आईटीको व्यापकता- शिक्षा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
स्नातक शिक्षा विशेष

आईटीको व्यापकता

सजना बराल

काठमाडौँ — धरानकी विनिता कुसुम धमला ललितपुरस्थित पुल्चोक क्याम्पसमा मास्टर्स इन इन्फरमेसन एन्ड कम्युनिकेसन इन्जिनियरिङ पढ्दै छिन् । नेपाल रिसर्च एन्ड एडुकेसन नेटवर्कमा नेटवर्क इन्जिनियरका रूपमा काम गरिरहेकी उनी सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा धेरै सम्भावना रहेको बताउँछिन् । ‘कम्प्युटर, कम्युनिकेसन वा इलेक्ट्रोनिक्ससम्बन्धी रुचि छ भने आईटी पढ्दा हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘काम पाउन, व्यस्त रहन गाह्रो हुँदैन । आफू अपडेटेड भने रहनुपर्छ, अनेक अवसर पाइन्छन् ।’

कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपालको तथ्यांकअनुसार नेपालमा प्रतिवर्ष सूचना प्रविधिमा करिब १० हजार जनाले स्नातक गर्छन् । जसमध्ये केही विद्यार्थी विदेशमा पढ्न जान्छन्, केही नेपालमै काम गर्छन् । विदेशमा आईटी कामदारको माग उच्च भएकाले अमेरिका, क्यानडातिर पलायन हुने धेरै हुन्छन् । यद्यपि, नेपालको आईटी क्षेत्र पनि विस्तार हुने क्रममा छ । यहाँ उत्पादन भएका आईटी जनशक्तिले निजी र सरकारी सेवामा काम पाइरहेका छन् । कतिले घरमै बसेर विदेशी कम्पनीका लागि काम गरिरहेका हुन्छन् । मध्यबानेश्वरस्थित एपेक्स कलेजकी प्राचार्य दुर्गा रिजाल आईटी पढेका विद्यार्थीहरूले घरमै बसेर अमेरिका र बेलायती संस्थामा काम गरिरहेको बताउँछिन् । ‘अहिले वर्क फ्रम होमको जुन कल्चर विकास भइरहेको छ, यसका लागि आईटी कोर्स अत्यन्तै उपयोगी देखिएको छ,’ उनले भनिन् ।

नेपालका सबैजसो विश्वविद्यालयले आईटीसम्बन्धी कुनै न कुनै विषयको अध्यापन गराइरहेका छन् । कक्षा १२ को शैक्षिक नतिजा र आफ्नो रुचिअनुसार विद्यार्थीले बीएससी सीएसआईटी, बीएससी कम्प्युटिङ, बीसीए, बीएससी कम्प्युटर नेटवर्किङ एन्ड आईटी सेक्युरिटी, बीआईएमजस्ता विषय रोज्न सक्छन् । कक्षा १२ मा विज्ञान विषय पढेकाले स्नातक तहमा इन्जिनियरिङ पढ्न सक्छन् । अन्यलाई बीआईएस, बीसीआईएसजस्ता विषय रोज्ने विकल्प रहन्छ । यसमा पनि नेटवर्किङ, प्रोग्रामिङ, डिजाइनिङ, साइबर सेक्युरिटी, डिजिटल मार्केटिङजस्ता विषयमध्ये कुनै एउटामा विशेषज्ञता हासिल गर्न सकिन्छ । हिजोआज जुनसुकै क्षेत्र, पेसा र व्यवसायमा लाग्न आईटीसम्बन्धी ज्ञान अनिवार्यजस्तै भएको छ । आईटीको विशेषज्ञताले काममा परनिर्भता कम गराउने प्राध्यापक रिजाल बताउँछिन् ।

हामीकहाँ व्यवस्थापन र सूचना प्रविधि, विज्ञान तथा सूचना प्रविधि र मानविकी तथा सूचना प्रविधिजस्ता विभिन्न विषयको संयोजन गरिएका पाठ्यक्रममा पनि विद्यार्थीको आकर्षण देखिन्छ । इन्फरमेसन म्यानेजमेन्ट, कम्प्युटर साइन्स एन्ड इन्फरमेसन टेक्नोलोजी लगायत विषयमा स्नातक पढ्नेले व्यस्थापन र सूचना प्रविधि दुवैको ज्ञान र सीप आर्जन गर्न सक्छन् । आईटी विषयमा मात्रै विशेषज्ञता हासिल गर्छु भन्नेका लागि अहिले ४८ वटा जति पाठ्यक्रम उपलब्ध छन् । कतिपय कलेजले विदेशी विश्वविद्यालयको सम्बन्धन लिएर पनि यी विषयको अध्यापन गराइरहेका छन् ।

विदेशका नाफामूलक संस्थाहरूलाई नेपालमा कलेज खोल्ने वा सम्बन्धन (एफिलिएसन) प्रदान गर्ने स्वीकृति दिएर सरकारले स्वदेशी शिक्षण संस्थालाई मर्कामा पारेको भन्दै कतिपय शिक्षण उद्यमी तथा विज्ञहरूले विरोध गर्ने गरेका छन् । आईटी उद्यमी रुद्र पाण्डे सामाजिक सञ्जालमा यसबारे लेखिरहन्छन् । ‘जसरी खोलामा पानी नभए बिजुली निकाल्न सकिन्न, त्यसैगरी नेपालका कलेजबाट निस्केका ग्य्राजुएट नै ५० प्रतिशत केही नजान्ने र राम्रा कलेजलाई कोटाको फन्दामा फसाएपछि आईटी हब बन्न असम्भव छ,’ उनले ट्वीटरमा लेखेका छन्, ‘त्रिविले कोटाद्वारा निम्नस्तरका कलेजलाई संरक्षण गरेको छ । कोटा खारेज गरौं ।’

हाल नेपालमा १३ वटा स्वदेशी र ३५ वटा जति विदेशी विश्वविद्यालयले कलेज खोलेका छन् । यत्रा विदेशी शिक्षण संस्थालाई नेपालमा कलेज खोल्न शिक्षा मन्त्रालयले किन स्वीकृति दियो भन्नेबारे पनि प्रश्न उठ्ने गरेको छ । नेपालका विश्वविद्यालयले स्नातक तहमा १० हजार जति आईटी शिक्षासम्बन्धी कोटा वितरण गरेका छन् । थुप्रै कलेजले कोटाअनुरूप विद्यार्थी पाउँदैनन् । यस्तोमा चर्को शुल्क असुल्ने बग्रेल्ती आईटी कलेजको आवश्यकता किन भन्ने प्रश्न पनि पेचिलो छ ।

नेपालमा सञ्चालित शिक्षण संस्थाले उत्पादन गर्ने जनशक्ति र आईटी उद्योगले खोजेको जनशक्तिका बीचमा थोरै दूरी देखिएको सूचना प्रविधिका जानकार नारायण थापा बताउँछन् । ‘यो दूरी हटाउन सरकारले इन्कुबेटर वा फिनिसिङ स्कुल स्थापनामा केही काम गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘अहिले शैक्षिक प्रमाणपत्र भएका विद्यार्थीसँग उद्योगलाई चाहिने सीप छैन । कम्पनीहरू आफैंले तालिम दिएर, इन्टर्नसिपमा राखेर सीप सिकाउनुपर्ने अवस्था छ ।’

उनका अनुसार नेपालमा बसेर विदेशी कम्पनीको काम गर्ने वा फ्रिलान्सिङ गर्नेले आम्दानीको १ प्रतिशत कर तिरे पुग्छ । हाम्रै कतिपय दक्ष आईटी कामदारले प्रतिघण्टा ३० देखि ६० अमेरिकी डलर आर्जन गर्ने गरेका छन् । आईटी उद्यमलाई प्रोत्साहन गर्न सरकारले केही नीतिगत सुधार गरेमा जनशक्ति पलायनको समस्या कम हुने उनको बुझाइ छ । ‘अबको ५/१० वर्षपछि आईटी क्षेत्रले नेपालको जीडीपीमा राम्रो योगदान पुर्‍याउन सक्ने गरी जनशक्ति उत्पादनमा सरकारले जोड दिनुपर्छ । आईटी कम्पनी खोल्न प्रोत्साहन गर्ने, विदेशी नियोगमार्फत आईटीसम्बन्धी विदेशी प्रोजेक्ट ल्याउन पहल गर्ने जस्ता काम हुनुपर्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बहुआयामिक बन्न बीबीए

यज्ञ बञ्जाडे

व्यवसायका बारेमा बुझ्न मात्र होइन, उद्यमी बन्न वा राम्रो जागिर प्राप्त गर्न पनि ब्याचलर्स इन बिजनेस एडमिनिस्ट्रेसन (बीबीए) उपयुक्त विषय हो । व्यवस्थापन विषय (खासगरी बीबीए) रोजेर स्नातक तहको अध्ययन गर्ने सोच बनाउनुभएको छ भने तपाईंको निर्णय सही छ ।

अहिलेको यो निर्णयले भविष्यमा तपाईंलाई सफल व्यवसायी, व्यवस्थापक र उद्यमी बन्न सघाउनेछ । यद्यपि व्यवस्थापन अध्ययन गरेर मात्र सफल व्यवसायी, व्यवस्थापक र उद्यमी बन्न सकिन्छ भन्ने होइन । अरू विषय पढेका मात्र होइन, औपचारिक शिक्षा निकै कम प्राप्त गरेका व्यक्तिहरू पनि सफल उद्यमी र व्यवस्थापक बनेका थुप्रै उदाहरण हाम्रासामु छन् ।

तर, निर्धारित उद्देश्य प्राप्तिका लागि उपलब्ध मानवीय तथा भौतिक स्रोतसाधनको कुशलतापूर्वक र प्रभावकारी ढंगले परिचालन गर्ने विधि नै व्यवस्थापन हो । सफल व्यवसायी, व्यवस्थापक र उद्यमी बन्न अत्यावश्यक सबैजसो ज्ञान बीबीएबाट पाइन्छ । यसकारण अन्य विषयको तुलनामा व्यवस्थापन अध्ययनले उद्यमी बन्न चाहिने धेरै ज्ञान (गुण) दिने, सिकाउने शिक्षाविद्हरू दाबी गर्छन् ।

व्यवस्थापनभित्र पनि अहिले विभिन्न विषयहरू पढ्न पाइन्छ । बीबीए, बीबीए बीआई, बीआईएम, बीएचएम, बीसीए, ब्याचलर इन ट्राभल एन्ड टुरिजम केही चलेका विषय हुन् । खासगरी आफैं उद्यमी बन्न, बैंक तथा वित्तीय संस्था र कर्पोरेट क्षेत्रमा रोजगारी प्राप्ति गर्न बीबीए निकै उपयोगी रहेको विज्ञहरू बताउँछन् । व्यवस्थापन, त्यसमा पनि बीबीए अध्ययन गरेका विद्यार्थीहरूका लागि कम्तीमा पनि मध्यमस्तरको जीवन बिताउन आर्थिक रूपमा अप्ठेरो नपर्ने उनीहरूको दाबी छ ।

‘बैंकिङ र कर्पोरेट क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषय बीबीए हो । यसले वित्तीय बजारको बारेमा ज्ञान दिन्छ । न्यूनतम स्रोतसाधन र प्रयासबाट अधिकतम नतिजा प्राप्त गर्ने कला प्रदान गर्छ,’ त्रिवि व्यवस्थापन केन्द्रीय विभागका सहप्राध्यापक ध्रुवलाल पाण्डेले भने, ‘यो विषय अध्ययन गर्दा सैद्धान्तिकसँगै व्यावहारिक कक्षा पनि धेरै हुन्छ । यसले रोजगारीका लागि मात्र नभएर स्वरोजगार र आत्मनिर्भर बन्न पनि धेरै ज्ञान दिन्छ ।’ बैंक तथा वित्तीय संस्था र बिमा कम्पनीमा बीबीए गरेका विद्यार्थी नै बढी उपयोगी हुने उनको दाबी छ । ‘बीबीए गरेका विद्यार्थीमा तुलनात्मक रूपमा वाणिज्य र व्यवसायसम्बन्धी जानकारी, कार्यपत्र प्रस्तुतीकरण र नेतृत्व लिने क्षमता राम्रो हुन्छ,’ उनले थपे ।

‘थ्री एम’ अर्थात् म्यान, मनी र मेसिनको उचित प्रयोग नै व्यवस्थापन हो । सही समयमा यी तीन कुराको व्यवस्थापन गर्न जाने हरेक व्यक्ति जुनसुकै काममा सफल हुन्छ । व्यवस्थापनको पढाइले विद्यार्थीहरूलाई धन, जन र वस्तुको कुशल प्रयोग गरी सन्तोषजनक सफलता प्राप्त गर्ने उद्देश्यतर्फ उन्मुख हुन सहयोग गर्छ । यसले कुनै पनि विषयमा पूर्वानुमान गर्न, योजना बनाउन, संगठन, आदेश, समन्वयजस्ता काम गर्न सिकाउँछ । मानिसभित्र सीप, कला, क्षमता, सोच, उत्प्रेरणा, मनोबल, दृष्टिकोण, रचनात्मकता आदि हुन्छ भने भौतिक साधनभित्र उपकरण, प्रक्रिया, पद्धति, क्रियाकलाप पर्छन् । वित्तीय साधनभित्र पुँजी, स्रोत, मुद्रा पर्छन् । यी सम्पूर्ण तत्त्वलाई एकीकृत गरी संगठनको लक्ष्य प्राप्तिमा उन्मुख गराउने काम व्यवस्थापनले गर्छ । यसकारण व्यवस्थापनलाई न्यूनतम स्रोतसाधनबाट अधिकतम नतिजा प्राप्त गर्ने कलाका रूपमा विश्लेषण गरिँदै आइएको छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्था, बिमा मात्र होइन, कर्पोरेट र सरकारी क्षेत्रमा काम गर्न चाहनेका लागि पनि बीबीए उपयुक्त विषय भएको हिमालयन ह्वाइटहाउस कलेजका बीबीए संयोजक अमित गुप्ता बताउँछन् । उत्कृष्ट पाठ्यक्रम, बहुआयामिक विषय, विश्वव्यापी रूपमा परिचित, धेरै क्षेत्रमा रोजगारीको अवसर रहेका कारण पछिल्ला वर्षहरूमा बीबीएमा विद्यार्थीहरूको आकर्षण बढेको उनको दाबी छ ।

बीबीए पढेका विद्यार्थीमा दैनिक कामकाज सञ्चालन, क्रेडिट व्यवस्थापन र वित्तीय व्यवस्थापनको राम्रो ज्ञान हुन्छ । पाठ्यक्रम नै बढी व्यावहारिक र प्रयोगात्मक हुने भएकाले विद्यार्थीको ज्ञान र नेतृत्व लिने क्षमता राम्रोसँग विकास हुने ट्रिटन कलेजका व्यवस्थापन संयोजक कमानसिं आरसी दाबी गर्छन् । ‘व्यवस्थापन पढेका विद्यार्थी बैंक तथा वित्तीय संस्था र बिमाका लागि रेडिमेड प्रडक्टजस्तै हुन्,’ बैंकर्स संघका कार्यकारी निर्देशक अनिल शर्मालले भने ।

बीबीएमा अंग्रेजी, नेपाली, अर्थशास्त्र, लेखा, व्यवस्थापकीय सिद्धान्त, होटल व्यवस्थापन, कम्प्युटर, ट्राभल्स एन्ड टुरिजम्सलगायत विभिन्न विषय पढ्न पाइन्छ । बीबीए, बीबीए बीआई, बीआईएमलगायत पाठ्यक्रम स्नातक तहमा केही चलेका विषय हुन् । विगतमा विज्ञान पढ्न नसक्ने विद्यार्थीले मात्र व्यवस्थापन पढ्ने चलन भएकोमा पछिल्ला वर्षहरूमा राम्रो नम्बरमा एसईई र कक्षा १२ पास भएका विद्यार्थीले पनि व्यवस्थापन विषय पढ्न थालेकाले पनि शिक्षाको गुणस्तरमा सुधार भएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×