मातृभाषामा किताब लेख्नै अप्ठेरो

धेरै भाषाको भाषा वैज्ञानिक अध्ययन भएको छैन । मौखिक रूपमा दिगो ढंगले प्रयोग भएका छैनन् । के कस्ता र कति वर्ण छन्, निक्र्याेल छैन ।
दानराज रेग्मी

काठमाडौँ — नेपालमा निजी आवासीय विद्यालयमा आधारभूत तहदेखि नेपाली र अंग्रेजीमा लेखिएका पाठ्य–पुस्तक पढाइन्छन् । शिक्षणको माध्यम नेपाली र अंग्रेजी दुबै छन् । सामुदायिक विद्यालयमा भने विषयका रूपमा पढाइने अंग्रेजी बाहेकका पाठ्य–पुस्तक नेपालीमा छन् ।

नेपालमा करिब ५६ प्रतिशतले नेपाली बाहेकका अन्य मातृभाषा बोल्छन् । तर विद्यालयमा आधारभूत तहदेखि नै नेपाली माध्यममा पढाइन्छ ।


घरपरिवार र छरछिमेकमा नेपाली भाषा नबोल्ने बालबालिकाले सुरुमा विद्यालयमा नेपालीमा पढाएका कुरा राम्ररी बुझ्दैनन् । नेपालका के कति विद्यालयमा छ भन्नेबारे यकिन जानकारी छैन । तेइसवटा अल्पसंख्यक भाषामा गरिएको एउटा प्रारम्भिक सर्वेक्षणले करिब ५० प्रतिशत बालबालिकाले नेपालीमा पढाएको कुरा अलिअलि मात्र बुझ्ने, करिब २१ प्रतिशतले कति पनि नबुझ्ने र करिब २९ प्रतिशतले सबै कुरा राम्रोसँग बुझ्ने कुरा जनाएको छ ।


अलिअलि बुझिने भाषामा बालबालिकाले भाषा सिकाइका सीप राम्ररी सिक्न सक्दैनन् । तह अनुसारको भाषिक सीप सिक्न नसक्नाले भाषाका विषयमा मात्र नभई अरूमा पनि कमजोर हँुदै जान्छन् । नेपाली बुझ्दै–नबुझ्ने बालबालिकालाई शिशु कक्षादेखि माध्यमका रूपमा मातृभाषामा शिक्षा आवश्यक छ । तह बढ्दै जाँदा क्रमिक रूपमा मातृभाषाको भार कम गर्दै नेपाली र अंग्रेजी भाषा सिकाउनुपर्छ । नेपाली अलिअलि बुझ्ने बालबालिकालाई पनि मातृभाषामा शिक्षा दिनु आवश्यक छ । तर कुन तहसम्म विषय वा माध्यमका रूपमा मातृभाषामा शिक्षा दिने भन्ने बारेमा भने विस्तृत स्थलगत अध्ययनका आधारमा निक्र्याेल गर्नुपर्छ ।


मातृभाषामा पाठ्य–पुस्तक लेखनमा नेपालमा सरकारी तथा गैरसरकारी तवरबाट केही काम भएका छन् । पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले मैथिली, भोजपुरी, अवधी, तामाङ, लिम्बु, बान्तवा, चाम्लिङ, शेर्पा, गुरुङ, मगर, नेवार, थारू, सुनुवार, राजवंशी, याक्खा, मुगाली, थारू (मध्यक्षेत्र), मगर (अठार मगरात), धिमाल, बज्जिका, कुलुङ, चेपाङ, खालिङ र माझीजस्ता २४ वटा भाषामा विषयका रूपमा पाठ्य–पुस्तक तयार गरेको छ । तामाङमा भने सम्भोटा र देवनागरी दुबै लिपिमा पाठ्य–पुस्तक लेखिएका छन् ।


यी अधिकांश भाषामा १ देखि ५ कक्षासम्मका पाठ्य–पुस्तक तयार गरिएका छन् । केही भाषामा माथिल्लो तहका लागि प्रयास जारी छ । नेपालको भाषिक सर्वेक्षणले नेवार, मैथिली, याक्खा, भुजेल, लाप्चा, चेपाङ र बोटेमा माध्यमका रूपमा केही पाठ्य–पुस्तक तयार गरेको छ । राष्ट्रिय प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रम अन्तर्गत रानाथारूमा यस्ता पाठ्य–पुस्तक लेख्ने प्रयास गरिएको पाइन्छ ।


राष्ट्रिय पाठ्यक्रमको मर्म अनुसार लामो लेख्य परम्परा भएको नेपाली भाषामै पाठ्य–पुस्तक लेख्न निकै गाह्रो छ । अन्य मातृभाषामा लेख्नु व्यावहारिक र सैद्धान्तिक रूपमा चुनौतीपूर्ण छ । नेवार, तामाङ, लिम्बु, लाप्चाजस्ता केही भाषाका मात्र आफ्नै मौलिक लिपि छन् । तर देवनागरी बाहेक अरू लिपी पठन–पाठनका लागि त्यति प्रभावकारी हुनसकेका छैनन् । त्यसैले मातृभाषाका पाठ्य–पुस्तक लेखाइमा देवनागरी लिपि प्रयोग हुँदै आएको छ ।


यसका पक्ष–विपक्षमा बहस चलिरहेको छ । हरेक भाषाका छुट्टाछुट्टै लिपि हुँदैनन् । देवनागरी लिपि भारोपेली भाषाका लागि धेरै हदसम्म उपयुक्त छ । तर भोट–बर्मेली परिवारका भाषामा पाठ्य–पुस्तक लेखाइमा प्रयोग गर्दा भाषा विशेषका निश्चित ध्वनिको प्रतिनिधित्व हुन सक्दैन । तामाङमा रहेको तान र राई–किरातमा रहेको कण्ठ व्यञ्जन वर्णलाई देवनागरीमा उतार्न सकिएको छैन । तान भए पनि पश्चिमी तामाङमा लेखिएका किताबमा तानको प्रयोग देखाइएको छैन ।


नेपालका धेरै भाषाको भाषा वैज्ञानिक अध्ययन भैसकेको छैन । धेरै भाषा मौखिक रूपमा दिगो ढंगले प्रयोग भएका छैनन् । कुन भाषामा के कस्ता र कति वर्ण छन्, निक्र्याेल छैन । पाठ्य–पुस्तक लेख्दा देवनागरीमा नभएका वर्णलाई कसरी एकरूपता कायम गरी लेख्ने भन्नेमा समस्या छ । नेपालका भाषामा पाइने सबै ध्वनिलाई देवनागरी लिपिमा अनुकूलन गर्न सजिलै सकिन्न ।


निरन्तर सम्पर्कका कारणले साना भाषाको बोलाइमा प्रभावशाली भाषाका शब्दहरू मिसिन जान्छन् । कैलाली र कञ्चनपुरका केही गाउँमा बोलिने रानाथारू भाषामा केही शब्द दगौरा थारू, केही अवधी र केही हिन्दीबाट आएका छन् । पाठ्य–पुस्तक लेख्दा वास्तविक रूपमा कुन शब्द मौलिक रानाथारू हो भन्न लेखकलाई गाह्रो हुन्छ । मौलिक शब्द पहिचान र छनोटको समस्या अन्य भाषामा पनि छ । धेरै भाषामा लिखित सन्दर्भ सामग्रीको अभाव छ । यसले गर्दा समाज र संस्कृति अनुकूलका प्रामाणिक कुरा जुटाएर पाठ्य–पुस्तकमा समावेश गर्न निकै गाह्रो देखिन्छ । मौलिक संस्कृतिबारे पनि भाषिक समुदायमा मतैक्यता पाइँदैन । यस्ता भाषिक समुदायमा मौलिक कथा सङ्कलन गर्न र पुनर्निर्माण गर्न गाह्रो छ । पुराना कथा जानेका मानिस सजिलै पाउन सकिँदैन ।


नेपाली जस्ता लेख्य परम्परा भएका भाषामा पनि स्थान अनुसार भिन्नता देखिन्छन् । भिन्नता लेख्य परम्परा नभएका भाषामा बढी हुन्छन् । व्यक्ति विशेषले बोल्ने भाषा पनि फरक हुनसक्छ । त्यस्ता भिन्नता विशेषगरी शब्दको उच्चारणमा पाइन्छ । कुनै भाषामा शब्द निर्माण र वाक्य गठनमा पनि भिन्नता देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा कुन रूपलाई विवादरहित रूपमा पाठ्य–पुस्तकमा प्रयोग गर्ने भन्ने निर्णय गर्न गाह्रो हुन्छ । विवाद भए कार्यान्वयन गर्न सकिन्न । हरेक ससाना गाउँका लागि छुट्टाछुट्टै पाठ्य–पुस्तक लेख्न व्यावहारिक रूपमा असम्भव नभए पनि गाह्रो हुन्छ । पाठ्य–पुस्तकको उपयोग समाजमा हुने भएकाले समाजको सहमति महत्त्वपूर्ण हुन्छ । भाषा सामाजिक पहिचानसँग गाँसिएकाले यस्ता विषयमा सजिलै सहमति प्राप्त गर्न सकिन्न ।


मातृभाषामा शिक्षाको मूल लक्ष्य बालबालिकालाई घरपरिवारमै जानेको भाषामा भाषा सिकाइका सीपहरू (सुनाइ, बोलाइ, पढाइ र लेखाइ) सिकाउनु हो । बालकले मातृभाषामा सिकेका सीपलाई कक्षाको तह बढ्दै जाँदा नेपाली र क्रमश: अंग्रेजी भाषाको सिकाइमा प्रयोग गर्दै जान्छ । अपरिचित वा बालकले नसुनेका भाषामा त्यस्ता सीप राम्ररी सिकाउन सकिँदैन । त्यसकारण पाठ्य–पुस्तक लेख्दा भाषाको मौलिकतालाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।


यस कुरालाई राष्ट्रिय प्रारम्भिक कक्षा पढाइ कार्यक्रमले पनि विशेष जोड दिएको छ । बालबालिकालाई भाषा विशेषमा रहेका ध्वनि र वर्णप्रति विभिन्न क्रियाकलापमार्फत सचेत गराउँदै पहिले मातृभाषामा पढ्न र लेख्न सिकाउनु कार्यक्रमको लक्ष्य छ । भाषा विशेषमा नभएका ध्वनिहरूप्रति बालकलाई सचेत गराउन सकिन्न र गराउने प्रयास गर्नु पनि निरर्थक हुन जान्छ । त्यसैले धेरै पाठ्य–पुस्तक भाषा विशेषका ध्वनि र वर्ण अनुसार लेखिएका छन् । कुनै भाषा विशेषमा दीर्घताले अर्थमा भिन्नताले ल्याउँदैन भने अन्य भाषामा दीर्घ लेखिने शब्दलाई पनि ह्रस्व लेखिएको पाइन्छ । भोट–बर्मेली परिवारका भाषामा यसले त्यति ठूलो समस्या ल्याएको देखिँदैन । तर भारोपेली परिवारका भाषामा भने समस्या देखिएको छ ।


राना थारूजस्ता अल्पसंख्यक भाषामा नेपालीबाट थुप्रै शब्द आएका छन् । बोलाइमा त नेपालीमा पनि दीर्घता छैन । लेखाइमा भने ह्रस्व र दीर्घको प्रयोग प्रचुर मात्रामा गरिन्छ । राना थारूमा ह्रस्व स्वरमात्र भेटिन्छ । राना थारूमा कक्षा १ को पाठ्य–पुस्तक तयार गर्दा प्रमुख रूपमा वर्ण विश्लेषणलाई आधार मानिएको छ । यो वैज्ञानिक छ । तर १ कक्षाका बालबालिकाले नेपालीसँगै सिक्छन् । नेपाली भाषामा ‘नेपाली’ शब्दको अन्तिम इकार दीर्घ सिकाइन्छ । राना थारुमा भने इकार ह्रस्व सिकाउँदा शिक्षकको योग्यतामाथि विद्यार्थीले प्रश्न गर्ने गरेका छन् । त्यसैले नेपालीबाट गएका शब्दहरूलाई नेपाली हिज्जेका नियम अनुसार लेख्न लगाउनुपर्छ भन्ने भाषिक समुदायको राय छ । यसमा शिक्षकको पनि सम्मति देखिन्छ ।


एउटै किताबमा रानाथारू शब्दका लागि इकार र उकार सबै ह्रस्व लेख्ने तर नेपालीबाट गएका शब्दलाई भने नेपालीकै हिज्जेको नियम अनुसार लेख्ने भन्नु कति उपयुक्त होला ? विचारणीय छ । यस विषयमा विज्ञ र अभ्यासकर्ताबीच मत केही नमिलेको पाइन्छ । विज्ञ भन्छन्– सैद्धान्तिक रूपमा रानाथारू र यसमा अन्य भाषाबाट आएका शब्द यसै भाषाको वर्णको व्यवस्था अनुसार लेख्नुपर्छ । अभ्यास वा प्रयोगकर्ता भन्छन्– व्यावहारिक रूपमा नेपालीबाट आएका शब्दलाई नेपाली हिज्जेका नियम अनुसार लेख्नुपर्छ । नत्र बालबालिका अलमलिन्छन् र सिकाइले गति लिन सक्दैन ।


दुबै पक्षका तर्कमा केही यथार्थता पक्कै छ । राना थारूमा नभएका दीर्घ स्वर र अन्य व्यञ्जन ध्वनिलाई नेपालीबाट आएका शब्दका लागि भनेर जबर्जस्ती बालबालिकालाई सचेत बनाउन पनि सकिन्न । लेखन प्रणाली मूलत: सामाजिक सम्झौता भएकाले समाजको भावनालाई कदर गर्नैपर्छ । यी दुई मतको बीचबाट मध्यमार्गी बाटो अपनाउनुपर्छ ।


नेपाली नजानेर भाषा सिकाइका सीपलाई राम्रोसँग सिक्न नसकेका बालबालिकालाई केन्द्रविन्दु बनाउँदै सकेसम्म मातृभाषाका मौलिक शब्दहरू खोजी मातृभाषा शिक्षाका आधारभूत सिद्धान्त अनुसार पाठ्य–पुस्तक निर्माण गर्नुपर्छ । यसले बालबालिकालाई सिकाइका सीप सिक्नमात्र होइन, भाषाको मौलिकता र समाजको पहिचान बचाउन पनि मद्दत गर्छ । साना कक्षामा भाषाको जटिल पक्षमा लागेर सिकाइलाई जटिल बनाउनु हुन्न ।


लेखक भाषाविज्ञान केन्द्रीय विभाग, त्रिविका प्राध्यापक हुन् ।

danrajregmi8@gmail.com

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७५ ०८:३३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आमसञ्चारमा अल्पसंख्यक भाषा

दानराज रेग्मी

काठमाडौँ — नेपालमा भाषा धेरै भए पनि तिनीहरूका वक्ता ज्यादै कम छन् । नेपालीबाहेक दस हजारभन्दा माथि वक्ता संख्या भएका भाषा सत्र ओटा छन् । यी भाषामा मैथिली, भोजपुरी, थारू, तामाङ, नेवार, मगर, अवधी, बान्तवा, गुरुङ, लिम्बु, बज्जिका, उर्दू, राजवंशी, शेर्पा, आछामी, बैतडेली र डोटेली पर्छन् । नेवार, मैथिली, भोजपुरी, तमाङजस्ता भाषा आमसञ्चारमा राम्ररी आइसकेका छन् । न्यलाई पनि वक्ता संख्याका हिसाबले बढाउन सकिन्छ ।

कम वक्ता भएका, लेखन प्रणाली विकास नभएका र घरपरिवार र छरछिमेकमा मात्र प्रयोग हुने भाषा ५० भन्दा बढी छन् । तिनमा आठपहरिया, बराम, बोटे, चेपाङ, छिन्ताङ, दनुवार, दराई, धिमाल, दुमी, घले, गुरुङ, कुमाल, उराव, थकाली, थामी, थलुङ, वाम्बुले, याम्फु, सुनुवार, शेर्पा, याक्खाजस्ता भाषा पर्छन् । आमसञ्चार भाषा प्रयोगको सबैभन्दा सशक्त र प्रभावकारी क्षेत्र हो ।

आमसञ्चारमा विचार विनिमय गर्ने प्रमुख माध्यम भाषा हो । सीमित सख्याका भाषा बोल्ने मुलुकमा आमसञ्चारका भाषा छनोट जटिल हुन्न तर नेपालमा सर्वस्वीकार्य भाषा छनोट गर्ने काम सजिलो छैन । सामान्यत: बहुसंख्यकता भाषा छनोटको पहिलो आधार हो । यसैका आधारमा नेपाली भाषा आमसञ्चारमा लोकप्रिय बनेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारलाई भाषा छनोटको दोस्रो आधार मानिन्छ । अंग्रेजीको छनोट र प्रयोग यही आधारमा भएको हो ।

प्रजातन्त्र पुन:स्थापनाको संघर्षमा अल्पसंख्यक भाषामा लेखिएका पर्चा गोप्य रूपमा छापिने र बाँडिने गरिन्थे । गोरखापत्रले २०६४ सालदेखि समावेशिताका आधारमा बहुभाषी पृष्ठ प्रकाशन गर्ने नीति लियो । आज बहुभाषी पृष्ठ ३४ ओटा भाषामा प्रकाशित हुन्छ । यीमध्ये करिब २५ ओटा अल्पसंख्यक भाषा छन् । किरात राई भाषिक समुदाय मातृभाषामा पत्रिका प्रकाशन गर्ने कार्यमा अगाडि देखिन्छ । लिब्जु–भुम्जु, किरायाबुङ, बुङ्वाखा, सायालोङ, सायाबुङ, सोदेल, तुवाछुङ, सुक्तुम, छेलामतुम, दोदिखाम, स्यामुना र इसिलिम प्रतिनिधिमूलक पत्रिका हुन् ।


यीमध्ये बुङ्वाखा र सायालोङ एकभाषी छन् । यी पत्रिकाले मातृभाषा प्रयोगका लागि भाषिक समुदायलाई उत्साहित गर्न भूमिका खेलेका छन् । केही पत्रिका बजेट अभावले नियमित रूपमा प्रकाशित हुन सकेका छैनन् । भाषाको ध्वनिअनुसार लेखनमा एकरूपता कायम गर्न पनि गाह्रो देखिएको छ । नेपालमा के कति अल्पसंख्यक भाषा आमसञ्चारमा प्रयोग भइरहेका छन् भन्ने प्रामाणिक जानकारी कतै भेटिँदैन ।

एथ्नोलग, नेपालको भाषिक सर्वेक्षणका प्रतिवेदन र गोरखापत्र दैनिकलाई आधार मान्दा नेपालका ७० ओटा अल्पसंख्यक भाषामध्ये ४४ ओटा केही न केही रूपमा आमसञ्चारमा प्रयोग भएका पाइन्छन् । ३२ ओटा भाषामा पत्रिका र २८ ओटामा समाचारपत्र प्रकाशन भएका छन् भने ३० ओटा भाषा रेडियो (एफएम), टेलिभिजन र फिल्ममा प्रयोग भएका देखिन्छन् ।

संविधानले सबैलाई आफ्नो भाषा र लिपि प्रयोग, संरक्षण र संवद्र्धन गर्ने अधिकार दिएको छ । राष्ट्रिय आमसञ्चार नीति (२०७३) ले राष्ट्रिय हित र एकतालाई प्रवर्धन गर्दै समावेशी र सहभागिताका सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक र उन्नतिशील सूचना समाज स्थापनाका लागि सूचना तथा सञ्चार प्रणाली विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ । यस नीतिअनुसार नेपालका अल्पसंख्यक भाषालाई पनि उचित स्थान दिनुपर्छ तर अल्पसंख्यक भाषालाई कसरी यस क्षेत्रमा प्रवद्र्धन गर्ने भन्ने विषयमा भने नीति मौन छ ।

अलिगढ मुस्लिम विश्वविद्यालका भाषाविज्ञान विभागका सञ्चार भाषाविज्ञानका प्राध्यापक अली फतिही भन्नुहुन्छ, ‘आमसञ्चारमा आधिकारिक रूपमा परिष्कार गरिएको भाषा प्रयोग गरिन्छ । यस्तो भाषाले समाजलाई एकताबद्ध बनाउँदै सांस्कृतिक मूल्य र मान्यतामा आधारित शान्तिपूर्ण समाजको निर्माणमा ठूलो टेवा दिन्छ ।’

संस्कृतिजस्तै भाषा पहिचानको मेरुदण्ड हो । विभिन्न भाषिक समुदाय मातृभाषा संरक्षणमा जुट्ने प्रयास गरिरहेका छन् । हालै अल्पसंख्यक भुजेलको भाषा र संस्कृति पहिचान र संरक्षण गर्नका लागि पहिलो कथानक चलचित्र ‘नि प्हुँगाल’ (हामी भुजेल) निर्माण गरेका छन् । यसमा लगभग ४० प्रतिशत भुजेल भाषा प्रयोग गरिएको छ । यो प्रशंसनीय काम हो ।

भाषा ज्ञानको सञ्चार गर्ने प्रमुख साधन हो । हरेक समुदायले समाज उपयोगी ज्ञान संग्रह गरेका हुन्छन् । ती ज्ञान आफ्नो भाषामा पुस्तान्तरण गरिन्छ । पुस्तान्तरण मातृभाषामा प्रभावकारी हुन्छ । ‘केटाकेटीले भुजेल भाषा बोल्न छाडे । केटाकेटीले जडीबुटी चिन्दैनन् । बूढो भइयो, जंगल जान सक्दिनँ । अब टाउको दुखे पनि डाक्टरी ओखती खानुपर्छ,’ तनहुँको आदिमूल गाउँका एक वृद्ध भुजेलले गुनासो पोखेका थिए । आफ्नो भाषा बोल्दा प्रतिष्ठामा आँच आउँदैन भनेर आत्मविश्वास दिलाउन पनि कम्तीमा स्थानीय रेडियोमा भाषाको प्रयोग गर्नुपर्छ । आमसञ्चारमा भाषा प्रयोगले विद्यालय तहमा स्थानीय भाषा सिकाउन र सिक्न प्रोत्साहन गर्छ । साक्षरता र सांस्कृतिक तौरतरिका विकास गर्न सञ्चारमा भाषाको प्रयोगले मद्दत गर्ने अध्ययनले प्रमाणित गरिसकेका छन् ।

अल्पसंख्यक भाषिक समुदायमा आफ्नो भाषाप्रति सकरात्मक भावना विकास गर्न सञ्चारमा भाषाको प्रयोगले ठूलो भूमिका खेल्छ । भाषिक अधिकार मानव अधिकारको प्रमुख अंग हो । यो सबैले बुझ्नुपर्छ । यसले भाषिक समुदायलाई भाषा विकासका क्रियाकलापमा लाग्न प्रोत्साहन गर्छ । भाषा र आमसञ्चार सामाजिक मनोविज्ञानको ऊर्जाशील र नयाँ क्षेत्र हो । यसलाई प्रवद्र्धन गर्नु जरुरी छ ।

आमसञ्चारमा अल्पसंख्यक भाषा प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न भने केही जटिल समस्या छन् । नेपालमा स्पष्ट कार्यान्वयन नीति अभाव छ । अर्को, धेरै यस्ता भाषामा लेखन पद्धति विकास गरिएको छैन । तान र कण्ठ्यस्पर्शी ध्वनिलाई देवनागरी लिपिमा अनुकूलन गर्न गाह्रो हुन्छ । यस्ता समुदायका मानिस बसाइँसराइले धेरै स्थानमा छरिएका छन् । यसैले लागतअनुसार प्रतिफल प्राप्त गर्न गाह्रो छ । यसले सञ्चारगृहहरू त्यस्ता भाषाप्रति त्यति आकर्षित हुन सकेका छैनन् तर राज्य यो दायित्वबाट पन्छिन पाउँदैन ।

संघीय र स्थानीय सरकार, भाषिक समुदाय र विज्ञ मिली यस्ता भाषाको स्थिति मूल्यांकन गर्नुपर्छ । प्रभावकारी रणनीति खोजी गर्नुपर्छ । अल्पसंख्यक भाषाका श्रोता, दर्शक तथा पाठक कम हुन्छन् । खर्चको तुलनामा प्रतिफल निकै कम हुन्छ । सञ्चारगृहलाई विशेष अनुदान व्यवस्था सरकारी तवरबाट हुनुपर्छ । देवनागरी लिपिलाई उचित अनुकूलन गर्न भाषिक समुदायलाई सिकाउनुपर्छ । भाषा आयोगले अल्पसंख्यक समुदायलाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रम ल्याउन सरकारलाई सिफारिस गर्नुपर्छ ।


जनशक्ति उत्पादनका लागि विश्वविद्यालय तहमा आमसञ्चार भाषाविज्ञान विषय अध्यापन गराउनुपर्छ। नेपालमा अल्पसंख्यक भाषाको प्रयोग संरक्षणका दृष्टिकोणबाट मात्र गरिएको पाइन्छ । ती भाषाको प्रयोग जीवन उपयोगी परम्परागत ज्ञान र भाषिक समुदायको सांस्कृतिक मूल्य र मान्यताजस्ता कुरा सञ्चारका लागि हुनुपर्छ ।


लेखक भाषाविज्ञान केन्द्रीय विभाग, त्रिविका प्राध्यापक हुन्।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७५ ०७:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्