‘जोखिमयुक्त हिमताल विस्फोटनको खतरा औंल्याएर पूर्वतयारी गर्नुपर्छ’- कुराकानी - कान्तिपुर समाचार

‘जोखिमयुक्त हिमताल विस्फोटनको खतरा औंल्याएर पूर्वतयारी गर्नुपर्छ’

चार दशकयता नेपालमा रहेका हिमताल २५ प्रतिशत क्षेत्रफलले बढेको देखिन्छ
नेपालमा आधा हेक्टरभन्दा ठूलो क्षेत्रफल भएका हिमतालहरु झन्डै १५ सयभन्दा बढी छन् । तीमध्ये अघिल्लो वर्षको अध्ययन अनुसार २१ वटा हिमतालहरु उच्च जोखिमयुक्त देखिन्छन् ।
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — भारतको उत्तराखण्डको चमोली जिल्लामा आइतबार बिहान हिमनदी फुटेर धौलीगंगालगायतका नदीमा आएको बाढीका कारण रैनी र तपोवन क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा जिउधनको क्षति पुर्‍याएको छ । बाढीका कारण सोमबार साँझसम्म २६ जनाको शव भेटिएको र १ सय ५० भन्दा बढी बेपत्ता रहेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरुले जनाएका छन् ।

नेपालमा पनि हिमपहिरो र हिमनदी विस्फोटनका घटनाहरु हुने गरेका छन् । जलवायु परिवर्तनको उच्च १० जोखिम मुलुकभित्र पर्ने नेपालमा खतरामा रहेका धेरै हिमतालहरु छन् । हिमपहिरो र हिमताल विस्फोटन र त्यसले ल्याउन सक्ने असरबारे त्रिभुवन विश्विवद्यालय वातावरण विज्ञान केन्द्रीय विभागका सह-प्राध्यापक एवं जलवायु विज्ञ डा. सुदीप ठकुरीसँग कान्तिपुरका लागि गोविन्द पोखेरलले गरेको कुराकानीः

केही दिनअघि भारतको उत्तराखण्डमा जनधनको क्षति हुने गरी भएको हिमताल विस्फोटन हो कि हिमपहिरो ?

भारतको नन्दादेवी पर्वत क्षेत्रमा त्यहाँको दोस्रो अग्लो पहाड नन्दादेवी (७१०८ मिटर) अवस्थित छ । जहाँ करिब २० किमि लम्बाइ भएको नन्दादेवीसहित अन्य ठूला हिमनदी छन् । अहिले आकस्मिक बाढी आउनुको कारण तत्काल यकिनका साथ भन्न नसकिए पनि नन्दादेवी हिमनदीमा गएको बरफ वा चट्टानी पहिरो कारण हुन सक्छन् । त्यस क्षेत्रमा हेर्दा ठूला तालहरु प्रत्यक्ष देखिँदैनन् । केही बरफहरु फुटेर हिमनदीभित्र जमेका पानीको ताल वा बरफ झरेर त्यसले नदीलाई छेकेपछि पानी जमेर विस्फोट हुँदाको नतिजा जस्तो पनि देखिन्छ । नेपालमा सेती नदीमा सन् २०१३ मा गएको बाढी जस्तैको प्रकृति त्यहाँ भएको हो कि भन्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ ।

भारतको ऋषिगंगा नदीको उद्गमस्थल नन्दादेवी हिमनदी हो । उत्तराखण्डमा भएको घटना धौलीगंगामा हो । यसको असर त्यही देखिएको छ । नन्दादेवीमा हिमपहिरो गए पनि त्यहाँको पानी थुनिएपछि आएको आकस्मिक बाढी 'फ्लास फ्लड' ऋषिगंगा हुँदै धौलीगंगामा देखियो । घटना हुनुअघि र पछिका भू–उपग्रहबाट लिएका तस्बिरहरुलाई हेर्दा भने ठूलो पहिरो खसेर हिमनदीभित्र रहेका तालहरुलाई असर पारेर एक्कासी बाढी आएको देखिन्छ ।

यो घटनाबाट नेपालले के सिक्ने ?

हिमताल वा हिमनदी विस्फोटनको घटना नेपालमा पनि हुने गरेको देखिन्छ । भारतमा हिमताल विस्फोटन हुँदा नेपाललाई त्यसको प्रत्यक्ष असर नदेखिएला तर हामीले त्यस घटनाबाट भने पाठ सिक्नुपर्छ । हिमनदी र हिमतालको अवस्थाले गर्दा यस्ता घटनाहरु नेपालमा दोहिरिन सक्ने सम्भावना प्रशस्त छन् । यसका लागि पूर्वतयारीका काम गर्नुपर्छ । तथ्यांक संकलनको काम गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

कोशी जलाधार क्षेत्रमा गएको हिमपहिरो

तिब्बतका ताल विस्फोट भए नेपाललाई कत्तिको खतरा हुन्छ ?

नेपालका अरुण, भोटेकोसी, तामाकोसी, कर्णाली लगायतका धेरै नदीहरुको स्रोत तिब्बतमा रहेका हिमनदी र हिमतालहरु हुन् । त्यसैले तिब्बतमा हुने कुनै पनि हिमनदी तथा हिमतालका गतिविधिहरुले नेपाली क्षेत्र प्रभावित हुन सक्छन् । जस्तै, सन् २०१७ मा तिब्बतमा हिमताल विस्फोटन हुँदा नेपालको भोटेकोसीमा ठूलो बाढी आउँदा नेपालतर्फका हाइड्रोपावर, पुल लगायतका भौतिक संरचना तथा बस्तीहरुमा क्षति भएको थियो । नेपालमा भन्दा जोखिमपूर्ण हिमनदीहरु तिब्बतमा धेरै छन् । हालैको अध्ययनहरुले पनि त्यही देखाउँछ ।

नेपालमा आधा हेक्टरभन्दा ठूलो क्षेत्रफल भएका हिमतालहरु झन्डै १५ सयभन्दा बढी छन् । तीमध्ये अघिल्लो वर्षको अध्ययनअनुसार २१ वटा हिमतालहरु उच्च जोखिमयुक्त देखिन्छन् । त्यस्तै तिब्बतीयन क्षेत्रमा पनि झन्डै २ हजार ताल छन् । जसको प्रत्यक्ष असर नेपालीमा भू-भागमा पनि पर्छ । विगतमा दिनहरुमा पनि हिमताल विस्फोटनका घटना नेपालमा देखिसकिएको छ ।

सन् १९२२ देखि नेपालमा अहिलेसम्म ६० भन्दा बढी हिमपहिरोको तथ्यांक हामीले संकलन गरेका छौं । ती घटनाहरुमा ३७२ जनाको ज्यान गएको देखिन्छ । सबैभन्दा बढी हिमपहिरो खुम्बु क्षेत्रमा गएको देखिन्छ । मानवीय हिसाबले हेर्दा सगरमाथा क्षेत्रमा सन् २०१४ मा गएको हिमपहिरो ठूलो हो । त्यसबेला ५९ जनाको ज्यान गएको थियो । त्यस्तै सगरमाथा क्षेत्रमा सन् १९९५ मा ४८ जनाले ज्यान गुमाएका थिए ।

यो समस्याबाट नेपाललाई मात्रै असर पर्छ कि भारतलाई पनि ?

यो एउटा मात्रै देशको समस्याभन्दा पनि हिमालय क्षेत्रमा भएका राष्ट्रहरुबीचको प्रमुख समस्याको रुपमा लिइनुपर्छ । यहाँ रहेका देशहरुले आपसमा मिलेर रणनीति बनाउनुपर्ने जरुरी देखिन्छ । यस्ता समस्याहरुको संयुक्तमा अध्ययनमा जोड दिनुपर्छ । जस्तै, तिब्बतीयन क्षेत्रमा ताल फुट्दा त्यसको असर नेपालमा मात्रै नभई नेपालसँग सीमा जोडिएका भारतका क्षेत्रमा पनि पर्छ । संयुक्त रुपमा अध्ययन, सूचनाको आदानप्रदान र न्यूनिकरणका उपायहरु अपनाउनुपर्ने हुन्छ । जस्तै, तिब्बतमा ताल फुट्न लागेको छ तर त्यसको सूचना नेपालमा भएन भने त्यसको क्षति भयावह हुन्छ ।

के गर्नुपर्छ नेपालले ?

विस्फोटन कतिखेर हुन्छ भन्ने यकिनका साथ भन्न सकिँदैन । तथापि अध्ययनहरु हेर्दा पहिचान भएका वा हुन बाँकी जोखिमयुक्त हिमताल विस्फोटनको खतरा औंल्याएर पूर्व तयारीका कामहरु गर्न सक्नुपर्छ । पहिलो जलवायुको अध्ययन, दोस्रो हिमतालको अनुगमन र तेस्रो पूर्वसूचना प्रणाली हो । चौथोमा तटीय क्षेत्रहरुमा पूर्वतयारी हो ।

तल्लो वरण हिमताल ।

हिमताल विस्फोटन भनेको प्राकृतिक रुपमा पनि हुने कुरा हुन् । रोकथाम भनेर ठ्याक्कै विधिहरु प्रयोग गर्न गाह्रै छ । तर त्यसबाट बच्ने उपाय र प्रभावहरु कम गर्न सकिन्छ । जोखिमयुक्त हिमतालहरुको पहिचान गर्ने, संरचनाहरु हटाउने वा पानीको मात्रा घटाउन सकिन्छ । रोकथामभन्दा पनि क्षति कम गर्ने उपायहरु हामीले निकाल्नुपर्ने हुन्छ ।

जलवायु परिवर्तनले यसलाई कतिको असर गरिरहेको छ ?

जलवायु परिवर्तनको असरले हिमताल र हिमनदी बन्ने र फैलने प्रक्रियालाई असर गरिरहेको हुन्छ । हामीले गत वर्ष गरिएको अनुसन्धानले सन् १९७६ देखि २०१५ सम्म नेपालको औसत तापक्रम ० दशमलव ०४ डिग्री सेल्सियसले बढेको देखिन्छ । यसले के देखाउँछ भने तापक्रम बढ्दै जाँदा हिमनदी पग्लन सक्ने र नयाँ हिमताल बढ्ने सम्भावना बढी हुन्छ । तालहरुको क्षेत्रफल बढ्दै जाँदा फुट्ने जोखिम पनि बढ्छ । जलवायु परिवर्तनको जोखिमको हिसाबले नेपाल विश्वको १० मुलुकभित्र पर्छ ।

खुम्बु क्षेत्रमै हिमपहिरो र हिमताल विस्फोटनका घटनाहरु किन भइरहन्छन् ?

मुख्यतः हिमतालहरुको संख्या र फैलावटको हिसाबले सबैभन्दा बढी छन् । जुन त्यहाँको भौगर्भिक अवस्थाका कारणले गर्दा हो । किनभने त्यहाँ धेरै हिमनदीहरु र हिमताल बन्नका लागि हिमताल बन्नका लागि उपयुक्त भगौर्भिक बनावट रहेको छ । नेपालको पश्चिम भागमाभन्दा पूर्वी भागमा उच्च हिमाली क्षेत्रहरु हुनुका साथै हिमनदीहरुको संख्या र फैलावट पनि बढी छ । सोही कारण त्यहाँ बढी विस्फोटन हुन्छन् ।

हिमताल र हिमनदीको प्रस्ट अर्थ के हो ?

हिमनदी भन्नाले समान्यतः बगिरहेको बरफको ढिक्कालाई जनाइन्छ । बाहिरबाट हेर्दा स्थिर देखिए पनि हिमनदी विस्तारै बगिरहेको हुन्छ जुन केही वर्षको अन्तरालमा थाह पाउन सकिन्छ । हिमताल भनेको हिमनदीका बरफ तथा हिउँ पग्लिएर बनेको पोखरी वा ताल हो ।

हिमनदी र ताल कसरी बन्छन् ?

उच्च हिमाली क्षेत्रमा पानीको सट्टा हिउँ पर्छ । अत्यन्त चिसो क्षेत्रमा हिउँ आफैंमा लामो समयसम्म थुप्रिएर जाँदा त्यो जम्छ र बरफ बन्छ । पृथ्वीको गरुत्वाकर्षणले बरफ भिरालो क्षेत्रतिर बग्छ । त्यसरी बगेर जाने बरफको थुप्रोलाई हिमनदी भनिन्छ । एक हिसाबले भन्दा हिमनदी बन्ने र पग्लिएर जाने नियमित पक्रिया हो । भौगर्भिक अवस्थालाई हेर्दा यिनीहरु एक वर्गकिलोमिटरभन्दा सानादेखि लिएर सयौं वर्गकिलोमिटरसम्म हुन्छन् । नेपालमा सबैभन्दा ठूलो हिमनदी खुम्बु क्षेत्रमा रहेको नोक्जुम्बा हो जसको क्षेत्रफल करिब ९८ वर्ग किलोमिटर छ ।

नेपालको परिपेक्षमा हेर्दा विभिन्न किसिमका हिमताल छन् । कुनै हिमनदीको सतहमा हुन्छन् भने कुनै छेवैमा अथवा हिमनदीभन्दा केही टाढा छुट्टिएर रहेका हुन्छन् । तर पनि हिमनदी वा हिउँ पग्लिएर पानीको प्रवाह चाहिँ भइरहेको हुन्छ ।

तल्लो वरुण हिमताल ।

त्यसबाहेक पनि प्रत्यक्ष रुपमा नदेखिने तालहरु हिमनदीको सतहमुनि रहेका हुन्छन् । सामान्यतः कुनै एउटा भौगर्भिक सतहमा पानी जमेर हिमनदी वा हिउँ पग्लिएर जमेको पानीमा हिमताल बन्छ । सुरुमा सानो हुन सक्छ विस्तारै हिमनदी वा बरफहरु पग्लदै जाँदा क्षेत्रफल पनि बढ्दै जान्छ । कुनै हिउँ पग्लिएर बनिरहेको हुन्छ भने कुनैमा बरफ पनि पग्लिएको हुन्छ । हिमनदीमा रहेका तालहरुको क्षेत्रफल चाहीँ छिटो बढ्छ । पानीले छिटो बरफ पगाल्ने भएकाले क्षेत्रफल पनि सोही अनुरुप बढेको हुन्छ ।

नेपालको सन्दर्भमा हिमनदीमा रहका हिमतालहरुको संख्या र आकार बढिरहेको देखिन्छ । विगत चार दशकको समयलाई हेर्ने हो भने नेपालभित्र रहेका हिमताल २५ प्रतिशत क्षेत्रफलले बढेको देखिन्छ भने नयाँनयाँ हिमतालहरु बन्ने प्रक्रिया पनि देखिन्छ । नेपालमा हिमतालमा त्यस्ता केही हिमतालहरु पनि छन् जुन आश्चर्यजनक तरिकाले छिटो बढेका देखिन्छन् । जस्तै इम्जा, च्छो रोल्पा, ठूल्लागी, तल्लो वरुण हुन् । यी तालहरु सबै हिमनदीसँग जोडिएका छन् । त्यही भएर छिटो क्षेत्रफल बढिरहेको छ । तीनको क्षेत्रफल औसतमा २ सय प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको देखिन्छ ।

हिमताल विस्फोटन र हिमपहिरोबीचको भिन्‍नता ?

सामान्यतः हिमताल विस्फोटन भन्नाले तालमा भएको पानी तालको बाँध फुटेर वा बाँध नाघेर आकस्मात रुपमा बाहिर जाने भन्ने बुझिन्छ । जसलाई हामी ग्लयासियल लेक आउटब्रस्ट (जीएलओएफ) पनि भनिन्छ । यसका कारणहरु विभिन्न छन् । जस्तै ताल बढ्दै जाँदा धेरै पानीको मात्रा हुँदा चापका कारण विस्फोटन हुन सक्छ भने तालको वरिपरि रहेका भिरालो क्षेत्रहरुमा पहिरो जाने वा चट्टान खस्दा वा बरफहरु झर्दा पनि फुट्न सक्छ ।

हिमपहिरोलाई हिउँको एभालान्च पनि भनिन्छ । अर्थात् हिउँको ठूलो परिमाण झरेर जाने पहिरो हो । ठूलो मात्रामा हिउँ खस्नु चाहिँ हिउँको एभालान्च हो । यसमा बरफ र चट्टानहरु सँगै जान सक्छन् । हाम्रो हिमाली क्षेत्रमा विभिन्न कारणले जस्तै चट्टान, भूकम्प अत्याधिक पर्ने भएकाले पनि गइरहेको हुन्छ जसको यकिन तथ्यांक भने छैन ।

प्रकाशित : माघ २७, २०७७ २०:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अमेरिकामा उड्दै छ नेपाली विद्यार्थीको 'गरुडा'

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — अमेरिकाको न्यु मेक्सिकोमा जुन २२ देखि २६ सम्म विश्वको सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालयस्तरीय रकेट इन्जिनियरिङ प्रतिस्पर्धा हुँदै छ ।

यो प्रतियोगितामा १० हजारदेखि ३० हजार फिटसम्म उड्न सक्ने ठोस, तरल र हाइब्रिड तीनै प्रकारका ‘केमिकल प्रोपलेन्ट’ प्रयोग हुने रकेटहरू उडाइन्छ । सहभागीहरुले यहाँ ४ देखि ८ इन्च व्यास भएका, ८ देखि २० फिट लम्बाइ भएका रकेटहरुको परीक्षण गर्छन् ।

एक्सपेरिमेन्टल साउन्डिङ रकेट एसोसिएसन (इएसआरए) र स्पेसपोर्ट अमेरिकाको संयुक्त आयोजनामा हुन लागेको ‘स्पेसपोर्ट अमेरिका कप–२०२१’ मा यस वर्ष नेपाली विद्यार्थीहरुले पनि सहभागिता जनाउँदै छन् । काठमाडौं विश्वविद्यालयका तर्फबाट ओपन रकेट्री एन्ड स्पेस सोसाइटी (ओआरएएसएस नेपाल) ले प्रतिस्पर्धा गर्दै छ ।

उनीहरुले त्यहाँ उडाउने आफ्नो रकेटलाई ‘गरुडा’ नाम दिएका छन् । उनीहरु १० के–कोट्स–अल प्रोपल्सन विधामा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । विद्यार्थीहरुले रकेटको डिजाइन चरण र विभिन्न सफ्टवेयरबाट प्रारम्भिक ‘सिमुलेसन’हरु पूरा गरी प्रतियोगितामा सहभागी हुन आवश्यक मापदण्ड पूरा गरिसकेका छन् ।

पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयको कलेज अफ इन्फर्मेसन टेक्नोलोजी एन्ड इन्जिनियरिङमा पहिलो वर्ष अध्ययनरत २२ वर्षे मोहन तामाङको नेतृत्वमा ३ किलोमिटरसम्म उचाइमा उड्ने ‘गरुडा’को निर्माण भइरहेको छ ।

०००

गरुड एक प्रजातिको चरा हो । हिन्दू धर्मावलम्बीहरु यसलाई विष्णुको वाहनको रुपमा लिन्छन् र पुज्छन् पनि । रकेटको नाम पनि यसैबाट राखिएको तामाङले बताए । उनका अनुसार मार्च १ तारिखका दिन परीक्षण गर्ने तयारीमा रहेको ‘गरुडा’को निर्माण कार्य ४० प्रतिशत सकिएको छ । ११ हजार फिट उचाइसम्म माथि जाने यो रकेटले ४ किलोग्रामसम्मको सर्भिलेन्स २ युनिट क्युबस्याट बोक्न सक्छ । ७.४२ फिट उचाइ रहेको गरुडाको व्यास ६ इन्चको छ । यो प्रतिसेकन्ड १ हजार १ फिटको गतिले उड्न सक्ने तामाङले बताए ।

फाइबर ग्लासबाट निर्माण भइरहेको यो रकेटको तौल २२.६ केजी छ । ज्वाइन्ट्सहरुमा अल्मुनियम प्रयोग गरिएको छ । प्रोपलेन्टका रुपमा प्रयोग हुने ‘एमोनियम पर्कोलेट’ चाहिँ बाहिर देशबाट किनेर ल्याउने उनीहरुको तयारी छ ।

०००

३० जनाको समूहले गरुडा बनाउन कामलाई ७ भागमा विभाजन गरेको छ । उनीहरु बिहान ११ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म यसमै खटिन्छन् । कहिले थापाथली, पुल्चोक त कहिले काठमाडौं विश्वविद्यालय । उनीहरु सकेसम्म समयमै काम गर्ने योजनामा छन् । हाल प्रोटोटाइप निर्माणको काम ८० प्रतिशत सम्पन्न भए पनि परियोजनाको काम ४० प्रतिशत मात्रै भएको छ ।

रकेटको स्ट्रक्चरल पार्ट्स थापाथली क्याम्पसमा इन्डस्ट्रियल इन्जिनियरिङमा चौथो वर्ष अध्ययन गरिरहेका अमृत ढुंगानाको नेतृत्वले हेरिरहेको छ । मेकानिकल इन्जिनियरिङमा तेस्रो वर्ष अध्ययनरत सुनील बेलवासेको नेतृत्वमा रकेटको रिकभरी पार्टका काम भइरहेका छन् । उडानका क्रममा हुने कम्युनिकेसन र कम्प्युटिङ हेर्ने फ्लाइट कम्प्युटरसम्बन्धी काममा रमेश साउदले नेतृत्व गरिरहेका छन् । उनी इलेक्ट्रिकल एन्ड कम्युनिकेसन इन्जिनियरिङमा तेस्रो वर्ष अध्ययनरत विद्यार्थी हुन् ।

रकेटको प्रोपल्सन र इन्धनसम्बन्धी कामको नेतृत्व किशन मिश्रले लिएका छन् । उनी पुल्चोकमा एरोपस्पेस इन्जिनियरिङमा दोस्रो वर्ष अध्ययनरत छन् । रकेटको भारवाहनसम्बन्धी पे लोडको नेतृत्व कपाली खनालले पाएका छन् । उनी थापाथली क्याम्पसमा इलेक्ट्रिकल एन्ड इलेक्ट्रोनिक्समा चौथो वर्ष अध्ययनरत छन् ।

पोखरा विश्वविद्यालयअन्तर्गतको एनसीआईटीमा सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ अध्ययन गरिरहेकी सेर्जा सिर्जन श्रेष्ठले ग्राउन्ड स्टेसनसम्बन्धी कामको नेतृत्व गरिहेकी छन् । पर्याप्त रकम जुटे समयमै ‘गरुडा’को प्रक्षेपण उडान नेपालमा हुनेछ । रकेट निर्माणको सम्पूर्ण कार्य गर्न ८ लाख २८ हजार लाग्ने उनीहरुले बताए । एभिओनिक्स, प्रोपल्सन, रिकभरी, स्ट्रक्चर, मेकानिजम, पेलोड, दर्ता शुल्क र अन्य गरेर १० लाख लाग्ने उनीहरुलाई सघाउँदै आएका हिमालयन साइन्स फाउन्डेसनका अध्यक्ष आतंक बस्नेतले बताए । हाल बस्नेतको नेतृत्वमा फन्ड जुटाउने काम भइरहेको छ ।

नास्टद्वारा अस्वीकृत प्रोजेक्टलाई अमेरिकी संस्थाको स्वीकृति

इन्जिनियरिङ कलेजका विद्यार्थीहरुले निर्माण गर्न लागेको गरुडा रकेटलाई नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रतिष्ठान (नास्ट)ले अस्वीकृत गरे पनि अमेरिकी संस्थाले स्वीकृत गरेको हो ।

तस्बिरहरु : अनिस रेग्मी/कान्तिपुर

अघिल्लो वर्ष यही योजना नास्टमा पेश हुँदा ‘अयोग्य’ भनेर फर्काइएको तामाङले बताए । उनले भने, ‘त्यही प्रपोजल हामीले अमेरिका पठाउँदा स्वीकृत भएर प्रतिस्पर्धाका लागि सहभागी हुन मिल्ने भनेर योग्य भन्यो ।’ सरकारी निकायबाट यस्तो कार्यका लागि सहयोग नभएको विद्यार्थीहरुको गुनासो छ । उनका अनुसार शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले काम राम्रो भने पनि सहयोग भने गरेन ।

प्रक्षेपण गर्न खर्च अभाव

गरुडा समयमा नै तयार भयो भने यही मार्च १ मा प्रक्षेपण हुनेछ । सोलिड प्रोपलेन्ट प्रयोग गरेर निर्माण गरिएको गरुडाको प्रक्षेपणका लागि करिब ३ किलोमिटर खुला क्षेत्र चाहिन्छ । यसका लागि मनाङ वा मुस्ताङ उपयुक्त ठाउँ हुने तामाङले बताए ।

गरुडा निर्माणमा धेरै खर्च इलेक्ट्रोनिक र प्रोपलेन्टमा लाग्नेछ । प्रोपलेन्टमा लाग्ने केमिकल नेपालमा पाइँदैन । आयात गर्नुपर्ने बाध्यता छ । करिब ७ केजी एमोनियम परक्लोरेट इन्धनको रुपमा प्रयोग हुन्छ । प्रोपलेन्ट रकेट उडाउन प्रयोग हुन्छ । प्रोपलेन्टमा सोलिड स्टेटममा भएको क्यामेकिल बलेपछि यसले ‘थ्रस्ट’ दिन्छ । त्यही ऊर्जा प्रयोग गरेर रकेट उड्ने तामाङले सुनाए ।

कम्युनिकेसनका लागि आवश्यक पर्ने हाई जीपीएस ट्रायकर अनि रिसर्च र डेभलपमेन्टमा धेरै खर्च छ । यसरी कुल खर्च १५ लाख हुने तामाङले बताए । हालसम्म करिब ३ लाख रुपैयाँ संकलन भएको विद्यार्थीले जनाएका छन् ।

याे याेजनामा नेपाल इन्जिनियरिङ एसोसिएसन, हिमालय सोलुसनले एक/एक लाख बराबरको नगद तथा जिन्सी सामग्री सहयोग गरिदिएका छन् । गरुडाको निर्माण समयमै सम्पन्न गर्न राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले पनि आवश्यक सामग्री प्रदान गर्ने सम्झौता भएको बस्नेतले जानकारी दिए । खर्च अभावका कारण समयमा नै निर्माण सम्पन्न नहुने पो कि भन्ने डर पनि उत्तिकै रहेको उनको भनाइ छ ।

रकेट्री एसोसिएसनका जोन बोन्सोर र ओपन रिसर्च रकेट्रीका जो हिङलिफेले यो योजनाको मेन्टरका रुपमा छन् भने फ्याकल्टी एड्भाइजरमा काठमाडौं विश्वविद्यालयको मेकानिकल इन्जिनियरिङ विभागका शैलेश चित्रकार रहेका छन् ।

प्रकाशित : माघ २०, २०७७ १४:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×