फोहोर व्यवस्थापन आफैंबाट- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

फोहोर व्यवस्थापन आफैंबाट

मैले बनाएको फोहोर आफैं व्यवस्थापन गर्नुपर्छ भनेर लाग्ने हो भने करिब ७५ प्रतिशतलाई घरभित्रै थान्को लगाउन सकिन्छ ।
लीला खनाल

काठमाडौँ — काठमाडौं, कीर्तिपुरमा हामी गृहिणीले महिला समूह बनाएका छौं । समूहमा ६० जनाभन्दा बढी सदस्य छौं । हामी पुन: प्रयोग गर्न सकिने खालका चिज जम्मा गर्छौं। पुनर्नवीकरण गर्ने संस्था ‘डोको’लाई बेच्छौं । संस्था हाम्रै टोलमा फोहोर लिन आउँछ । हामीलाई पैसा पनि दिन्छ ।

पैसा टोल सरसफाइ र अन्य सामाजिक काममा प्रयोग गर्छौं । यसबाट नगरको फोहोर व्यवस्थापनमा सहयोग पुगेको छ ।


बढ्दो सहरीकरणसँगै निम्तिएका चुनौतीमध्ये एक हो, फोहोर व्यवस्थापन । फोहोर आफै उत्पन्न हुने वस्तु होइन । हामी उपभोक्ताले वस्तु उपभोग गर्दा बाँकी रहेको र फ्याँक्न राखेको वस्तु फोहोर हो । यसको कुनै मूल्य हुँदैन भन्ने हामीलाई लाग्छ । मैले बनाएको फोहोर मैले नै व्यवस्थापन गर्नुपर्छ भन्ने सोच हामीसँग छैन । यस्तो सोच हुने हो भने फोहोर आम्दानीको स्रोत बन्न सक्छ । करिब ७५ प्रतिशत फोहोर घरभित्रै व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।


फोहोर व्यवस्थापनको जिम्मेवारी नगरपालिकाको मात्र होइन, आफ्नो पनि हो भन्ने सोच विकास हुनुपर्छ । हरेक व्यक्तिले आफ्नो घरबाट निस्कने फोहोरलाई घरमै वर्गीकरण गरी घटाउने, पुन:प्रयोग गर्ने र प्रशोधन गर्ने पद्धति विकास गर्नसके व्यवस्थापनमा सहज हुन्छ । हामी जे गर्छौं, हाम्रा सन्ततिले त्यही सिक्छन् । मेरो घर नजिकै सानो खोला छ । गतवर्ष सरसफाइ गरेर खोला चिरीच्याट्ट पारिएको थियो । एक वर्ष नबित्दै फोहोरको डंगुर लाग्यो । निजी गाडीमा फोहोरको बोरा ल्याएर खोलामा फ्याँक्ने गरेका छन् । देखेका बेला कैयौंपटक सम्झाएकी छु । तर केही परिवर्तन हुन सकेन ।


फोहोरका प्रकार र हामीले प्रयोग गर्ने चिजमा आएको परिवर्तन फोहोर बढ्नुको मुख्य कारण हो । जस्तै– पहिले हामी भोजभतेरमा दुनाटपरी प्रयोग गर्थ्यौं, जुन सजिलै कुहिन्थे । अहिले तिनलाई कागज तथा प्लाष्टिकका थाल, कचौरा, प्लेटले प्रतिस्थापन गरेका छन् । यसले वातावरणलाई समेत असर गरेको छ । हामीले बच्चालाई दिने चकलेट, कुरकुरे, लेजजस्ता खाद्यवस्तुले बच्चाको स्वास्थ्यमा मात्र असर गरेको छैन, वातावरणमा समेत प्रदूषित गरेको छ ।


बच्चाहरूले स्कुलमा पेन्सिल तिखारेको फोहोर, कागजका टुक्रा डस्टबिनमा राख्न सिक्छन्, डस्टबिन नभए झोलामा बोकेर ल्याउँछन् । घरमा आएपछि जहाँतहीँ फाल्छन् । किनकि घरमा हामीले उनीहरूलाई डस्टबिनमा राख्न सिकाएका छैनौं वा स्कुलमा गुरुहरूले घरमा पनि फोहोर जथाभावी फ्याँक्नुहुन्न भनेका छैनन् ।


भन्ने गरिन्छ, घर पहिलो पाठशाला हो । हामीले व्यावहारिक शिक्षा घरबाटै सुरु गर्नुपर्छ । एकजना व्यक्तिले घरबाट निस्कने फोहोरलाई कुहिने र नकुहिनेगरी छुट्याउँदा व्यवस्थापनमा धेरै फरक पर्छ । व्यक्तिले गरेको यो सानो कदमले राज्यलाई फाइदा पुग्छ ।


सहरमा फोहोर दिएबापत संकलकलाई मासिक ३ सयदेखि ३ सय ५० रुपैयाँ तिर्ने गरिन्छ । फोहोर व्यवस्थापनमा आफैं जुटे त्यो रकम जोगिन्छ र थप प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष आम्दानी हुनसक्छ । घरबाट निस्कने कुहिने फोहोरलाई विभिन्न विधिबाट मल बनाउन सकिन्छ । व्यावहारिक सीप हरेक घरमा पुर्‍याउनसके फोहोरको मात्रा स्रोतबाटै घटाउन सकिन्छ । मल प्रयोग गरी छतमा सामान्य गमला, बाल्टी र बोरामा तरकारी उत्पादन गर्न सकिन्छ । नकुहिने फोहोरलाई जम्मा गरी बिक्री गरेर आम्दानी गर्न सकिन्छ । यस्ता फोहोर किनेर लैजाने संघ–संस्था छन् । उनीहरूसँग समन्वय गर्न सकिन्छ । कुहिने फोहोर पनि धेरै भए बेच्न सकिन्छ ।


सहरी क्षेत्रमा यत्रतत्र टोल सुधार समिति, महिला समूह छन् । तिनले फोहोर व्यवस्थापनमा अगुवाइ गर्न सक्छन् । यस्तो ज्ञान व्यक्ति, छिमेकी, टोल, वडा गर्दै बाँड्दै जानुपर्छ । फोहोर व्यवस्थापनमा काम गर्ने संघ–संस्थाले चेतना बढाउने खालका गतिविधिलाई तीव्रता दिनुपर्छ । फोहोर व्यवस्थामा व्यक्ति–व्यक्ति लागे ‘एकले थुकी सुकी, सयले थुकी नदी’लाई चरितार्थ गर्न सकिन्छ । फोहोर उत्पादक नै व्यवस्थापनमा लाग्ने हो भने सहर दुर्गन्धित हुँदैन, सुन्दर पनि बन्छ ।


प्रकाशित : आश्विन १७, २०७५ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँभरि पदमार्गको फेरो

‘अप्ठ्यारो भूगोलमा जोखिम मोलेर गाडी चढाउनुभन्दा मनोरम दृश्य देखाउँदै पर्यटक घुमाउनु राम्रो’
प्रकाश बराल

बागलुङ — कठिन भूगोलमा रहेको तमानखोला गाउँपालिकामा पर्यटक भित्र्याउन पदमार्ग बनाउन थालिएको छ । ट्रेकिङ एजेन्सी एसोसिएन (टान) ले पर्यटन बोर्ड र तमानखोला गाउँपालिकाको सहकार्यमा पदमार्ग रुट तय गरेको हो ।

४ देखि ५ दिनको यात्रा लाग्ने करिब ४० किमि पदमार्गले गाउँपालिकालाई फेरो मार्नेछ ।मध्यपहाडी लोकमार्गमार्फत बुर्तिवाङ पुगेपछि पदमार्गमा यात्रा सुरु हुनेछ ।


‘भूगोलले कठिन क्षेत्रमा जोखिम मोलेर गाडी चढाउनुभन्दा मनोरम दृश्य देखाउँदै घुमाउने योजना बनाएका हौं,’ गाउँपालिका अध्यक्ष जोकलाल बुढाले भने, ‘यो अभियानले सयौं पर्यटक भित्र्याउने र आर्थिक समृद्धिको खोजी गर्न सहयोग पुग्नेछ ।’ पदमार्ग सञ्चालन हुँदा बागलुङ, म्याग्दी, गुल्मी, प्यूठान, रोल्पा र रुकुममा धेरै पर्यटक त्यहाँ पुग्न सक्ने उनले बताए ।


पदमार्गका दर्जनौं स्थानमा होटल खोल्न सम्भाव्य स्थान छन् । लेकाली मार्ग भएकाले हरेक ठाउँमा आकर्षक रेस्टुरेन्ट र भ्युटावर निर्माण गर्न सकिने सम्भावना छ । योजनाबारे सुनेका स्थानीय बासिन्दाले पर्यटन र व्यावसायिक कृषिबाट लाभ लिन उक्त मार्ग सहयोगी हुने आश गरेका छन् । ‘पदमार्ग सञ्चालनमा आउनासाथ होटल व्यवसाय गर्न सकिने देखेको छु,’ खुंखानीका कुलबहादुर छन्त्यालले भने, ‘हिमाल देखिने स्थानमा पर्यटकलाई बस्न मिल्ने ठाउँ चाहिने भएकाले होटल खोल्न सकिन्छ ।’


यो मार्गबाट बुर्तिवाङदेखि बराहताल, गुर्जाघाट, नर्जाखानी, नौजले र दुर्जेलेक हुँदै सोलेडाँडा पुग्न सकिन्छ । यहाँका दर्जनभन्दा बढी स्थानबाट हिमाली शृंखला देख्न सकिने बुढाले बताए । गाउँपालिकाले कृषिलगायत गाउँमा रमाउने कामका लागि अनुदान दिने, प्रोत्साहनका लागि बीउ, मललगायत उपलब्ध गराउने काममा अगुवाइ गर्ने योजना बनाएको छ । पदमार्गको सञ्चालन गर्दै डीपीआर बनाएर व्यवस्थित बनाउन परामर्शदाताको पनि खोजी गरेको उनले बताए ।


पदमार्गको सबैभन्दा आकर्षणको केन्द्र सोलेडाँडा बन्ने भएको छ । २ हजार ६ सय मिटरमा अवस्थित उक्त क्षेत्र म्याग्दी र बागलुङको सीमा पनि हो । यहाँ धेरै प्रजातिका गुराँस फुल्छन् । त्यस्तै म्याग्दीको दरबाङ र ओखरबोट हुँदै तमान आउने सडक पनि बनेको छ ।


टानको प्रतिनिधि मण्डलले यो पदमार्गमा एकसाता लामो भ्रमण गरिसकेको छ । उनीहरूले परम्परागत बाटोलाई सिंढी लगाउने, केही स्थानमा तारबार लगाउने र बस्ने चौतारी संरक्षण, होटल तथा रेस्टुरेन्ट बनाएर पदमार्ग सञ्चालन गर्न सकिने सुझाव पनि दिएका छन् । ‘यो आकर्षक गन्तव्य भएकाले प्रचार गरेपछि सञ्चालनमा आउँछ,’ भ्रमण टोलीकी सदस्य सुबिना मानन्धरले भनिन्, ‘सम्भावना र पूर्वाधारलाई व्यवस्थापनको मात्र खाँचो छ ।’


यो पदमार्गमा ढोरपाटन सिकार आरक्ष पनि पर्ने भएकाले धेरैको रोजाइको केन्द्र बन्ने उनले बताइन् । गाउँपालिकाले केही छरिएका बस्तीलाई एकीकृत गर्ने योजनासमेत बनाएको छ । ‘झन्डै ४ सय घरलाई एकै ठाउँमा ल्याउन सके खानेपानी, विद्युत्, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत एकै स्थानमा पुर्‍याउन सकिन्छ,’ अध्यक्ष बुढाले भने, ‘पदमार्ग र गाउँ पर्यटनमा समेत यो बस्तीलाई जोडिनेछ ।’


प्रकाशित : आश्विन १७, २०७५ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×