेपछि बालकृष्ण समले नेपाली रंगमञ्चमा आधुनिकताको रङ पोते यही बेला ।

यसपछि नेपाली रंगमञ्चमा थुप्रै धार देखापरे– यथार्थवादी, मनोवैज्ञानिक, समसामियकदेखि प्रयोगवादी धारसम्म । समकालीन नेपाली रंगमञ्चमा अनेक प्रयोग भइरहेका छन् । भारतीयदेखि युरोपेली प्रभावका थुप्रै धारहरू छन् । लीलादेखि अगस्टोबोयलसम्म, कथादेखि कविता मञ्चनसम्म । तर, के समकालीन नेपाली रंगमञ्चमा मुलुकको मौलिक अनुहार देखिन्छ ? यस्तो प्रश्न उठिरहेको बेला ‘घेरो’ र ‘लिलामे माइलो’ ले विषयवस्तु र प्रस्तुति दुवैमा आफ्नोपनको मलजल गर्ने कोसिस गरिरहेका छन् ।

केदार पौडेलको लेखन र कपिल शर्माको निर्देशन रहेको ‘घेरो’ लाई सरोज अर्यालले लोकशैलीमा ढालेका छन् भने प्रभाकर न्यौपानेको निर्देशन र राज थापा काउचाको नाट्य रूपान्तरण रहेको ‘लिलामे माइला’ भने पूर्वेली मगर समुदायको सांस्कृतिक रङमा रंगिएको छ ।

लोक कि आधुनिक ?
नेपाली रंगमञ्च (लोकसहित) को उद्भव, विकास र अहिलेको अवस्थिति केलाउँदा दुई प्रकारको रेखा कोर्नुपर्ने हुन्छ । शक्तिवल्लभ अर्याल, मोतीराम भट्ट, पहलमानसिंह स्वाँर, बालकृष्ण सम, सत्यमोहन जोशी, प्रचण्ड मल्ल, अभि सुवेदीसम्म आइपुने एउटा रेखा । यो एकल व्यक्तिकेन्द्रित सिर्जनात्मक रेखा हो । यही रेखाअन्तर्गत समयक्रममा थुप्रै धार र प्रवृत्तिहरू देखिए, अहिले थपिएका पनि छन् । यसकै समरेखामा अर्को रेखा उहिलेदेखि नै थियो, लोक सिर्जनाको रेखा ।

जीवनका दु:ख, पीडा, खुसी, प्रेमजस्ता भावहरू अभिव्यक्ति गर्न लोकले समयक्रममा जन्माएको यस्ता नाट्य उत्सव लोकनाटकको रूपमा अहिले पनि अभ्यास भइरहेकै छन्, लोकसंस्कृतिको अंग बनेर । लोकको साझा सम्पदा बनिसकेको यस्ता सिर्जनाको रचयिता एकल हैन, सामूहिकतामा आधारित हुन्छन् । जस्तो कि, कात्तिक नाच, मारुनी, बालन, नवदुर्गा नाच, रामलीला, नेवार समुदाय आधारित पुराना दबु प्याँखाहरू ।

बौद्ध र बोन परम्परामा आधारित थुप्रै लोकनाटकहरू पनि नेपाल प्रचलित छन् तर ती बाहिर आउन सकेका छैनन् । केही महिनाअघि मात्रै राजधानीमा आयोजित सेलो नाट्य महोत्सवमा धादिङको तामाङ समुदायमा प्रचलित दुईवटा लोकनाटक प्रस्तुत गरिएको थियो, ‘ताचेमा’ र ‘ल्हालिमो’ । घोडाचडी युद्धमा आधारित ‘ताचेमा’ मा तामाङहरू तिब्बतमा नुन लिन जाँदा अन्नसँग नुन साटेको सन्दर्भदेखि झगडा र मेलमिलापसम्मको कथा बाजागाजा, गीत र युद्ध अभिनयबाटै अभिव्यक्त गरिन्छ ।

हरेक माघ महिनाको दशमीदेखी पूर्णिमासम्म मनाइने ‘छेची उत्सव’ मा यो लोकनाटक मञ्चन हुँदै आएको छ । प्रेमकथामा आधारित अर्को लोकनाटक ‘ल्हालिमो’ मा बोम्साङ र म्हानेदोरा गीतसँगै नृत्य भंगिमाबाट कथावाचन गरिन्छ । यी नाटकका कपिराइट व्यक्तिमा हैन, लोकमा निहित छ ।

यस हिसाबले ‘घेरो’ र ‘लिलामे माइलो’ लोकनाटक हैनन् । यी त लोकशैलीमा आधारित नाटक हुन् । लोकगीतका जस्तै लोकनाटकका पनि खास लेखक, खास निर्देशक हुँदैनन् । किनभने यी लोकका सम्पदा हुन् । सामूहिक सिर्जना हुन् । कसैले लोकगीतमा केही आफ्नोपन मिसाएर प्रस्तुत गर्‍यो भनेचाहिँ त्यो उसको लोकआधारित सिर्जना बन्न सक्छ । त्यसो त नेपाली मौलिक नाटकमा मिथक र लोकतत्त्व मिसाउने काम धेरै अघिदेखि नै हुँदै आएको हो ।

पछिल्लो समय मञ्चित सत्यमोहन जोशीका नाटक ‘बाघभैरव’, ‘मजिपा लाखे’, ‘सुनकेशरी’, अभि सुवेदीका नाटक ‘चिरिएका साँझहरू’, ‘आरुका फूलका सपना’ र ‘अग्निको कथा’ मा समकालीन संवेदनासहित मिथकीय चेतना र लोकतत्त्वका हिस्साहरू मिसिएका छन् । यी नाटकहरूमा नेपाली विषयवस्तु, पात्र, संवेदना, संस्कृति र समाज पाइन्छ । यो सन्दर्भमा अलिक बढी लोकरङ पोतिएको सिर्जनाको रूपमा भने ‘घेरो’ र ‘लिलामे माइलो’ लाई लिन सकिन्छ । यी दुवै लोकआधारित नाट्य सिर्जना हुन्, लोकनाटक हैनन् ।

अनुवाददेखि अनुवादसम्मनेपाली रंगमञ्चमा पछिल्लो समय निकै राम्रा कामहरू भइरहेका छन् । थुप्रै समुहहरू नयाँ–नयाँ सिर्जनामा तल्लीन छन् । राजधानीमा मात्रै झन्डै आधा दर्जन थिएटरमा नियमित नाटक मञ्चनको प्रतिस्पर्धा चल्छ । यो क्रम पोखरासम्म पुगेको छ । कुनै समय धरान पनि सक्रिय थियो । तैपनि किन ‘आरुका फूलका सपना’, ‘सुनकेशरी’, ‘बाघभैरव’ र ‘मजिपा लाखे’ जस्ता नाटकहरू आउन सकिरहेको छैन ? नाट्य आलेख नपाएर कथा र कविताका टुक्राहरू मञ्चन गर्ने स्थिति किन बनिरहेको छ ? यस्तै प्रश्न र बहस सुनिन्छ रंगकर्मी वृत्तमा ।

यस्तो खाली स्पेसमा विदेशी अनुवाद नाटकहरूले स्थान लिनु स्वाभाविक छ । फेरि रंगमञ्चीय ज्ञान र शिल्प आदान–प्रदानमा यस्ता नाटकको भिन्न महत्त्व पनि हुन्छ । तर, हाम्रो हकमा ‘आदान’ मात्रै भइरहेको देखिन्छ ‘प्रदान’ चाहिँ एकदमै नगन्य । यो हिसाबले हेर्दा अहिले नेपाली रंगमञ्च ‘अनुवाददेखि अनुवादसम्म’ आइपुगेको भन्न सकिन्छ ।

२ सय २० वर्षअघि शक्तिवल्लभ अर्यालले भारतीय संस्कृत नाटक अनुवादबाट बसालिदिएको परम्परा आज युरोपेली नाटक अनुवादको परम्परासम्म आइपुगेको छ । यस्तो अवस्थामा नाट्य संस्थाहरू जति धेरै खुले पनि रंगमञ्चमा नेपाली अनुहार देखिन मुस्किल छ । राज्यका अंगहरूले पनि आफ्नो विशिष्टता संसारभर प्रवद्र्धन गर्न ‘सफ्ट पावर’ लाई खासै ध्यानदिएको देखिँदैन ।

चिन्तनगत ‘घेरो’ का कारण अहिले हाम्रो नेपाली रंगमञ्चले ‘लिलामे माइलो’ को नियति भोग्नुपरिरहेको अवस्था हो । ‘घेरो’ मा अन्धविश्वास र पछौटेपनको कथा छ भने ‘लिलामे माइलो’ घरभित्रै पनि हेपिनु र पेलिनुपर्ने पात्र हुन् ।

कला, साहित्य र संस्कृतिलाई मुलुक प्रवर्द्धन गर्ने ‘सफ्ट पावर’ को रूपमा विकास गर्न हाम्रो चिन्तनगत पछौटेपनले छेकिदिएको छ भने मुलुकको सांस्कृतिक अग्र्यानिक भण्डार हेपिएको छ, पेलिएको छ, लिलामे माइलो जस्तै । कम्तीमा यी दुई नाटकमार्फत भने आफ्नोपन खोज्ने प्रयास गरेका छन् निर्देशकद्वय कपिल शर्मा र प्रभाकर न्यौपानेले ।

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७५ ०७:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्