व्यावहारिक र जीवन उपयोगी शिक्षा आवश्यक- शिक्षा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

व्यावहारिक र जीवन उपयोगी शिक्षा आवश्यक

कान्तिपुर संवाददाता

माध्यमिक शिक्षा परीक्षा कक्षा १० (एसईई) को नतिजा सार्वजनिक भएसँगै विद्यार्थी तथा अभिभावकमा कक्षा ११ मा पढ्ने विषय र विद्यालय छनोटका लागि दुविधा उत्पन्न भएको हुन सक्छ । कक्षा ११ मा पढ्दा व्यावहारिक र जीवन उपयोगी शिक्षा आवश्यक रहने विज्ञहरुको राय छ ।

हामीले पढ्दाताका भन्दा शैक्षिक विधि सुधार हुँदै छ

रोशी लामिछाने

सहायक प्राध्यापक, काठमाडौं विश्वविद्यालय

सन् २००३–२००५ एस इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्टमा प्लस टुको अध्ययन गरेकी हुँ । त्यसपछि स्नातक तह काठमाडौं स्कुल अफ म्यानेजमेन्टबाट पूरा गरें । त्यसपछि भारत सरकारको छात्रवृत्तिमा हैदरावादस्थित उस्मानिया विश्वविद्यालयमा स्नातकोत्तर गर्ने अवसर पाएँ । त्यसपछि काठमाडौं विश्वविद्यालयबाट एमफिल गरें । अहिले एसियन इन्स्टिच्युट टेक्नोलोजी (एआईटी) मा पीएचडी गर्दै छु ।

एक दशकदेखि अध्यापनमा सक्रिय छु । त्यसले गर्दा नयाँनयाँ विद्यार्थीहरूसँग अन्तर्क्रिया हुन्छ । हामीले पढ्दा र अहिले कति फरक भयो र त्यसलाई विद्यार्थीले कसरी लिइरहेका छन् केही जानकारी हुन्छ । कुनै निश्चित विषयमाथि टिप्पणी गर्नुभन्दा समग्रमा हेर्नुपर्छ । हाम्रो पाठ्यक्रम ‘प्लस टु’ लेभलसम्म प्रतिस्पर्धात्मक नै छ । २–३ महिनामा विदेश अध्ययनका लागि ६०–७० हजार विद्यार्थीले अनुमति लिएको आवेदन दिएको र बाहिर गइरहेको समाचार नै आएको छ । बाहिरका राम्रो विश्वविद्यालयहरूमा भर्ना हुने कुराले प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता पनि देखाउँछ । विषयवस्तुमा सैद्धान्तिक विषयलाई हेर्ने हो भने राम्रो रहेको छ । तर कमजोरी भनेको प्रयोगात्मक क्षेत्रमा हो ।

भावी पुस्ताको विषयमा कुरा गर्दा विद्यार्थीलाई पूर्ण रूपमा सक्षम बनाउनका लागि सामाजिक विज्ञानको विषयलाई जोड दिनुपर्ने हुन्छ । हामी विज्ञान वा व्यवस्थापनको विषयहरू पढाउँदा त्यस विषय सम्बन्धमा जानकार हुने भए, तर त्यसबाहेक जीवनमा अन्य कुरा पनि आवश्यक पर्छन् । आचार–विचार, नैतिकता वा एउटा नागरिकको रूपमा भूमिका विषयहरू त्यति जोडिएको छैन । अर्को विषयमा भने प्रयोगात्मक रूपमा अध्यापन हुँदैन । अहिले सैद्धान्तिक र प्रयोगात्मक भनेर नम्बर भने दिने गरिएकोे छ । विद्यार्थीहरूको ग्रेड हेर्दा त्यो देखिन्छ । ग्रेडको प्याटर्न हाम्रो समयभन्दा फरक रहेको छ ।

नेपाल, अंग्रेजी वा गणितसहित सबैमा त्यस्तो देखिन्छ । हेर्दा पूरै प्रयोगात्मकतर्फ गएको जस्तो देखिन्छ तर त्यसको अभ्यास कति छ भनेर सोच्नुपर्ने अवस्था छ । पहिलेभन्दा अहिले प्रयोगात्मक कुरामा जोड भने दिन थालेका छन् । तर त्यो पर्याप्त भने छैन । अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक संस्थासँग सम्बन्ध भएका कलेजहरूका कारणले पनि त्यस्तो भएको होला । यति हुँदाहुँदै पनि समाज विज्ञानको विषयलाई त्यति जोड दिएको देखिँदैन ।

विद्यार्थीहरूसँगको अन्तर्क्रियाबाट समकालीन विषयहरूमा उनीहरूको बुझाइ भने कमजोर रहेको देखिन्छ । सामान्य ज्ञान रहेको पाएँ । ‘प्लस टु’ पढेको विद्यार्थीमा जुन स्तरको नागरिक चेतना हुनुपर्ने हो त्यो भने देखिँदैन । देशमा के भइरहेको छ भनेर सोध्दा अधिकांश विद्यार्थीसँग जवाफ हुँदैन ।

पाठ्यक्रम स्तरीय भएर मात्र हुँदैन

सुमन सत्याल

सहायक प्राध्यापक, युनिभर्सिटी अफ अर्लिङटन, टेक्सास, अमेरिका

भक्तपुरको गट्ठाघरको इङ्लिस स्कुलबाट एसएलसी पास गरेपछि बानेश्वरमा रहेको नोबेल एकेडेमी भर्ना भएँ । त्यस समयसम्म ‘प्लस टु’ को त्यति चलन थिएन । अहिले ११–१२ कक्षा भनिन्छ । सन् १९९९ मा नोबेल एकेडेमीको पहिलो ब्याच हामी नै थियौं । पहिले आईएस्सी भर्ना हुनुपर्छ भन्ने पनि थियो । के रहेछ भनेर बुझ्न नोबेल पुग्दा डा. तारानाथ शर्मा प्रिन्सिपल हुनुहुन्थ्यो । उहाँसँग कुराकानी गरेपछि भर्ना भएँ । प्लस टु सकेपछि थप अध्ययनका लागि अमेरिका आएँ । सुरुमा मिजोरी राज्य आएको थिएँ । तर भौतिकशास्त्र टेक्सासमा पढ्न गएँ । विज्ञान पढ्दा त्यहाँ २ वटा सेमेस्टरमा निकै सहयोग भयो । रसायनशास्त्र, गणित र भौतिकशास्त्रको नेपालमै पढेको विषयले सहयोग गरेको थियो । त्यसले हामीले नेपालमा नपढेको अन्य विषयमा बढी ध्यान दिन सकियो । एक प्रकारले भन्ने हो भने नेपालको शिक्षाबाट अमेरिकी शिक्षामा जान/गर्न सहयोग भयो । एक किसिमले भन्दा संक्रमणकाल सहज भयो । टेक्सासस्थित अर्लिङटन विश्वविद्यालयबाट पीएचडी गरें । अहिले यहीं एस्ट्रोफिजिक्स पढाउँदै छु ।

नेपाल र अमेरिकामा अध्यापन विधिमा भने ठूलो अन्तर पाएँ । हामीले नेपालमा पढ्दा सिद्धान्त र फर्मुला कण्ठस्थ गर्न लगाइन्छ । मैले पनि कैयौं रात नसुती विभिन्न सिद्धान्त र फर्मुला कण्ठ पारेको हो । यहाँ विद्यार्थीले सिद्धान्त र फर्मुला परीक्षामा लैजान पाउँछन् । हाम्रोमा व्यावहारिक अभ्यास गर्दै पढ्ने काम हुँदैन । पढ्न त पढ्छौं तर वास्तविक जीवनसँग जोड्ने काम भने हुँदैन । यो कसरी प्रयोग हुन्छ भन्ने जानकारी गराउने गरिएको छैन । त्यो निकै खड्किएको विषय हो । अहिले पनि अध्यापनको कामकै छु र नेपालमा हुनुभएकाहरूसँग पनि सम्पर्क हुन्छ तर शिक्षाको विषयमा पनि कुरा हुन्छ । हाम्रोमा सरहरूले क्याब्रिज र हार्बड बराबरकै पाठ्यक्रम रहेको बताउनुहुन्छ, त्यतिले मात्रै हुने होइन । हाम्रोले त्यस विषयलाई व्यावहारिक बनाइएन भने केही हुँदैन । यी कमजोरीहरू सम्बोधन गर्न सकिएको खण्डमा विद्यालय शिक्षा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको हुनेछ ।

भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रमा नेपालमा सिकेको आधारभूत ज्ञान विदेशमा पनि उपयोगी बन्यो

सुषमा गिरी

वैज्ञानिक, काठमाडौं इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड साइन्सेस (क्यास)

मैले प्लस टु (२०६०–०६२) अमरसिंह कलेज पोखरामा गरेकी हुँ । त्यसपछि वन विज्ञान अध्ययन संस्थानमा स्नातक पढें । पछि अमेरिकाबाट विद्यावारिधि गरें । अहिले ‘क्यास’ मा वैज्ञानिकका रूपमा कार्यरत छु । अहिलेसम्मको मेरो शैक्षिक उपलब्धिको एक प्रकारको जग भनेको प्लसटुसँग पनि जोडिएको छ । त्यसले आधारभूत रूपमा जग बसाउने काम गर्‍यो । त्यसले कुन विषयलाई अघि बढाउने भन्ने पनि सहयोग गर्‍यो । आधारभूत ज्ञान प्राप्त गर्नका लागि निकै सहयोगी रह्यो । मेरो सुरुदेखि नै जीवविज्ञान र वनस्पति विज्ञानतर्फ रुचि थियो । भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रको ‘प्लस टु’ मा गरेको अध्ययन विद्यावारिधि गर्ने समय पनि काम लाग्यो । वन विज्ञान पढ्न थालेपछि ती सबै कुरा छुटे ।

भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रमा प्राप्त गरेको आधारभूत ज्ञान मैले पीएचडीको अनुसन्धानमा निकै प्रयोग गरें । रसायनशास्त्रमा विषयमा अनुसन्धान स्वअध्ययन भए पनि त्यसलाई प्लस टुमा पढेको विषयले आधार पनि दिएको थियो । नेपाल र विदेशमा फरकफरक तहमा अध्ययन गरें । तर, केही खट्केका विषयहरू पनि छन् । जुन विदेशमा पढेपछि थाहा हुँदो रहेछ । नेपालमा धेरै सैद्धान्तिक विषयहरू मात्रै पढाइन्छ, सिकाइन्छ ।

प्रयोगात्मक विषय भने पनि त्यस्तो हुँदैन । कहिलेकाहीं फिल्डमा गए पनि त्यति प्रभावकारी थिएन । वास्तविक जीवनमा हामीले पढेको विषय कसरी प्रयोग भइरहेको छ भन्ने विषयमा बुझ्नका लागि कठिन थियो । बाहिर पढ्दा कुनै वास्तविक समस्या दिएर त्यस समाधान खोज्न सिकाइन्छ । नेपालमा फरेस्ट्री पढें । त्यस समयमा त्यहीसँग सम्बन्धित विषयहरू मात्रै लिन पाइन्छ । तर बाहिर त्यस्तो हुने रहेनछ । धेरै विषयमध्ये छनोट गर्न पनि पाइने रहेछ । त्यसले धेरै क्षेत्रमा जान बाटो खुल्छ ।

प्रस्तुति : मणि दाहाल

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७९ १०:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिरोले कालीगण्डकी करिडोर अवरुद्ध

प्रकाश बराल

बागलुङ — अविरल वर्षापछि खसेका सानाठूला दर्जन पहिरोले कालीगण्डकी करिडोरको बागलुङ खण्ड अवरुद्ध भएको छ । पहिरोकै कारण बागलुङ-कुश्मीसेरा सडक पनि अवरुद्ध भएको छ ।

गएरातिदेखि नै खसेका पहिरोले करिडोरको दर्जनबढी स्थानमा सडक अवरुद्ध भएको प्रहरी नायव उपरीक्षक इन्द्रबहादुर रानाले बताए । गत वर्ष खसेको ठूलो पहिरोमा निरन्तर लेदो खसेपछि कुश्मीसेरा सडक पनि अवरुद्ध भएको हो ।

‘लेदो सहितको पहिरो खसिरहेको छ, जोखिम मोलेर सवारी गुड्न दिएका छैनौं,’ रानाले भने, ‘पहिरो पन्छाउन डोजर प्रयोग भएपनि निरन्तर वर्षाले अप्ठ्यारो भएको छ ।’ पहिरो पन्छाउन जैमिनी नगरपालिकाले नियमित डोजरको प्रयोग गर्दै आएको हो ।

करिडोर र बागलुङ-कुश्मीसेरा खण्ड अवरुद्ध हुँदा दक्षिण बागलुङको बलेवादेखि जैमिनी नगरपालिका र बरेङ गाउँपालिकासम्मका यात्रीले यात्रा गर्न पाएका छैनन् । करिडोरमा भने असार लागेपछि नै नियमित सवारी गुड्न सकेका छैनन् । सडक रोकिएकै कारण दैनिक आउने दूध र तरकारी समेत रोकिएका छन् ।

‘दूध नआएपछि नियमित ग्राहकलाई दिन पाइएन,’ स्थानीय व्यवसायी हिरादेवी शर्माले भनिन्, ‘ल्याएको दूध बाटैमा फाट्ने भयो ।’ गत वर्ष बागलुङ नगरपालिका १० को गलुवामा खसेको पहिरोले करिडोर सहित कुश्मीसेरा जाने तर्फको कालोपत्रे सडकको दुइवटा घुम्ती समेत बगाएको थियो ।

पहिरोले गत वर्ष तीन महिनासम्म यो सडक अवरुद्ध थियो । २ करोड लागतमा मात्रै पुनर्निर्माण गर्न सकिने भनिएको सडक बनाउन बागलुङ नगरपालिकाले २० लाख खर्चेर ट्रयाक खोलेको थियो ।

यो बर्खामा पनि दैनिक जसो अवरुद्ध हुन लागेपछि जैमिनी नगरपालिकाले डोजरको व्यवस्थापन गरेर नियमित खुलाउने काम गरिरहेको छ । सडकको स्थायी संरचना बनाउन माग गर्दै प्रदेश सरकारमा माग पुगेपनि बजेट विनियोजन भएको छैन ।

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७९ १०:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×