नाटक ऐया ! माया : मानवीय भोगाइको समग्र लय- कला - कान्तिपुर समाचार

नाटक ऐया ! माया : मानवीय भोगाइको समग्र लय

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — मानवीय जीवनका अनेक भोगाइ र संवेदनालाई रंगमञ्चमा नयाँ रुपमा उतार्न माहिर छन्, रंगकर्मी सुदाम सिके । उनकै निर्देशनमा रहेको ‘ऐया ! माया’ नाटक यतिबेला टेकुस्थित कौसी थिएटरमा मञ्चन सुरु भएको छ । नाटकमा तत्कालीन समय, परिस्थिति र व्यवस्थाले उब्जाएको मानसिक आवेग र छटपटीलाई प्रस्तुत गरिएको छ । यसमा समाज, राजनीति, व्यवस्था, परम्परा, मानवीय अभ्यासलाई शब्दभन्दा शरीरको लय र संगीतले बुझाउने प्रयत्न गरिएको छ ।

नाटकका परिकल्पनाकार तथा निर्देशक सिकेले रंगमञ्चलाई प्रयोगशालाकै रुपमा लिएका छन् । नाटकभित्र कथा त छन् तर ती कथा एकै धारमा बग्ने खालका छैनन् । परम्परागत धारमा बग्ने बग्रेल्ती पात्र, तिनीहरुको हाउभाउसहितको संवाद, झकिझकाउ साजसज्जा र आँखालाई हेरिन्जेल शीलत पार्ने दृश्य नाटकभित्र त्यतिधेरै समेटिएका छैनन् । तर जति समेटिएका ती विशेष लाग्छन् । बनिबनाउ कथा नभएर नै दर्शकले पात्रको विचलन देखेर आफ्नै कथा पनि स्मरण गर्न सक्छन् । सामान्य देखिने मञ्चीय दृश्य, प्रयुक्त न्यून प्रप्स तथा संवादले नाटकमा विशेष अर्थ राख्छन् । थुप्रै परिस्थितिले बाँधिएर मानसिक आवेगमा रुमल्लिएका पात्रले सिंगो मानव समाज र व्यवस्थालाई इंगित गरेका छन् ।

मानिसलाई माया, सुख, सुविधा, शिक्षा, न्याय, समानता, शक्ति सबै चाहिएको छ । त्यसैभित्र उसले आफ्नो खुसी लुटाइरहेको छ । मानिस आफू मात्र होइन सत्ता र शक्तिका लागि अरुलाई पनि लुटाउन तयार छ । यात्रामा कहिले सजिलो, कहिले अप्ठ्यारो, कहिले उकालो र कहिले ओराला बाटा हुन्छन् । उसको परिवरि सबै छन् तर ऊ एक्लो महसुस गर्छ । ऊ फरक चाहन्छ तर एक्लो हुन्छ । ‘के फरक हुनु नै एक्लो हुनु र एक्लो हुनु नै फरक हुनु हो र?’ नाटकले संवादकै रुपमा प्रश्न गर्छ । यी तमाम मानवीय आवेगलाई दर्शकले संगीत र शरीरको लयमा सुन्छन् । जहाँ अन्तरजातीय प्रेमका कारण भेरीमा बगेका नवराज विकहरुदेखि हत्या, बलात्कार, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग जस्ता घटना छटपटीकै रुपमा आएका छन् ।

मानिसको अभिव्यक्ति केवल आवाज, संगीत जस्ता माध्यम मात्र होइनन् । सिंगो शरीर नै अभिव्यक्तिको सशक्त माध्यम हो भन्ने कुरालाई नाटकले प्रस्ट्याएको छ । थोरै पात्रले मञ्चलाई मात्र होइन सिंगो मानव समाज र मानवीय संवेदनालाई बोकिरहेको भान हुन्छ । हामीले मान्दै आएको दर्शन, आदर्श, नैतिकता र अक्षरहरुले कसरी लय गुमाउँदै छ, भन्ने विषयलाई नाटकले उठान गर्छ । जहाँ अक्षर लडिरहेका छन्, आदर्श र नैनिकता बोकेको मानव नै शून्यतामा हराउँदैछन् । नाटकभित्र देखिने एक फरक पात्रको एकोहोरो हिँडाई, उसको असामान्य लाग्ने लयले नै आजको समग्र मानवको भोगाइलाई प्रतिनिधित्व गर्छ ।

पात्रका आवेग अनुसार प्रयुक्त संगीत, प्रकाश, रंगको संगोजन उत्तिकै सुन्दर छन् । नाटकले खोला, डोरी तथा किताबलाई दिइएको रातो रंगले आक्रोसको लय बोल्छ । जसले मानिसभित्र रहेको भय, त्रास र आक्रोसलाई बिम्बात्मक रुपमा जाहेर गर्छ । मानिसको यात्राको उत्तारचढावलाई देखाउने मेचहरुको प्रयोग उत्तिकै अर्थपूर्ण छन् । सत्ता र शक्ति नियन्त्रणदेखि त्यसैमा हुने अन्त्यलाई देखाउने रातो डोरीको प्रयोग अझ सशक्त छन् ।

समकालीन घटना तथा परिघटनालाई आधार मानेर नै रंगमञ्चमा नौलो खुराक पस्कने हुटहुटीले नाटकसम्मको यात्रा पूरा भएको सिकेले सुनाए । ‘हामीले नौलो प्रयोगका रुपमा हाम्रो कामलाई नाटक भनी अगाडि ल्यायौं’, उनले भने,‘यसलाई नाटक मान्ने कि नमान्ने जिम्मा आम दर्शकहरुलाई नै दिएका छौं । हामीलाई चुनौती र डर भने पक्कै छ ।’ नयाँ प्रयोगात्मक यस्ता खाले नाटकका लागि लामो समय अभ्यासको आवश्यकता परेपनि दुई महिनाको अवधिमा नाटकका रुपमा तयार गरिएको उनले सुनाए ।

अकास नेपाली, आयान खड्का, पवित्र राई, मुक्ति, शिशिर शिवाकोटी र सरिता कठायतको अभिनय रहेको नाटक सोमबार र मंगलबार बाहेक असार ३२ गतेसम्म मञ्चन हुनेछ ।

प्रकाशित : असार १०, २०७९ १०:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वाग्मतीमा मुख्यमन्त्री परिवर्तनको कसरत

सुवास विडारी

मकवानपुर — वाग्मती प्रदेशमा सत्ता परिवर्तनको कसरत सुरु भएको छ । पूर्वसहमतिअनुसार चुनावी सरकारको नेतृत्व नेपाली कांग्रेसले गर्नुपर्ने भन्दै प्रदेशको मुख्यमन्त्री परिवर्तनको चर्चा सुरु भएको हो ।

हाल सत्तारुढ गठबन्धनको नेतृत्व गर्दै नेकपा (एकीकृत) समाजवादी संसदीय दलका नेता राजेन्द्र पाण्डे मुख्यमन्त्री रहेका छन् । आगामी आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ को बजेट पास भएपछि पूर्वसहमतिअनुसार नेपाली कांग्रेस संसदीय दलका नेता ईन्द्रबहादुर बानियाँ सत्तारोहणको तयारीमा छन् । वाग्मती प्रदेशसभाको बैठक असार १२ गतेका लागि बोलाइएको छ ।

‘तत्कालीन समयमा ६/६ महिनाको अन्तरालमा आलोपालो गरी प्रदेश सरकार सञ्चालन गर्ने सहमति भएको थियो । सहमति पत्र पनि हामीसँग सुरक्षित रहेको छ । सोहीअनुसार अब हाम्रो नेतृत्वको सरकार गठन हुन्छ‚’ पाण्डे नेतृत्वको मन्त्रिपरिषद्‌मा रहेका एक मन्त्रीले भने । उनका अनुसार असार २५ गतेभित्र नयाँ मुख्यमन्त्री फेरिने गरी कांग्रेसले लबिङ गरिरहेको छ । ‘केन्द्रमा मन्त्रिपरिषद् फेरबदलको कुरा भइरहेको छ; त्यसको असर यहाँ पनि पर्ने निश्चित छ‚’ उनले थपे ।

पाण्डे गत कात्तिक ११ गते ६ महिनापछि नेतृत्व छाड्ने गरी नेपाली कांग्रेस, नेकपा माओवादी केन्द्र, जसपा र नेकपा (एस) को समर्थनमा मुख्यमन्त्री बनेका थिए । उनलाई माओवादीका २३, कांग्रेसका २२, नेकपा (एस) का १३ र जसपाका एकसहित ५९ सांसदको समर्थन रहेको थियो । कांग्रेसले सहमतिअनुसार सहजै आफूले सत्ता प्राप्त गर्नुपर्ने माग राखे पनि मुख्यमन्त्री पाण्डे भने केन्द्रीय नेतृत्वको निर्देशनपश्चात मात्र पछाडि हट्ने भनेर पन्छिरहेका छन् । कांग्रेस ससंदीय दलका नेता बानियाँले आधा-आधा समय मुख्यमन्त्री बन्ने सहमति पत्र कार्यान्वयन गर्न दबाब दिन थालेपछि पछिल्लो समय दुवै जनाको भेटघाट नै भएको छैन ।

‘सहमतिअनुसार अब मुख्यमन्त्री परिवर्तन हुन्छ । प्रदेश सरकारको कार्यकाल सकिने आधा अवधि एकीकृत समाजवादी संसदीय दलका नेता राजेन्द्र पाण्डे र आधा अवधि कांग्रेस संसदीय दलको नेता मुख्यमन्त्री बन्ने सहमति भएको हो‚’ उनले भने । तत्कालीन समयमा नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय प्रवक्ता प्रकाशशरण महतको उपस्थितिमा कांग्रेस र एकीकृत समाजवादीबीच सहमति भएको थियो ।

बानियाँले आफू मुख्यमन्त्री बन्ने निश्चित रहेको भन्दै आगामी आवको बजेटमा धेरैभन्दा धेरै योजना समेट्न समेत दबाब सिर्जना गरेका थिए । वाग्मतीमा मुख्यमन्त्री परिवर्तन हुँदा आफ्नो नेतृत्व सरकार बन्ने पक्का रहेको बताए । केन्द्र सरकारले निर्वाचन आयोगको सुझावअनुसार असारको अन्तिम सातासम्ममा प्रदेश र संघको निर्वाचनको मिति तोक्ने सम्भावना रहेका कारण त्यसअघि नै यस विषयको टुंगो लाग्ने उनको दाबी छ । ‘प्रदेश र संघीय निर्वाचनको मिति असारभित्रै घोषणा हुने सम्भावना प्रबल छ; त्यसकारण चुनावको मिति घोषणाअघि केन्द्रीय नेतृत्वको मुख्यमन्त्री फेरबदल टुंग्याउने भनिएको छ‚’ बानियाँले भने ।

नेकपा माओवादी केन्द्र संसदीय दलका नेता शालिकराम जम्मकट्टेल पनि सरकार परिवर्तनको पक्षमा रहेका छन् । हाल आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रीसमेत रहेका जम्मकट्टेल सत्तारुढ दलबीच भएको सहमति र सम्झौता पूर्णरुपमा कार्यान्वयन हुन जरुरी रहेको बताउँछन् । ‘राजेन्द्र पाण्डे र ईन्द्रबहादुर बानियाँ आधा-आधा अवधि मुख्यमन्त्री हुने सम्झौता भएको हो । मुख्यमन्त्रीज्यूले सम्झौता कार्यान्वयन गर्नुपर्छ । राजनीतिमा इमानदारिता कायम गर्न पनि सहमति कार्यान्वय गर्नुपर्ने हुन्छ‚’ उनले मुख्यमन्त्री पाण्डेले सहजै सहमतिअनुसार मार्ग प्रशस्त गरेको खण्डमा गठबन्धन थप बलियो हुने दाबी गरे ।

‘सहमति कार्यान्वयन भएपश्चात् गठबन्धन अझै बलियो हुन्छ । यसले प्रदेश र संघको निर्वाचनलाई समेत सहजता प्रदान गर्छ‚’ उनले मुख्यमन्त्री नै पविर्तन हुने भएपछि मन्त्रिपरिषद् स्वत: परिवर्तन हुने बताए ।

मुख्यमन्त्री पाण्डेले सत्तापरिवर्तनको विषय केन्द्रमा निर्भर रहेको बताए । ‘केन्द्रीय सहमतिअनुसार सरकार परिर्वतन हुने हो‚’ उनले तत्काल मुख्यमन्त्री फेरबदल हुने सम्भावना नदेखिएको समेत दाबी गरे । पाण्डेले पार्टीको शीर्ष नेताबाट आफू मुख्यमन्त्री नरहनेबारे निर्णय आएमा तत्काल मान्न तयार रहेको बताए । गठबन्धनको शीर्ष नेतृत्वबाटै सरकार परिवर्तनको विषय टुंगिनुपर्ने र हल्लाबाट मात्र नहुने दाबी गरे ।

प्रकाशित : असार १०, २०७९ १०:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×