वाइफाइ राउटर कति सुरक्षित ?

धेरै जसोको युजरनेम ‘एडमिन’ हुन्छ र पासवर्ड कि त ‘पासवर्ड’ नै लेखिएको हुन्छ वा ‘१२३४’ । यदि यस्तो युजरनेम र पासवर्ड छ भने तपाईंको राउटर सधैं असुरक्षित हुन्छ ।
द न्यूयोर्क टाइम्स

काठमाडौँ — हामीले नयाँ वाइफाइ राउटर किन्दा कहिले पनि शक्तिशाली नेटवर्क सुरक्षाबारे ध्यान दिँदैनौं । खासगरी घरमा जोड्ने राउटर भनेपछि हामी केवल त्यसको स्पिड र कभर गर्ने एरियाका बारेमात्रै ध्यान दिन्छौं ।अब भने हामीले आफ्नो सोचमा परिवर्तन गर्ने बेला भएको छ ।

नेटवर्क सुरक्षा शक्तिशाली हुन किन जरुरी छ भने त्यो नै हाम्रो इन्टरनेटमा प्रवेश गर्ने मुख्य द्वार हो । यदि सुरक्षा प्रणाली राम्रो नभएकै कारण राउटरमा नचाहिंँदो सफ्टवेयरले प्रवेश पायो भने हाम्रो मोबाइल फोन, कम्प्युटर, स्मार्ट वाच, टिभी लगायतका घरेलु उपकरणहरू त्यसबाट प्रभावित हुन सक्छन् ।

अहिलेको अवस्थामा साइबर थ्रेटबाट बच्नका लागि आफूले प्रयोग गर्ने नेटवर्क सुरक्षित हुन अत्यन्तै जरुरी भएको छ । गत महिना सिस्कोको थ्रेट सम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने विभाग, टालोसले एफबीआईसँगको सहकार्यमा गरेको छानबिनमा सयौंको संख्यामा नेटगार, टीपी लिंक र लिंकसिसका वाइफाइ राउटरहरूमा ‘मालवेयर सफ्टवेयर’ (ह्याकरहरूले बनाएको सफ्टवेयर जसको सहयोगमा उनीहरूले हाम्रो मोबाइल, ल्यापटप लगायतको वस्तुमा अनधिकृत रूपमा प्रवेश गर्न सक्छन्) भेट्टायो । उक्त मालवेयरहरूको सम्बन्ध रसियनहरूसँग रहेको देखिएको थियो । यसै महिना टालोसले नै बताए अनुसार समस्या पूर्व प्राप्त सूचनाभन्दा पनि गम्भीर देखिएको छ । किनभने माथि उल्लेखित ब्रान्डका राउटरमात्र नभई असुस र डी लिंकका राउटरहरू पनि संक्रमित भएका छन् ।

यसको अर्थ के हो भने बजारमा नामी भनिएका सबै ब्रान्डका राउटरहरू निसाना बनाइएको छ । ‘भीपीएन फिल्टर’ नामक यो मालवेयरले हामीले प्रयोग गर्ने वेबसाइटबारे सम्पूर्ण जानकारी ह्याकहरूलाई दिन्छ । यसैको मद्दतबाट ह्याकरहरूले नक्कली बैंकिङ साइट कम्प्युटरको ब्राउजरमा खोलिदिन्छन् र हाम्रो पासवर्डसहित खाताको सम्पूर्ण विवरणहरू प्राप्त गर्छन् र एकाउन्ट रित्याइदिन्छन् । यसै प्रकारले इमेलको पनि पासवर्ड प्राप्त गरी हाम्रो सम्पूर्ण सूचना प्राप्त गर्न सक्छन् ।

नेटगार, डी लिंक र लिंकसिसले नयाँ सुरक्षा अपडेट ल्याई आफ्ना ग्राहकहरूलाई राउटरलाई अपडेट गर्न सुझाव दिएका छन् । यस्तै राउटरको युजरनेम र पासवर्ड पनि शक्तिशाली राख्न सुझाव दिएका छन् । टीपी लिंक र असुसले भने यसबारे कुनै पनि प्रतिक्रिया दिन मानेनन् ।

राउटरलाई सुरक्षित बनाउने सरल उपाय भनेको त्यसको समय समयमा ‘फ्रिमवेयर’ (उक्त राउटर चलाउनका लागि प्रयोग हुने सफ्टवेयर) लाई अपडेट गरिरहनु हो, त्यसरी नै जसरी हामी हाम्रो मोबाइललाई अप–टु–डेट राख्न अपडेटहरू गरिरहन्छौं । यद्यपि सन् २०१४ मा एक आईटी कम्पनीले गरेको सर्वेक्षण ३२ प्रतिशत अमेरिकीलाई मात्र आफ्नो राउटरहरूको फ्रिमवेयर अपडेट गर्न आउने देखिएको थियो ।

सयम–समयमा फ्रिमवेयर अपडेट गर्ने यहाँ राउटरको फ्रिमवेयर अपडेट कसरी गर्ने भनेर बताइएको छ ।

-सुरुमा त्यो राउटरको इन्स्ट्रक्सन म्यानुअल हेरेर त्यसको आईपी एड्रेस पत्ता लगाउने । त्यो आईपी एड्रेसलाई इन्टरनेट ब्राउजरको वेबसाइट खोल्ने स्थानमा लेख्ने । यसरी हामी राउटरको वेब ड्यासबोर्डमा पुग्छौं ।

-उक्त ड्यासबोर्डमा युजरनेम र पासवर्ड राखेर खोल्ने । त्यहाँबाट भित्र प्रवेश गरिसकेपछि फ्रिमवेयर सेटिङ्समा जाने र नयाँ फ्रिमवेयरको खोजीका लागि भनेर राखिएको बटनलाई क्लिक गर्ने ।

-यदि उक्त राउटर बनाउने कम्पनीले नयाँ अपडेट दिएको छ भने त्यसलाई सेलेक्ट गर्ने र राउटरलाई रि–स्टार्ट गर्ने । यही प्रक्रियालाई हरेक ३ देखि ६ महिनामा पुन: दोहोर्‍याउने ।

-राउटरको युजरनेम र पासवर्ड नौलो प्रकारको राख्ने ।

जब हामी माथि उल्लेखित विधिबाट राउटरको ड्यासबोर्डमा राउटरको युजरनेम र पासवर्ड हाल्ने स्थानमा पुग्छौं, धेरै जसोको युजरनेम ‘एडमिन’ हुन्छ र पासवर्ड कित ‘पासवर्ड’ नै लेखिएको हुन्छ वा ‘१२३४’ । यदि यस्तो युजरनेम र पासवर्ड छ भने तपाईंको राउटर सधैं असुरक्षित हुन्छ ।

किनभने यस्तो युजरनेम र पासवर्ड भएका राउटरको कभरेज एरियामा पर्ने जोकोहीले पनि सजिलै त्यसमा प्रवेश गरेर सेटिङ्सहरू परिवर्तन गरिदिन सक्छ र त्यसलाई अन्यत्रबाट पनि नियन्त्रण गर्न सजिलो हुने बनाइदिन सक्छ ।

-आफ्नो राउटरलाई केही वर्षको अन्तरालमा परिवर्तन गर्ने ।
राउटरले राम्रोसँग काम गरिरहे पनि त्यसलाई केही वर्षको अन्तरालमा परिवर्तन गर्नु राम्रो र सुरक्षित हुन्छ । कम्पनीले समय–समयमा निकाल्ने अपडेटहरू सबै राउटरका लागि हुन्छन् भन्ने केही जरुरी छैन । केही समय पहिलाका राउटरहरूका लागि उत्पादकहरूले अपडेटहरू नबनाउने हुँदा समय–समयमा राउटर फेर्नु बुद्धिमतापूर्ण हुन्छ ।

राउटर फेर्ने बेला भयो कि भएन भनेर थाह पाउन उक्त राउटर कम्पनीको वेबसाइटमा गएर हेर्न सकिन्छ । यदि कम्पनीले गएको वर्षदेखि नै फ्रिमवेयर अपडेट प्रदान गरेको छैन भने उक्त मोडलको राउटर कम्पनीले बनाउन बन्द गर्‍यो भन्ने बुझिन्छ । अब त्यस राउटरलाई परिवर्तन गर्नु नै सुरक्षित हुन्छ ।

हामी यो अवस्था आइपुग्नुको प्रमुख कारण भनेको सुरुमा उत्पादकहरूले राउटर बनाउँदा नै उनीहरूले ‘ओपन सोर्स सफ्टवेयर’ प्रयोग गरे, जसले गर्दा उनीहरूको उत्पादन लागतमा कमी आयो । तर उनीहरूले त्यसको दीर्घकालीन प्रभावलाई भने ख्याल गर्न सकेनन् । त्यसैले सबैभन्दा सजिलो भनेको यदि अब तपाईंको राउटर परिवर्तन गर्ने बेला भएको छ भने स्मार्ट राउटर प्रयोग गर्नुस् । त्यसले आफूले आफैंलाई अपडेट गरिरहन्छ र प्रयोग गर्न पनि अन्यको तुलनामा निकै सहज हुन्छ ।

ब्रायन एक्स चेन
द न्युयोर्क टाइम्सबाट अनुदित

प्रकाशित : असार ९, २०७५ ०८:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

उत्तर कोरियाबारे भुल्न नहुने मुद्दा

द न्यूयोर्क टाइम्स

काठमाडौँ — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाका नेता किम जोङ उनबीच हुने भेटको सिंगापुरमा अन्तिम तयारी भइरहेको छ । उक्त भेटवार्ताको प्रमुख एजेन्डा आणविक हतियार नै हुनेछ । तर बिर्सन नहुने कुरा भनेको उत्तर कोरिया विश्वकै सबैभन्दा सर्वसत्तावादी शासन प्रणाली भएको राष्ट्र हो ।

तसर्थ राष्ट्रपति ट्रम्पले किमलाई म्याकडोनाल्डको फ्रेन्चाइज खोल्ने अनुमति दिँदैमा देश ‘आधुनिक राष्ट्र’ बन्दैन भनेर बुझाउन सक्नुपर्छ । उत्तर ‘आधुनिक’ हुन त्यहाँका नागरिकमाथि भइरहेको अत्याचारलाई अन्त्य गर्दै स्वतन्त्रता दिन पनि तयार हुनुपर्छ ।

संयुक्त राष्ट्र संघको २०१४ को एक प्रतिवेदन अनुसार उत्तर कोरियामा मानव अधिकार उल्लंघनको घटनाहरूको स्थिति निकै भयावह छ, जसको तुलना अरु कुनै पनि राष्ट्रसँग गर्न सकिँदैन ।

उत्तर कोरियालीहरूले मलाई बताए अनुसार त्यहाँका प्रहरीले समय–समयमा अपार्टमेन्टहरूको विद्युत आपूर्ति बन्द गरिदिन्छ र कोठाको खानतलासी गर्न थाल्छ । यसको मुख्य उद्देश्य कसैले अवैध रूपमा ल्याइएको विदेशी भिडियो वा डिभिडी प्रयोग गरिरहेको छ वा छैन भनेर छानबिन गर्नु हुन्छ । यदि यस्तो खानतलासीका बेला कसैको घरबाट दक्षिण कोरियालीहरू अभिनित भिडियो भेटिएमा त्यस परिवारका सबै सदस्यलाई दण्ड दिन कठोर श्रम शिविरमा पठाइन्छ ।

कुनै पनि देशले प्रविधि, प्रोपोगान्डा (संगठित प्रचार) र प्रहरीलाई नागरिकमाथि आधिपत्य जमाउन त्यो हिसाबमा प्रयोग गर्दैनन् । त्यहाँ राज्यले गर्ने संगठित प्रचार साह्रै उग्र हुन्छ । हरेक नागरिकको घरमा लाउड स्पिकर हुन्छ, नभए समुदायलाई नै हुनेगरी पोलमा लाउड स्पिकर राखिएको हुन्छ र त्यसबाट उत्तर कोरियाका सर्वोच्च नेताका गाथाहरूमात्रै बजाइन्छ ।

१९९० मा जब उत्तरमा अनिकाल लागेको थियो, त्यसबेला त्यहाँको राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमले डाइटिङका फाइदाहरूलाई जोडतोडका साथ प्रचार गरेको थियो । यस्तै त्यहाँको राष्ट्रिय नारा ‘दिनमा दुईपटक मात्रै खाना †’ बनाइएको थियो । टेलिभिजनमा धेरै भात खाने मानिस पड्किएको वृत्तचित्र देखाइएको थियो । यस्तै त्यहाँका रेडियो र टेलिभिजनमा उत्तरकै स्टेसन र च्यानल बाहेक अन्य केही पनि सुन्न र हेर्न नमिल्ने बनाइएको हुन्छ । यद्यपि कालोबजारमा भने यस्ता टेक्निसियनहरू भेटिन्छन्, जसले त्यस्ता रेडियो/टिभीमा केही परिवर्तन गरी चिनियाँ र दक्षिणी कोरियाली प्रसारण समात्ने बनाइदिन सक्छन् । तर पक्राउ परेको खण्डमा भने परिवारकै बास श्रम शिविरमा हुन्छ । यस्ता श्रम शिविरमा एक लाखभन्दा बढी नागरिक रहेको अनुमान छ ।

नाजी क्याम्पमा परेर बाँचेका र अन्तर्राष्ट्रिय बार एसोसियसनबाट उत्तर कोरियाका जेलहरूको अध्ययन गर्न बनेको समितिका सदस्य थोमस ब्युरेंगथालले भनेका थिए, ‘मेरो विचारमा उत्तर कोरियाका श्रम शिविरको अवस्था हिटलरको नाजी क्याम्पको भन्दा कठोर र क्रूर छ ।’

त्यहाँको मानव अधिकारको अवस्थामा सुधारको मागले वार्ता भंग हुने सम्भावना छ भने अहिलेको प्राथमिकता आणविक हतियार नै हुनुपर्छ । तर ट्रम्पले किमलाई उत्तरले आफ्नो शासन प्रणाली र मानव अधिकारको अवस्थामा सुधार नगरे विश्वले उनीहरूलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा कुनै परिवर्तन आउने छैन भन्ने कुरा बझाउन सक्छन् र त्यो प्रयत्न गर्नुपर्छ ।

१९९४ मा उत्तरसँग सम्झौताका लागि खाका तयार पारेका रोबर्ट गालुचीका अनुसार पनि अहिलेको मुख्य विषय भनेको आणविक हतियार नै हो । ‘तर अन्तत: यो सामान्यकरणलाई दिगो बनाउन त्यहाँको मानव अधिकारको विषयलाई पनि सम्बोधन गर्न जरुरी छ,’ उनले भने । यस्तै इन्टरनेसनल क्राइसिस ग्रुपका रोबर्ट म्याल्ले पनि आणविक हतियार सम्बन्धको छलफलमा मानव अधिकारको विषयलाई प्रवेश गराएर त्यसलाई जटिल बनाउनहुन्न भन्ने पक्षमा छन् । तर उनी त्यसमा केही थप्छन्, ‘यदि बाहिर देखिए जस्तै उत्तरको प्रमुख लक्ष्य भनेको अमेरिकी प्रतिबन्धलाई हटाएर सामान्य द्विपक्षीय सम्बन्ध विस्तार गर्नु रहेको छ भने उनीहरूलाई थाहा हुनुपर्छ, त्यहाँको शासन सत्ताले नागरिकमाथि दमन गर्न नछोडेसम्म यस्तो हुन सक्दैन ।’

केही समययता उत्तरका अधिकारीहरू त्यहाँको मानव अधिकारको अवस्था सुधार हुनुपर्छ र त्यसका लागि छलफल गर्न सकिन्छ भन्ने पक्षमा रहेको देखिन्छ । त्यहाँका केही उच्च अधिकारीहरूको बयानहरूमा उनीहरू यो विषयलाई समय अनुसार सम्बोधन गर्ने पक्षमा रहेको चित्रित हुन्छ । यद्यपि उनीहरू पश्चिमाहरूले त्यहाँका जेल तथा श्रम शिविरका बारे बढाइ–चढाइ गरेर प्रतिवेदनहरू बनाएको आरोप लगाउन भने पछि पर्दैनन् ।

त्यसैले ट्रम्पले किमलाई आणविक हतियार निशस्त्रीकरणका साथै त्यहाँका जनताको जीवनस्तरमा सुधार गर्नका लागि केही काम गर्न मनाउन सक्छन् । किनभने विश्वमा रहेका केही आणविक हतियार सम्पन्न राष्ट्र मध्येको एकमात्र नभई उत्तर निरंकुश राष्ट्र पनि हो र वार्ता हतियारसँग मात्र नभई त्यहाँका मान्छेको जीवनसँग जोडिएको छ ।

निकाेलसक्रिष्टोफ

द न्युयोर्क टाइम्सबाट अनूदित

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७५ ०७:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×