रुचिका आधारमा छानौं विषय र विद्यालय- शिक्षा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रुचिका आधारमा छानौं विषय र विद्यालय

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — कलंकीकी बिन्दिया अधिकारीले ३.८० जीपीए ल्याएर एलआरआई स्कुलबाट एसईई उत्तीर्ण गरिन् । कक्षा ११ मा उनी गुणस्तरीय र राम्रो वातावरणमा पढाइ हुने विद्यालयमा भर्ना हुन चाहन्छिन् । राजधानीका अधिकांश विद्यालयले कक्षा ११ र १२ मा गुणस्तरीय र राम्रो वातावरणमा पढाइ हुने दाबीसहितका विज्ञापन गरेका छन् । 

विभिन्न सञ्चार माध्यममा आएका विज्ञापन देखेर उनी कुन कलेज छनोट गर्ने अन्योलमा परेकी थिइन् । अभिभावक र विषयविज्ञको सल्लाहमा उनले पहिलो चरणमा ४ विद्यालय छानिन् । तीमध्ये कुनै एउटामा भर्ना हुने उनको सोच छ । उनले रोजेका विद्यालयले गुणस्तरीय शिक्षा दिने गरेका र नतिजा राम्रो आउने गरेको उनको भनाइ छ । तर भर्ना हुन भने सजिलो छैन । यसका लागि प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण गर्नुपर्ने भएकाले उनी तयारीमा छन् । भविष्यमा चिकित्सा विज्ञान पढ्ने योजना भएकाले कक्षा ११ मा के पढ्ने भन्नेमा उनी प्रस्ट छिन् ।

एसईई उत्तीर्ण भएपछि कुन विषय लिने र कहाँ पढ्ने भन्ने विषयमा यतिबेला कतिपय विद्यार्थी र अभिभावक द्विविधामा छन् । तर त्यसका लागि सबैभन्दा पहिले विद्यार्थी स्पष्ट हुनुपर्ने हुन्छ । अभिभावकको करकापले नभई विद्यार्थीले आफ्नो रुचिको विषय छनोट गरे सफल हुन सकिन्छ । रुचिसँगै विषयको महत्त्व र सम्भावना पनि हेर्नुपर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र केन्द्रीय विभागकी प्राध्यापक सुशान अचार्य अभिभावकले विद्यार्थीको रुचिलाई समर्थन गर्नॅपर्ने बताउँछिन् । ‘पहिलो कुरा भनेको विद्यार्थीको इच्छा के हो भन्ने हो । इच्छा भएर मात्रै हुँदैन, त्यो विषयको मार्केट नै छैन भने के गर्ने भन्ने सवाल आउँछ । त्यस्तो अवस्थामा इन्टरडिसिप्लिनरी विषय पढ्न मेरो सुझाव हुन्छ,’ उनले भनिन् ।

भविष्यमा विज्ञान र प्रविधि लिएर पढ्ने योजना बुनेका विद्यार्थीलाई कुनै द्विविधा नभए पनि अन्य विषय छनोट गर्दा ख्याल पुर्‍याउन उनले आग्रह गरिन् । ‘आफ्नो रुचि पनि नमरोस् । पढेको विषयबाट भविष्यमा काम पाउन पनि सजिलो होस्,’ उनले भनिन् । उनी विषय छनोट गर्दा द्विविधा पर्ने विद्यार्थीहरूलाई ‘इन्टरडिसिपिलनरी विषय’ लिन सुझाव दिइन् । यी विषय लिँदा विश्वविद्यालयमा भर्ना हुने बेलामा धेरै अवसर हुने र सम्भावना पनि हुने उनले बताइन् ।

हाल विद्यालय तहअन्तर्गत राखिएको कक्षा ११ र १२ को नयाँ पाठ्यक्रममा अंग्रेजी, नेपाली र सामाजिक अध्ययन वा गणित अनिवार्य विषय हुन् भने अन्य ऐच्छिक विषय छन् । आफूले पढ्ने विषय प्रस्ट भएपछि त्यससम्बन्धी पढाइ हुने विद्यालय खोजेर विद्यार्थीहरू भर्ना हुन सक्ने विज्ञहरूको सुझाव छ ।

विद्यालय छनोट गर्दा विविध पक्षबारे ध्यान पुर्‍याउनुपर्ने हुन्छ । अध्यापन गर्ने शिक्षकको क्षमता र कार्यकौशलताबारे थाहा पाउनुपर्ने हुन्छ । त्यस्तै, विद्यालयको पुरानो नतिजा र अवस्थाबारे पनि बुझ्नुपर्छ । विद्यालयको पारदर्शिता, व्यवस्थापकीय पक्ष र अनुशासन अर्को पाटो हो । भूतपूर्व विद्यार्थीबाट पनि विद्यालयको अवस्थाबारे थाहा पाउन सकिन्छ । उनीहरूसँगको परामर्शले पनि विद्यालय, विषय छनोटमा मद्दत गर्छ । साथै भविष्यका अवसरहरूका बारेमा पनि राम्रो परामर्श मिल्नेछ ।

विद्यालय छनोटको अर्को महत्त्वपूर्ण पाटो भनेको शुल्क पनि हो । विद्यालयले लिने शुल्कअनुसार अध्यापन र गुणस्तरीयता छ वा छैन भन्ने पनि थाहा पाउनुपर्छ । यस्तै, विद्यार्थीले तिर्नुपर्ने शुल्कका विषयमा पनि अभिभावकसँग सल्लाह लिनुपर्ने हुन्छ । सबै कुरा बुझिसकेपछि विद्यार्थीले कलेज छनोट गर्न सक्छन् । काठमाडौं विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति एवं शिक्षाविद् प्राध्यापक सुरेशराज शर्मा विषय छनोट गर्दा भविष्यमा आफूले पढ्न चाहेको विषयसँग मिल्दोजुल्दो विषय लिन सुझाव दिन्छन् । ‘युनिभर्सिटीमा पढाइ हुने र रोजगारी हुने किसिमका विषय छनोट गर्दा राम्रो हुन्छ,’ उनले भने ।

विद्यालय छनोट गर्ने सवालमा सबैभन्दा धेरै टेन्सन अभिभावकलाई हुन्छ । यसमा पनि पढाइसँगै शुल्कको कुरा जोडिन्छ । पढ्न खोजेको विषय पढाइ हुने कलेजको शुल्क क्षमताले धान्न नसक्ने अवस्था भयो भने उनीहरू चिन्तित हुन्छन् । यही बेलामा उनीहरूलाई अन्य तेस्रो कलेजबाट कम शुल्कमा पढाइ हुने भनेर विद्यार्थी भर्ना गरिदिने भन्छन् । उनीहरूको त्यसैको लहलहमा लागेर आफ्ना छोराछोरीलाई भर्ना गरिदिन्छन् । तर त्यसरी छनोट गरिएको विद्यालय गलत सावित हुन सक्छ ।

पढाइ नराम्रो हुने, अनुशासन नभएको, व्यवस्थापकीय कमजोर भएको, विवादमा आइरहने विद्यालय पनि हुन सक्छन । त्यसतर्फ अभिभावकहरू सचेत हुन पनि जरुरी देखिन्छ । उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि महत्त्वपूर्ण खुड्किलो रहेको कक्षा ११ र १२ मा सिकेका उपलब्धिबाट विद्यार्थीले आफ्नो शैक्षिक भविष्य निर्धारण गर्ने भएकाले विषय र विद्यालय छनोटमा गम्भीर हुनुपर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७९ १०:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उद्यमी बनाउने सीपमूलक अध्ययन

अहिले १२ पास भएका होटल म्यानेजमेन्टका विद्यार्थीले जापानको भाषा तालिम लिएका छन् भने मासिक २ हजार डलरको अफर आइरहेको छ
सुरज कुँवर

दुई दशकअघि होटल म्यानेजमेन्ट पढ्न भारत गएका काठमाडौं सिफलका सञ्जीव थापा आफूले अध्ययन गरिरहेको विषयबारे खुलेर भन्न सक्दैनथे । उनको टोलमा उनले पढिरहेको विषयबारे गफ हुँदा स्थानीय नाक खुम्च्याउँथे । तर, आज समय बदलिएको छ । सञ्जीव भारतमा होटल व्यवस्थापन सकेर काठमाडौं फर्किएपछि लाजिम्पाटको पाँचतारे र्‍याडिसन, बौद्धको हयात हुँदै बुढानीलकण्ठको पार्कभिलेज होटलमा पुगे ।

त्यहाँबाट अहिले उनी काठमाडौंको हटस्पट मानिने चन्द्रागिरि केवलकार तथा पाँचतारे रिसोर्टको महाप्रबन्धक छन् । ‘समय बदलियो अब आतिथ्य सत्कार नेपालमा फ्रन्टलाइनको पेसा भइसक्यो । पहिले जस्तो काठमाडौंका तारे होटल तथा रिसोर्टमा सेफ र होटलका जीएममा भारतीयलगायतका विदेशी छैनन्,’ उनले भने ।

होटल म्यानेजमेन्ट खाना पकाउन सिकाउने प्राविधिक मात्र नभई अतिथि सत्कारसँग सम्बन्धित सम्पूर्ण विषय हो । संसारभर फस्टाउँदो पर्यटन व्यवसायसँग प्रत्यक्ष जोडिएको होटल म्यानेजमेन्ट अध्ययन गर्न दुई दशकअघि सोल्टीमोडमा नाथम (नेपाल पर्यटन तथा होटल व्यवस्थापन प्रतिष्ठान) मात्रै थियो । त्यहाँ अध्ययन गर्न कि त जेहेन्दार हुनुपर्थ्यो कि शक्तिकेन्द्रमा पहँॅच हुनुपर्थ्यो । तर आज देशभर होटल व्यवस्थापन अध्यापन गराउने कलेज, तालिम केन्द्र सयौं छन् ।

‘अहिले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अनुमति लिई सातवटै प्रदेशमा ३० भन्दा बढी कलेज चलिरहेका छन्,’ गेट कलेजका सञ्चालक खेमराज लकाईले भने, ‘त्यसैगरी विदेशी विश्वविद्यालयबाट अनुबन्धित कलेजको संख्या पनि कम्तीमा २० नाघिसकेको छ । जसमा काठमाडौं बाहिर पनि विदेशी विश्वविद्यालयद्वारा अनुबन्धित कलेज खुलिसकेका छन् ।’

उनका अनुसार, डिप्लोमा बाहेक हरेक वर्ष २ हजार विद्यार्थी कलेजबाट होटल म्यानेजमेन्ट विषयमा उत्तीर्ण हुन्छन् । त्यसमा धेरै विद्यार्थी नेपालमा बस्न रुचाउँदैनन् । विदेश जान्छन् । अहिले विश्वभरका हस्पिटालिटी उद्योगमा नेपाली विद्यार्थीहरू रुचाइने प्रमुख सूचीमा छन् ।

‘जापानमा हाम्रा विद्यार्थीले काम पाउलान् भनेर कहिल्यै सोचेकै थिएनौं,’ पर्यटन व्यवसायीसमेत रहेका लकाईले भने, ‘अहिले १२ पास भएका होटल म्यानेजमेन्टका विद्यार्थीले यदि जापानको भाषा तालिम लिएका छन् भने मासिक २ हजार डलरको अफर आइरहेको छ । जापानी युवाहरू अरू नै विकल्पमा आकर्षित भएकाले नेपाली, कम्बोडियन, भियतनामी विद्यार्थी जापानका उद्योगमा रुचाइएका छन् ।’ सीपसँगै जोडिएको होटल म्यानेजमेन्ट विषय अध्ययन गरेका नेपाली विद्यार्थीलाई जापान मात्रै होइन, युरोपका अधिकांश मुलुकले पनि अहिले सजिलै भिसा दिने गरेको छ । ‘मध्यपूर्वका देशमा नेपाली विद्यार्थीहरू रोजाइमा थिए नै, अब त पूर्वी एसियामा पनि नेपाली विद्यार्थीहरू फैलिरहेका छन्,’ लकाईले भने, ‘बाहिर अध्ययन गर्न गएका विद्यार्थीहरू आफैं उद्यमी बनेर थुप्रैलाई रोजगार दिइरहेका छन् ।’

होटल म्यानेजमेन्ट अध्ययन गरेकाहरू उद्यमी बन्ने सम्भावना त छँदै छ, यसबाहेक होटल, रेस्टुरेन्ट, रिसोर्ट, वायु सेवा कम्पनी, सरकारी कार्यालय, इभेन्ट, क्याटरिङ, टुर एन्ड ट्राभल एजेन्सी, ठूलठूला पानी जहाजलगायत पर्यटन हब भएका मुलुक र गन्तव्यमा रोजगार पाउँछन् ।

कुनै पनि मुलुकमा पर्यटक आउँदा र फर्किंदा कस्तो बिदाइ भयो । कस्तो सत्कार गरियो । नौलो खान्की के खाए आदि यसै विषयसँग जोडिन्छन् । कृषिप्रधान नेपालमा पर्यटनको सम्भावना अत्यधिक भएकाले यो विषय अध्ययन गरेकाले विदेश नै गइरहनु पर्दैन । त्यसैगरी नेपालले दुई पटक भ्रमण वर्ष आयोजना गर्दा अर्बौंका होटल उद्योग स्थापना भएकाले नेपालमै पनि अहिले नेतृत्व तहमा होटल म्यानेजमेन्ट अध्ययन गरेका विद्यार्थीको अभावै देखिन्छ ।

अहिले भक्तपुरमा रहेको प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद् (सीटीईभीटी) ले ‘पढ्दै काम गर्दै’ प्रणालीको डिप्लोमा पाठ्यक्रम विकास गरेको छ । जसमा विद्यार्थीले काम गर्दै पढ्दै परीक्षामा भाग लिन पाउँछन् । यसले विद्यार्थीलाई पुस्तकको ज्ञानमा थप सीप सिकाउन मद्दत पुग्छ । त्यस्तै नाथमले देशभर शाखा विस्तारको कार्य अघि बढाइसकेको छ ।

विद्यालय सञ्चालकहरूका अनुसार, दुई वर्षको डिप्लोमा वा प्लसटुमा विद्यार्थीलाई इन्टर्नसिप गराइन्छ । स्नातकमा त विद्यार्थीहरू इन्टर्नसिपका लागि विदेश नै जान पाउँछन् । त्यसैले एसईईपछि ठूलो लगानी नभएका विद्यार्थीका लागि दुई वर्षकै अध्ययनले रोजगार दिलाउने वा उद्यमी बन्ने अवसर दिने विषय हो होटल म्यानेजमेन्ट । गेट कलेजका सञ्चालक लकाईका अनुसार, १२ सकिएपछि पढ्दै कामै गर्छु भन्नेलाई होटल म्यानेजमेन्ट विषय छनोट गर्दा पछुतो हुँदैन ।

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७९ १०:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×