कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
१५.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: १७५

मण्डलामा फेरि ‘सुनकेशरी’

‘सुनकेशरी नाटकको कथा आजको समयमा पनि उत्तिकै सुहाउँदो र समयसापेक्ष लाग्छ । यसले उठाएको साँस्कृतिक पाटो जुनसुकै कालखण्डका युवापुस्तालाई उपयोगी र युनिभर्सल छन् ।’
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — काठमाडौं थापागाउँस्थित मण्डला थिएटरमा फेरि नाटक ‘सुनकेशरी’ मञ्चन सुरु गरिएको छ । संस्कृतिविद् तथा वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीद्वारा लिखित तथा रंगकर्मी राजन खतिवडाले निर्देशन गरेको नाटक मण्डला र रंगमञ्चलाई निरन्तर नियालिरहेका आम दर्शकका लागि भने नौलो पक्कै होइन ।

मण्डलामा फेरि ‘सुनकेशरी’

यस नाटकलाई विभिन्न समयमा मण्डला थिएटरले मात्र तीन पटकसम्म मञ्चन गरिसकेको छ । गएको भदौ महिनामा मण्डलाले एक विशेष सो मञ्चन गरी पछिल्लो पटक पोखरास्थित गन्धर्व नाटकघरमा नाटकलाई मञ्चन गरिएको थियो । त्यसअघि थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय नाट्य महोत्सवहरूमा समेत नाटक प्रस्तुत भइसकेका छन् ।

गत शुक्रबार देखि भने मण्डला थिएटर नेपालद्वारा सञ्चालित तीन महिने नाट्य प्रशिक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत थिएटर ल्याबको दसौं ब्याचका प्रशिक्षार्थीहरूले नाटकको पुन: मञ्चन सुरु गरेका हुन् । झन्डै १२ वर्षअघि शताब्दी पुरुष जोशीले आफूद्वारा लिखित नाटक ‘सुनकेशरी’लाई रंगमञ्चमा उतार्न रंगकर्मी खतिवडाको हातमा थमाएका थिए । २०२७ सालमा कर्णाली सिन्जामा लोक संस्कृति अध्ययन, अनुसन्धानकै क्रममा सुनेका जनमासमा प्रचलित लोककथालाई जोशीले नाटकको रूप दिएका थिए । आºनै नाटकघरको सपना बुनिरहेका खतिवडालगायतका समकालीन रंगकर्मीहरूका लागि नाटक एक खुड्किलो नै बन्यो ।

पाँच शताब्दीको कथा बोकेको कर्णालीको लोक कथामा आधारित नाटकलाई खतिवडाले परिकल्पना तथा निर्देशन गरी पहिलोपटक सन् २०१२ मा बंगलादेशको ‘रंगो हर्षे, बिंगो वर्षे नाट्य महोत्सव’ मा मञ्चन गरिएको थियो । यही नाटकबाट नै मण्डला नाटकघरको पर्दा उघारियो । यसर्थमा मण्डलाका लागि यो नाटक इतिहास हो भने आºनो नाट्य यात्रामा खतिवडा यस नाटकलाई विशेष रूपमा लिन्छन् । ‘काठमाडौं अन्तर्राष्ट्रिय नाट्य महोत्सव, भारतको ‘देशविदेशेर नाट्य मेला’, ‘भारत रंग महोत्सव’हरूमा नाटकको मञ्चन गरिएको थियो । सन् २०१९ मा आयोजित ‘नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय नाट्य महोत्सव’मा नाटकलाई पुस्तकका रूपमा सार्वजनिकसमेत गरियो ।

नाटकमा मुख्य पात्र सुनकेशरी छिन् । उनको रूपको सौन्दर्य र गुणले प्रजादेखि राजासम्म प्रभावित हुन्छन् । कर्णालीका तत्कालीन राज्यहरु छिँनासिंहका राजा विक्रम शाही र उनका मामाचेला नाताले कुटुम्बेली भाइ रास्कोटका राजा साइमल शाही सुनकेशरीको रूप र यौवनबाट लालायित हुन्छन् । तत्कालीन ठकुरी संस्कारमा मामाचेला फुपुचेला प्रचलित रहेकाले फुपुका छोरा प्रजापति सुनकेशरीमाथि स्वत: हक दाबी गर्छन् । सुनकेशरीको रूपले मोहित अर्का पात्र हुन्छन्, भोटका राजा झम्पन । रूप र सौन्दर्यकै खातिर सुनकेशरी पाउने अभिलाषाको दौडमा रहेका यी पात्र र तिनै मार्फत सुनकेशरीले भोगेको भोगाइ उनको प्रताडनालाई नै नाटकमा देखाइएको छ ।

नाटकको कथामा खलपात्रका रूपमा झम्पनको प्रवेशले भने सुनकेशरीको जीवनमा उथलपुथल ल्याउँछ । नाटककी पात्र सुनकेशरी र अहिलेको समयावधिलाई लेखाजोखा गर्ने हो भने समयले निकै फड्को मारिसकेको छ । यद्यपि अझै पनि ‘सुनकेशरी’ उसैगरी सुन्दरताकै कारण उत्पीडनमा छन् भन्ने कुरा नाटक हेर्दै गर्दा दर्शकलाई भान हुन्छ । उहिलेका राजा विक्रम शाही, साइमल, झम्पन, प्रजापति मात्र होइन कलियुगका पुरुषसत्ताले अहिले पनि ‘सुनकेशरी’हरु माथि नै दाबी गरिरहेका छन् भन्ने नाटकका दृश्यहरुले बताउँदै गर्दा दर्शकलाई नाटक पुरानो लाग्दैन । नाटकको करिब अन्तिम दृश्यतिर सुनकेशरी बोल्छिन्,‘संसारका सारा दरबारहरु बाहिरी सौन्दर्य खोज्छन् । गोरोपनमा सौन्दर्य खोज्छन् । मनको सौन्दर्य आत्मको सौन्दर्य उनीहरुको खोजीको विषय नै होइन ।’ प्रस्तुत संवादले भलै तत्कालीन समयको दरबार र दरबारभित्र रहने महिलाका अवस्था चित्रित गर्छन् । र पनि नाटक हेर्ने दर्शकका लागि नाटकमा प्रस्तुत गरिएको संवाद पाँच दशकअघिको कथा होइन, समकालीन समाजको आवाज नै अगाडि ल्याएको झैं लाग्छ ।

नाटकमा प्रयोग गरिएको प्रत्यक्ष संगीत, हुड्केली, देउडाको लयले दर्शकलाई कर्णालीतिर पुर्‍याउँछ । ‘प्रप्स’कै रूपमा प्रयोग गरिएको लौराहरु कर्णालीको लोकसंस्कृति झल्काउन मात्र होइन बाटो, खोलानाला, भिरपहरा, युद्ध,दरबार र भोट राज्यको परिवेश झल्काउनसमेत निकै अर्थपूर्ण र सुन्दर देखिन्छन् । सुनकेशरी पात्रकी रूपमा देखिएकी परीक्षा लिम्बू सामान्य युवतीदेखि दरबारकी महारानीसम्मको अभिनयमा पोख्त देखिन्छन् । आºनो सौन्दर्य नै श्राप जस्तै बनेको सुनकेशरी सबैबाट सुरक्षित रहन कुरुप बन्छिन् । नाटकका सम्वादमा मोसो दलिएको भनिएपनि दृश्यमा भने रातो रंग देखिन्छ । त्यस्तै नाटकमा फुपू पात्र शारीरिक हाउभाउ र बनावटमा निकै वृद्धा लाग्छिन् तर उनको बोलीमा उनको बुढ्यौलीपना झल्कँदैनन् । यी दृश्य नाटकमा कमजोर लाग्छन् ।

दर्शकलाई पुरानै समयमा डोर्‍याउन कथावाचकले कथा प्रस्तुत गर्दा होस् या दरबार, युद्धमा देखाइएका दृश्य, प्रयोग गरिएको प्रकाश भने नाटकमा विशेष लाग्छ । पुरुषहरू मात्र हुड्केलीमा सहभागी हुन्छन् भन्ने मान्यतालाई तोड्न कथावाचकका रूपमा महिला पात्र नै प्रस्तुत गरिएका छन् । सुत्रधारकै रुपमा कलाकार प्रीतिशा अधिकारीले हुड्केली गाउँदै सुनकेशरी मैयाँको कथा सुनाएकी छन् । उनको खस भाषा र लयले अझै कर्णालीको परिवेशतिर दर्शकलाई लैजान्छ । एक दशकअघि नाटकको पहिलो मञ्चनमा भने कथावाचक पुरुष पात्रका रूपमा रंककर्मी हीरा बिजुली नेपाली थिए ।

पाँच शताब्दीअघिको कथा, एक दशकअघि नै मञ्चन गरिएको नाटक पटक–पटक किन मञ्चन गरिँदै छ भन्ने प्रश्नमा निर्देशक खतिवडा भन्छन्,‘सुनकेशरी नाटकको कथा आजको समयलाई पनि उत्तिकै सुहाउँदो र समयसापेक्ष लाग्छ । यसले उठाएको साँस्कृतिक पाटो जुनसुकै कालखण्डका युवापुस्तालाई उपयोगी र युनिभर्सल छन् ।’

कार्यकारी निर्माता उमेश तामाङ रहेको नाटकमा मञ्च व्यवस्थापन अनुज्ञा रेग्मी, प्रकाश व्यवस्थापन निर्माता तामाङ, संगीत संयोजन अनुपम शर्माले गरेका छन् । सञ्जीवजंग क्षेत्री, आर्य सुमन खड्का, रोशन लोहोरुङ राई, सुनील राई, कृष्ण चौधरी लगायतका कलाकारहरुको अभिनय रहेको नाटक कात्तिक २७ गतेसम्म मञ्चन हुनेछ ।

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७९ ११:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
जनताको राय

फुटपाथ व्यापारीमाथि काठमाडौं महानगर प्रहरीले गरेको धरपकडबारे के भन्नुहुन्छ ?