‘कोभिड–१९ को अर्को लहरबाट सुरक्षित रहन सहयोग गर्छौं’- कुराकानी - कान्तिपुर समाचार

‘कोभिड–१९ को अर्को लहरबाट सुरक्षित रहन सहयोग गर्छौं’

‘स्पुतनिक–५’ विश्वका तीन भ्याक्सिनमध्येको हो, जुन ९० प्रतिशतभन्दा बढी प्रभावकारी छ ।
रूसको सरकारी कम्पनीले आफ्ना प्रविधि र अनुभव नेपालमा प्रयोग गर्न चासो व्यक्त गरेको छ ।
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — मुलुकमा कोभिड–१९ को महामारी चलिरहेका बेला २०२० अगस्टमा पहिलो पटक नेपाललाई कोरोना भाइरसविरूद्धको खोपको आशा देखाउने मुलुक हो– रूस । त्यसबेला नेपालका लागि रूसका राजदूतले राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष गणेश तिमिल्सिनासँग सिंहदरबारमा भेटेर आफ्नो देशले कोभिड–१९ विरूद्धको खोप उत्पादन गरेको र नेपाललाई पनि उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए । रूसी खोप ‘स्पुतनिक–५’ नेपालमा आइसकेको भने छैन ।

रूसले सहयोग गर्ने भनेको खोप, नेपालको रेल्वे परियोजनामा चासो, दुई मुलुकबीचको सम्बन्धलगायत विषयमा नेपालका लागि रूसका राजदूत अलेक्से नोभिकोभसँग कान्तिपुरका जगदीश्वर पाण्डेले गरेको इमेल अन्तर्वार्ताको सम्पादित अंश :

तपाईंले ६ महिनाअघि नै रुसले नेपाललाई कोभिड–१९ खोपमा सहयोग पुर्‍याउँछ भन्नुभएको थियो तर अहिलेसम्म रुसी भ्याक्सिन आइपुगिसकेको छैन नि, किन ?

रुस र नेपाल लामो समयदेखि नजिकको मित्र रहँदै आएका छन् । नेपाली जनताले कोभिड–१९ मा सामना गर्नुपरेका चुनौतीका बारेमा हामी सधैं ध्यान दिइरहेका छौं । यो महामारीले पर्यटन क्षेत्रलगायत नेपाली अर्थतन्त्रलाई नराम्ररी असर गरेको छ । २०२० सेप्टेम्बरमा हामीले पहिलो भ्याक्सिन ‘स्पुतनिक–५’ को विकास गरेका थियौं । लगत्तै रुसले नेपाललाई २५ मिलियन डोजसम्म उक्त भ्याक्सिन उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । रुस नेपाल सरकारलाई, नेपाली जनतालाई आवश्यक पर्ने भ्याक्सिन सक्दो चाँडो उपलब्ध गराउन प्रतिबद्ध छ । हामी उक्त भ्याक्सिन नेपालमा दर्ता गराउन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय र यसअन्तर्गत रहेको औषधि व्यवस्था विभागसँग नियमित सम्पर्कमा छौं । ‘स्पुतनिक–५’ को क्लिनिकल परीक्षण र अन्य आवश्यक सूचनाको सम्बन्धमा रुस पारदर्शी छ ।

स्पुतनिक–५ कति प्रभावकारी छ ? कति देशले यो खोप लगाए त ?

म के जानकारी दिन चाहन्छु भने हाम्रो देशमा अहिलेसम्म कोभिड–१९ विरुद्ध तीनवटा भ्याक्सिन आपत्कालीन प्रयोगका लागि दर्ता भइसकेका छन् । ‘स्पुतनिक–५’ गमेलेय रिसर्च इन्स्टिच्युट अफ इपिडिमियोलोजी एन्ड माइक्रोबायोलोजीले विकास गरेको खोप हो । यो राम्रो अध्ययन गरेर सबैभन्दा पहिलो दर्ता भएको मानव एडिनोवायरल भेक्टरमा आधारित प्लेटफर्म हो । ‘स्पुतनिक–५’ भ्याक्सिन ५० भन्दा बढी मुलुकमा दर्ता भइसकेको छ । रुसमा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसहित १० लाखभन्दा बढी जनताले यो खोप लगाइसकेका छन् । जसको कुनै पनि साइड इफेक्ट छैन । ३१ सय जनतालाई यो भ्याक्सिनको ‘पोस्ट–रिजिस्ट्रेसनल’ क्लिनिकल परीक्षण गरिएको थियो । फेज–३ मा स्पुतनिकको क्लिनिकल परीक्षण यूएई, भारत, भेनेजुयला र बेलारुसमा भएको थियो । यो विश्वका तीन भ्याक्सिनमध्येको हो, जुन ९० प्रतिशतभन्दा बढी प्रभावकारी छ ।

नेपालमा स्पुतनिक–५ भ्याक्सिन ल्याउनका लागि रुस र नेपालबीच कुनै सहकार्य भइरहेको छ ?

नेपालमा उक्त भ्याक्सिन प्रयोगका लागि आवश्यक कानुनी प्रक्रिया चाँडो सम्पन्न हुन्छ भन्ने विश्वास रुसले लिएको छ । नेपालमा आपत्कालीन प्रयोगका लागि अनुमति दिन औषधि व्यवस्था विभागलाई गत मार्च १५ मै अनुरोध गरिसकेका छौं । हामीले पेस गरेका कागजातको समीक्षाका लागि कुर्दै छौं । ती कागजात रुसको प्रत्यक्ष लगानी कोषबाट पेस गरिएका छन् । यसअघि नै मैले भनेअनुसार हामी नेपाली पक्षसँग लगातार सम्पर्कमा छौं । हामी विश्वस्त गर्न चाहन्छौं कि उच्चस्तरीय क्षमताको भ्याक्सिन उपलब्ध गराएर फेरि आउन सक्ने कोभिड–१९ को अर्को लहरबाट सुरक्षित राख्न र जीवनलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउन रुसले सहयोग गर्नेछ ।

तपाईंले नेपालको रेलवे परियोजनाको विकासका बारेमा पनि रुचि देखाउनुभएको छ । पछिल्लो पटक भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री वसन्त नेम्वाङसँगको भेटवार्तामा नेपालमा रुसले रेलवे परियोजना विकासका लागि सहयोग गर्ने बताउनुभएको थियो । रुसले कस्तो सहयोग गर्ने भनेको हो ?

हामीले आधुनिक रेल्वे सञ्जाल विकास गरेका छौं । आधुनिक रेल सञ्जालले काउकसस र उर्ल पहाडजस्ता जटिल भूभागसम्म मुलुकभर विभिन्न सामग्रीलाई एकीकृत गर्न सहयोग गरेको छ । रुसमा संसारको सबैभन्दा ठूलो रेल सञ्जाल छ । हामी भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयको प्रयास देखेर अत्यन्त खुसी भयौं । मन्त्रालयले देशमा नयाँ यातायात पूर्वाधार तयार गर्न कडा मिहिनेत गरिरहेको छ । विशेषगरी पूर्व–पश्चिम रेलवे परियोजनालाई जोड्न सक्छ । रुसको सरकारी कम्पनीले आफ्ना प्रविधि र अनुभव नेपालमा प्रयोग गर्न चासो व्यक्त गर्दै नेपाली पक्षलाई पत्र पठाएको छ । हाम्रो जानकारीमा आएअनुसार अहिले उक्त कम्पनीका प्राविधिकले नेपाली पक्षले प्रदान गरेको डाटा अध्ययन गरिरहेका छन् । साथै, रुसी पक्ष काठमाडौंमा लाइट मेट्रो निर्माणको परियोजनामा सहकार्य गर्न पनि तयार छ ।

नेपाल र रुसको सम्बन्धलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ?

मैले पहिले पनि भनिसकें, रुस र नेपाल सौहार्दपूर्ण र घनिष्ठ सम्बन्ध भएका मित्र छन् । १९५६ जुलाई २० बाट दुई मुलुकबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको हो । त्यसबेलादेखि नै हाम्रो घनिष्ठ सम्बन्ध छ । हामी विश्वास गर्छौं, भर्खरै खोपको पहल, यातायात पूर्वाधारमा सहयोग, जलविद्युत् परियोजना निर्माण तथा मस्को–काठमाडौं सीधा उडान पुनःस्थापनाले द्विपक्षीय सम्बन्धको स्तरमा ठूलो वृद्धि गर्न सक्छ । रुसले दुवै देशबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई कदर गर्छ । विशेषगरी रुस–नेपाल भ्रातृत्व दोस्रो विश्वयुद्धका दौरानमा रह्यो । त्यसबेला रुसका जनताले पश्चिमी र पूर्वी भागमा अलाइड फोर्स (जर्मनी, इटाली र जापानको सहकार्यको फोर्स) सँग लड्नुपरेको थियो । त्यसबेला नेपाली सैनिकहरूले पनि त्यही अलाइड फोर्ससँग लडेका थिए ।

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७७ ०९:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘डाकिनी’ निर्देशकको लिच्छवि हाउस सपना

नेपालीसँग अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा देखाउन सक्ने मौलिक कथाहरु छन् । – जोङसार खिन्से रिम्पोछे, निर्देशक
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — सबै ठीकठाक चलेको भए २०७५ असोजताका ललितपुरको पाटन र काभ्रेको पनौतीमा छायांकन भएको फिल्म ‘लुकिङ फर अ लेडी विथ फ्यांग्स एन्ड अ मुस्टाच’ संसारभर प्रदर्शनमा आइसकेको हुने थियो ।

भारतीय, भुटानी र अमेरिकी ४३ कलाकारसहित एक सय ११ जनाको टोलीले नेपालभित्रै छायांकन गरेर बनाएको यो फिल्मको नेपाली नाम ‘डाकिनी’ हो । कोरोना कहरले तयारी नबिथोलेको भए डाकिनी नेपालभित्रै नेपाली भाषामा र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा अंग्रेजी र तिब्बती भाषामा प्रदर्शनमा आइसक्ने थियो ।

यही डाकिनीका निर्देशक जोङसार खिन्से रिम्पोछे (खिन्से नोर्बु) शुक्रबार मात्रै सिंगापुरबाट काठमाडौं ओर्लिए । यसपालाको काठमाडौं बसाइमा उनी तिब्बती र अंग्रेजी भाषाको उक्त फिल्मलाई नेपालीमा डबिङ गराउने र आफ्नै परिकल्पनामा बौद्धमा बन्न लागेको लिच्छवि हाउसको काम अघि बढाउने योजनामा छन् । कोरोना कहरपछि केही समय रोकिएर फेरि निर्माण प्रक्रिया सुरु भएको बौद्धको साढे तीन रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको लिच्छवि हाउसको काम छिटो अघि बढाउने कार्यसूची पनि उनीसँग छ ।

बुद्ध धर्मका अग्रणी गुरु खिन्से नोर्बु रिम्पोछेको परिचय फिल्म निर्देशक र लेखकका रूपमा पनि संसारभर उत्तिकै प्रख्यात छ । सन् १९९९ मा उनले बनाएको पहिलो फिल्म ‘द कप’ भारतस्थित तिब्बती शरणार्थी शिविरमा रहेको बालभिक्षुमा केन्द्रित थियो, विश्व प्रसिद्ध फिल्म महोत्सव क्यान्समा देखाइएको थियो । त्यसपछि उनले ट्राभलर्स, म्याजिसियन, भारा जस्ता अन्तर्राष्ट्रियस्तरका फिल्महरू बनाए । उनले बनाएको फिल्म ‘हिमा हिमा : सिंग मी अ सङ ह्वाइल आई वेट’ भने सन् २०१६ मा टोरन्टो र लोकार्नो जस्तो ख्याति प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूमा देखाइएको थियो । बौद्ध दर्शनबारे उनले लेखेको चर्चित पुस्तक ‘ह्वाट मेक्स यु नट अ बुद्धिस्ट’ का अलावा अन्य आधा दर्जन पुस्तकहरू पनि छन् ।

जोङसार खिन्से रिम्पोछेले सन् २००६ मा भारतीय ज्ञान परम्पराको संवर्द्धन गर्न भारतको हिमाचलमा बुद्धिस्ट इन्स्टिच्युटलाई बदलेर डियर पार्क इन्स्टिच्युट स्थापना गरेका थिए । सन् २०२० मा भने उनले कालिम्पोङमा बुद्ध पादा नामक संस्था खोले । यी दुवै संस्थाले परम्परागत बौद्ध शिक्षा दिनेभन्दा फरक शैलीमा परम्परागत कला, परम्परा र प्रथालाई संवर्द्धन र त्यसको उन्नयनमा जोड दिइरहेका छन् । यिनै दुई संस्थाको सफलताबाट सिकेर बौद्धमा लिच्छवि हाउस बनाउने योजनामा उनी अघि बढिसकेका छन् ।

लिच्छविकालमा काठमाडौंमा बौद्ध परम्पराले व्यापकता पाएको र त्यही बेला बौद्ध दर्शन विस्तारित हुँदै तिब्बतदेखि मध्य एसियाभर फैलिएकाले उनले यो केन्द्रको नाम लिच्छवि राखेका हुन् । जहाँ चित्रकला, संगीत, फिल्मलगायत कला सिर्जना गर्ने, प्रदर्शन गर्ने मात्रै नभएर अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म निर्माता, स्क्रिप्ट लेखक र क्यामेराम्यान आएर केही साताको कक्षा पनि लिन सक्नेछन् । अघिल्लो वर्ष नै बौद्ध परम्परासँग सम्बन्धित कलाहरूको प्रदर्शनी गर्ने अमेरिकाको रुबिन आर्ट म्युजियममा डाकिनीको सार्वजनिक प्रदर्शनी गर्ने कार्यक्रम थियो । तर कोरोना महामारीका कारण उक्त कार्यक्रम महिनौंपछि धकेलियो । अमेरिकाकै ट्राइबेका फिल्म फेस्टिभलमा प्रदर्शन गरिने कार्यक्रम पनि अनिश्चित समयका लागि पछि सर्‍यो । कोरोना कहरको अनिश्चितताका माझ रुबिन आर्ट म्युजियमले यो फिल्म आगामी बिहीबारदेखि भर्चुअल रूपमा देखाउँदै छ ।

भुटानमा जन्मिएका रिम्पोछेको परिचय बौद्ध गुरुका रूपमा भए पनि उनी आफूलाई गुरु भन्न उतिसारो रुचाउँदैनन् । उनले पाली र तिब्बतीयन भाषामा रहेका बौद्धका ८४ हजार सूक्तिहरूलाई एक सय वर्ष लगाएर अंग्रेजीमा अनुवाद गराउने परियोजना पनि सँगसँगै चलाइरहेका छन् । जसमा अहिले सयौं अनुवादकहरूले स्वयंसेवी रूपमा संलग्न भइरहेका छन् भने उनी आफैंले अनुवाद सिकाउने कक्षाहरूको पनि नेतृत्व गरिरहेका छन् ।

३० वर्षको उमेरमा पहिलो चोटि नेपाल आएका ५९ वर्षीय रिम्पोछेले कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा भने, ‘म धेरै पहिला नेपाल आउन खोजेको थिएँ । बुद्धको जन्मभूमिमा कुन बुद्धिस्ट आइरहन नखोज्ला र ?’ उनले शाक्यमुनि बुद्ध अहिले पनि बाँचिरहेको भए नेपाली राहदानी बोकेर हिँडिरहेका हुने थिए भन्ने सम्झाउँदै नेपाली तन्नेरीलाई कलाका विभिन्न माध्यमबाट बौद्ध दर्शन परम्परा बुझाउने काम सुरु गर्न लागिपरेको बताए ।

खासगरी पश्चिमाहरूले बुद्धलाई धर्मका रूपमा व्याख्या गरेको बताउने उनले परम्परागत शैलीमा पूजा गर्ने, प्रार्थना गर्नेलगायत अनेकन विधिबाहेक पनि बुद्धिज्मका अरू पाटाहरू रहेको उनको मत छ । उनले भने, ‘बुद्धिज्मलाई कलाको माध्यमबाट फरक शैलीमा नेपालले बुझाउन सकोस् ।’

तन्नेरी पुस्तालाई परम्परागत कला, दर्शन र प्रथाको अभ्यास गर्न पुरानै समयमा फर्किनुपर्छ भनेर बताउनुभन्दा उनीहरूलाई संगीत, चित्रकला, फिल्म वा अन्य कला माध्यममार्फत त्यतातिर डोर्‍याउनुपर्छ भन्ने रिम्पोछेको बुझाइ देखिन्छ । उनले भने, ‘लिच्छवि हाउस यही सपनाको प्रतिरूप हो । जहाँ तन्नेरीहरू कलाका अनेकन माध्यममार्फत परम्परागत संगीत, दर्शन परम्परा र कलाको जर्गेना गर्न सकून् ।’

आफूलाई व्यावसायिक फिल्म निर्देशक नमान्ने र बौद्ध दर्शनको गहिरो ज्ञान राख्ने रिम्पोछेले कोरोना कहरले मानिसको परम्परागत जीवनशैलीलाई बदल्ने र एकै बसाइमा हेरिसक्ने फिल्मभन्दा सिरिजहरू हेर्नेतर्फ मानिसहरूको झुकाव बढ्न सक्ने आफ्नो अडकल सुनाए । उनले भने, ‘कोरोनाले मानिसका धेरै आनीबानीहरू बदलिदिएको छ ।’ तीव्र रफ्तारमा कुदिरहेका मानिसलाई कोराना कहरले टक्क रोकेर आफूबारे सोच्न बाध्य तुल्याएको बताए । भने, ‘कोरोनाको धेरै नकारात्मक कुरा पनि होलान् तर एउटा कुरामा भने फाइदा भयो । धेरै मान्छेले आफैंलाई नियाल्न पाए । हामीभित्रको लोभ र भौतिक स्रोतसाधनप्रतिको सम्मोहनबारे पनि सोच्न बाध्य बनायो होला ।’

रिम्पोछेसँगको संवाद बौद्ध दर्शन र परम्परामा मात्रै सीमित रहने कुरै भएन । अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूमा आफ्ना फिल्मका कारण ख्याति कमाएका उनले डाकिनीको छायांकनका क्रममा कैयन् दिन पनौती र पाटनमा बिताएका थिए । ती दिनहरू सम्झँदै उनले सुनाए, ‘नेपालमा फिल्म छायांकन गर्दाका केही क्रु मेम्बरको सक्रियता देखेर मलाई लाग्यो, उनीहरू ट्यालेन्ट छन् र प्रशस्त सम्भावना बोकेका छन् ।’

भनेर अथवा लेखेर व्यक्त गर्न नसकेका कुराहरू फिल्ममार्फत व्यक्त गर्न सकिने मान्यता राख्ने रिम्पोछेले आफूसँग फिल्म बनाउन लायक एउटा नेपाली कथा रहेको र त्यसमा सकेसम्म शतप्रतिशत नेपालीहरूकै संलग्नतामा फिल्म बनाउने चाहना राखेको सुनाए । उनले थपे, ‘शतप्रतिशत नै नभए पनि ८० प्रतिशत नेपालीको संलग्नतामा त्यो फिल्म बनाउनेछु ।’

बारम्बारको नेपाल भ्रमण गरे पनि उनले नेपाली फिल्म निर्माता र निर्देशकसँग लामो बसउठ गर्ने अवसर भने पाएका रहेनछन् । तर उनले नेपालसँगको लामो संगतलाई पर्गेल्दै भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा देखाइन लायक थुप्रै कथाहरू नेपाली समाजमा छन् । मात्रै तिनलाई नेपाली शैली र नेपाली स्वादमा देखाउन सक्नुपर्‍यो ।’

उनले हलिउड र बलिउडको फिल्म निर्माणको शैलीमा नेपाली कथा भन्न जरुरी नरहेको बताउँदै नाफा मात्रै गर्ने उद्देश्यले खर्चिलो फिल्म बनाउने होडमा भन्दा मौलिक कथा मौलिक शैलीमा भन्ने तरिका विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिए । उनले भने, ‘पैसा र प्रविधि मात्रै ठूलो कुरा होइन । संसारका कैयन् प्रसिद्ध फिल्म मोबाइल फोनबाटै खिचिएका छन् । मात्रै नयाँ कथा र कथा भन्ने मौलिक शैली जरुरी छ ।’

प्रकाशित : चैत्र २१, २०७७ ०८:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×