सतायो बँदेलले : ३ सय रोपनीको बाली नोक्सान

कान्तिपुर संवाददाता

डडेलधुरा — ७ रोपनीमा मकै खेती गरेका भागेश्वर गाउँपालिका ४ का इन्द्रबहादुर मालीले बिहान उठ्दा एउटा बोट पनि सद्दे पाएनन्  । राति पहरा दिन बसेका उनले आँखा अगाडी बँदेलको बितण्डा देखेपछि अहिले खेती नलगाउने मनस्थितिमा पुगेका छन्  ।

‘राती पहरा दिन वसेको हुँ,’ उनले भने, ‘२० देखि ५० बँदेलको समूह आएर मकै भाँच्दै खान लागेपछि बिउझिँएँ जति भगाउँदा पनि भागेनन् उल्टै आक्रमण गर्लान् जस्तो गरेपछि चुपचाप फलिसकेको खेती नष्ट भएको हेरिरहें ।’ २ दिनअघि पनि उनको ४ रोपनीमा लगाएको धान पनि बँदेलले नष्ट गरेका थिए ।

घरनजिकै अरुको जग्गा पनि भाडामा लिएर आलु खेती गरेका आलिताल १, गांगखेतका शेरबहादुर थापाको ६ रोपनीमा लगाइएको आलु बँदेलले एकै रातमा खाएर सिध्याए । ‘२ ठाउँमा गरि १६ रोपनी जतिमा आलु खेती गरेको थिएँ,’ उनले भने, ‘बँदेलले आलु र मकै दुवै सक्यो, बाँकी केही रहेन ।’ उनले गत वर्ष पनि बाँदर र बँदेलले धेरै खेती नष्ट गरेको बताए । ‘सयौंको संख्यामा आउछन्,’ थापाले भने, ‘एक्ला–एक्लै आउन छाडे । पहिले २/४ को संख्यामा आउथे भगाउन पनि सकिन्थ्यो तर पछिल्ला केही वर्षयता सयौंको संख्यामा आउँछन्, भएको सबै बाली नष्ट गरी जान्छन् ।’

पहाडी जिल्लाको मुख्य खाद्यबाली उत्पादन हुने समयमा हरेक कृषकका गुनासो समान छन् । बँदेलको मुख्य निशानामा पनि मकै, आलु, धान र भटमास प्रमुख रहन्छ । यस क्षेत्रको मुख्य बाली मकै हो । आलु र भटमास प्रमुख नगदे बाली हुन् । आलु र मकै बिक्री गरी कृषकहरूले वर्षभरिका लागि आवश्यक खाद्यान्न जोहो गर्छन् ।‘धानमा बाला लागेलगत्तै आक्रमण गर्ने बँदेलले यसपटक बाला नलाग्दै अधिकांश खेती नष्ट गरिसकेको छ,’ भागेश्वरका हरि ठकुराठीले भने, ‘सवैभन्दा वढी सिँचाइ हुने खेतमा फलेको धान वन्यजन्तुको निशानामा परेको छ ।’

मकै र आलुसमेत अधिकांश तरकारी खेती पनि बँदेलले नष्ट गर्न थालेको उनको भनाइ छ । आफ्नो क्षेत्रका ४ गाउँमा मात्र ३ सय रोपनी बढीमा वन्यजन्तुले बाली नष्ट गरेको पनि ठकुराठी बताउँछन् ।

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७६ ११:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पञ्चेबाजा संरक्षणमा युवा

विप्लव महर्जन

(सल्यान) — जिल्लामा लोप हुँदै गइरहेका नौमति तथा पञ्चेबाजा जोगाउन स्थानीय युवाले अभियान थालेका छन्  । शारदा नगरपालिका ६, बरलाका परियार समुदायका युवा लोप हुँदै गएका बाजा संरक्षणमा जुटेका हुन्  ।

जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रमा समेत नौमति र पञ्चेबाजा बज्न छोडेको छ । आधुनिक बाजा तथा मोवाइलको विकासले परम्परागत बाजा लोप भएको भन्दै संरक्षण अभियान चलाइएको हो । घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिले अनुदानस्वरुप दिएको एक लाख ३० हजार रुपैयाँमा बाजा खरिद गरी युवा संरक्षणमा जुटेका हुन् ।

शारदा नगरपालिकाको सहयोगमा युवाले पोखराबाट ल्याइएका प्रशिक्षकमार्फत बाजा बजाउने तालिम लिएका थिए ।


युवाले ८ जनाको समूह बनाएर बाजा संरक्षण थालेका हुन् । उनीहरू औपचारिक पोशाकसहित विभिन्न सार्वजनिक कार्यक्रममा उपस्थित हुन्छन् र बाजा बजाउँछन् । कार्यक्रमका आयोजकले पारिश्रमिक नै दिएर युवालाई बोलाउन थालेपछि समूहको आम्दानी बढिरहेको छ । मौलिक संस्कृति बोकेका बाजा हराउन थालेपछि संरक्षणमा जुटेको स्थानीय दिलबहादुर परियारले बताए । ‘बाजा हराए हाम्रो कला, संस्कृति र संस्कार हराउने भएकाले संरक्षणमा जुटेका हौं,’ उनले भने, ‘विभिन्न औपचारिक कार्यक्रममा सामुहिक रुपमा बाजा बजाउदै आइरहेका छौं ।’ उनले विभिन्न समूहका बैठकमा समेत बाजाबारे जानकारी दिने आफूहरूको योजना रहेको सुनाए । उनले कसैले बाजा बजाउने सीपबारे तालिम लिन खोजे आफूहरू प्रशिक्षण दिन तयार रहेको जानकारी दिए ।


आधुनिक बाजा र संगीतका कारण परम्परागत बाजा संकटमा परेको अर्का युवा विजय नेपालीले बताए । ‘अहिलेको आधुनिक युगमा यसको के महत्व होला जस्तो लागेको थियो, बाँजा बजाउन सिकेपछि यसको महत्वबोध गरेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले विभिन्न औपचारिक कार्यक्रम, मेला, पर्व र प्जुाआजामा हाम्रो माग बढिरहेको छ ।’ गाउँदेखि सदरमुकामसम्म माग बढेपछि आम्दानी बढ्न थालेको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार जिल्लाभरि शारदा नगरपालिकाको बरलामा मात्र पञ्चे र नौमती बाजाको टोली छ ।


परम्परागत कला र संस्कृतिको संरक्षणका लागि व्यवसायिक रुपमा बाजा बजाउँदै आइरहेको अर्का अभियान्ता सन्देश परियार बताउँछन् । ‘हामीले बाजा संरक्षणको सुरुवात गरेपछि स्थानीय सरकारको पनि ध्यानाकर्षण भएको छ,’ उनले भने, ‘बाजासँगै विभिन्न सांस्कृतिक परम्परा जोगाउन विभिन्न अभियान सञ्चालन गर्ने समूहको योजना छ ।’

प्रकाशित : आश्विन १०, २०७६ ११:३२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT