आर्ट काउन्सिलमा सामूहिक कला- कला - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आर्ट काउन्सिलमा सामूहिक कला

दौडधुप, व्यस्तता, आधुनिक जीवनशैलीले युवा पुस्तामा पारेको प्रभावको छनक
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कलामा नयाँ पुस्ता जन्माउने उद्देश्यले सुरु गरिएको ‘द प्रिसियस आर्टस् समूह’ को सामूहिक कला प्रदर्शनी सुरु भएको छ । प्रिसियसको नवौं वर्ष प्रवेशको अवसरमा बबरमलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलमा बिहीबार प्रतिनिधिसभा सदस्य सुजिता शाक्य, चित्रकार एरिना ताम्राकार, समूहको संस्थापक एवं कला प्रशिक्षक सचिनराज बज्राचार्यलगायतको सहभागितामा ‘आकृति’ शीर्षकमा कला प्रदर्शनी सुरु गरिएको हो ।

प्रदर्शनीमा प्रिसियसमै चित्रकला प्रशिक्षण लिएका ९ प्रशिक्षार्थीहरूको कलाकृति प्रदर्शनमा छन् । तीन दर्शनभन्दा बढी चित्रमा प्रशिक्षार्थीले विविध माध्यममार्फत प्रकृति, धर्म, संस्कृति, समाज, विज्ञान, प्रविधि र मानवीय सौन्दर्यका पक्षहरू उठान गरेका छन् । प्रदर्शनरत कलाकृतिहरूमा अहिले दौडधुप, व्यस्त समय, आधुनिक जीवनशैली र आयामले युवापुस्तामा पारेको प्रभावको छनक देखिन्छ । महामारीबाट गुज्रेका युवापुस्ता र उनीहरूले यस समयलाई गरेको अनुभवसमेत चित्रमा इंगित भएको देखिन्छ ।

शान्ति थापाले जीवित देवी ‘कुमारी’ लाई महामारीसँग तुलना गरेर चित्रमा उतारेकी छन् । उनको चित्रमा कुमारीको मुखमा फूलले ढाकेकी छन् । उनका अनुसार कोरोना महामारीले अनिवार्य बनाएको मास्कको प्रयोगलाई फूलको बिम्ब बनाउँदै देखाइएको हो । भगवान्लाई मास्कको सट्टा फूलले ढाकेर उनले यो समयलाई सकारात्मक रूपमा लिएकी छन् । ‘आर्टले गर्दा कोरोनाकालमा समय बिताउन धेरै सजिलो भयो,’ उनले भनिन्, ‘सबैले मास्क प्रयोग गरेको देखेर कुमारीलाई मास्कका रूपमा फूल लगाइदिएँ । यसले दिमागमा पोजिटिभ कुरा ल्याइदिएको थियो ।’ सुरबी थापाले भने आफ्नो भावना र कल्पनाहरूलाई सुन्दर चित्रमा प्रस्तुत गरेकी छन् । कला सिर्जना सुरु गर्दा उनले महसुस गर्ने स्वतन्त्रता र नियालेको संसारलाई उनले प्वाँख फिजाउँदै गरेको मयूरको जोडामा चित्रण गरेकी छन् ।

प्रदर्शनीमा राखिएको कुमारीको चित्र ।

सौम्या तिमल्सिना, संप्रेशना शाही, सरोज खत्री, सञ्जना महर्जनलगायतका कलाकृतिहरूले धर्म, सम्पदासँगै अहिलेको प्रविधि, समय र युवापुस्ताका भावहरू समेट्ने जमर्को गरेको पाइन्छ । उनीहरूले चारकोल, मिस्क मिडियालगायतका माध्यमहरूमार्फत कला सिर्जना गरेका छन् । प्रदर्शनी अवलोकन गर्दै प्रतिनिधिसभा सदस्य शाक्यले प्रदर्शनीमा प्रदर्शरत कलाहरू देखेर असाध्यै खुसी र गौरवको अनुभूति भएको बताइन् । कला राष्ट्रको गहना, मान, सान, पहिचान र अमूर्त संस्कृतिको धरोहर भएकाले कला तथा कलाकारको महत्त्व संसारको जुनसुकै कुनामा पनि महत्त्वपूर्ण हुने धारणा राखिन् । उनले भनिन्, ‘कला र कलाकारिताले मानिसको मनोभाव, शब्द, भाषा सबै अभिव्यक्त गर्न सक्छ । कलाकारको सोच र भाव अन्य व्यक्तिभन्दा फरक र उच्च हुन्छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७९ ०९:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

क्यानभासमा महिलाका व्यथा

रजस्वलामा हुने विभेद मात्र नभई समाजले दिने अन्य प्रताडनालाई चित्रमा उतारिएको छ 
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — सुदूरपश्चिममा अझै पनि महिनावारीको बेला महिलालाई छाउगोठमा राख्ने छाउपडी प्रथा यथावत् छ । शिक्षित र सहरिया घराना भनिएकाहरू कहाँसमेत आफ्नै प्रकारका छाउ घर छन् ।

भूगोल र संस्कार फरक होला तर रजस्वलालाई प्राकृतिक रूपमा स्विकार नगर्ने जमात अझै पनि कायम नै रहेको चित्रकार रुकुमनी श्रेष्ठको ठम्याइ छ । ललितपुर, लुभुको सहरी माहोलमा जन्मे हुर्किएकी उनी आफ्नो रजस्वला पीडा पनि सुदूर पश्चिमका महिलाको व्यथाभन्दा भिन्न नभएको जिकिर गर्छिन् । रजस्वलाको समयमा हुने शारीरिक पीडा त्यसमाथि धर्मका नाममा हुने सामाजिक विभेदलाई भोगेकी श्रेष्ठले यी सम्पूर्ण पीडालाई चित्रमा पोखेकी छन् ।

रजस्वलालाई मुख्य विषय बनाएर महिलाका पीडाहरू चित्रण भएका उनका प्रिन्ट इचिङ माध्यमका कलाकृति अहिले पाटनढोका चाकुपाटस्थित क्लासिक आर्ट ग्यालरीमा प्रदर्शनरत छन् । चित्रकार श्रेष्ठले पनि सुदूरका महिलाले जस्तै छाउ बारिन् । रजस्वलाको समयमा घरदेखि बाह्य परिवेशमा अलग्गै बस्नुपरेको तीतो अनुभव उनीसँग थुप्रै रहेछन् । सुदूरको छाउ र त्यहाँका महिलाको भोगाइलाई भने उनले पछि मात्र थाहा पाइन् ।

‘सुदूर पश्चिमतिरको छाउबारे हजुरआमा, आमाबाट थाहा पाउँदा सुरुमा म निकै स्तब्ध र निःशब्द भएँ,’ उनले भनिन्, ‘यहाँ हामीलाई सबै कुरा व्यवस्था भएको ठाउँमा महिनावारी हुँदा अलग्गै बस्दा गाह्रो महसुस हुन्छ भने उहाँहरूलाई एक्लै गोठमा बस्दा कस्तो भयो होला भन्ने कुराले असाध्यै दुःख लाग्यो ।’ यस्तो अमानवीय परम्परालाई समाजबाट हटाउनुपर्छ भन्ने विचार मनमा उब्जिएपछि उनले कलाको साहरा लिइन् । झन्डै आधा दशकदेखि उनले महिनावारी र महिलासँग जोडिएका अन्धविश्वासलाई कलाकै माध्यममा उठान गरिरहेकी छन् । समय, अवस्था र व्यवस्थाले परिवर्तनको छनक दिए पनि महिलासँग जोडिएका हरेक सवालहरू अझै यथास्थितिमै रहेको उनको भनाइ छ । भन्छिन्, ‘हामीले आफूलाई जति नै विकसित र शिक्षित वर्गमा राखे पनि महिनावारी भएको समयमा चार दिन भान्साभन्दा अलग्गिएर ढोकाबाहिरै बसेर खाने अवस्था अझै फेरिएको छैन । यो हाम्रो विडम्बना हो ।’ मानवअधिकारबाट वञ्चित गर्दै धर्मका नाममा महिलामाथि गरिने विभेदलाई उनी अमानवीय परम्पराको संज्ञा दिन्छिन् । श्रेष्ठले आफ्नो प्रदर्शनीलाई नै ‘विडम्बना’ शीर्षक दिएकी छन् ।

सामान्यतः हिन्दु महिलाहरू महिनावारीको समयमा पवित्र स्थानबाट टाढा रहन्छन् । ‘हाम्रो जीवनको सुरु नै यहीबाट हुन्छ । सृष्टिको सुरुवाती बिन्दुलाई नै कसरी हामी अपवित्र मान्न सक्छौं ?’ सिंगो समाजलाई उनी प्रश्न राख्छिन् । आज समग्र महिला केवल रजस्वलाका नाममा गरिने विभेद मात्र होइन समाजको गिद्धे दृष्टिबाट उत्तिकै प्रताडित बन्नुपरेको वास्तविकतालाई उनले चित्रमा उतारेकी छन् । सुन्दर फूलको रंगमा फूलेकी महिलाका प्रतिविम्बका साथ पृष्ठमूभिमा रहेका अनगिन्ती आँखाहरू, मखुन्डोधारी मानवजगत्लाई दर्साउने उनका सिर्जनाहरूले समाजमा महिलाको यथार्थ चित्रण गरेका छन् । छाउगोठमा बसिरहेकी महिलाको चित्रण उनले ‘छाउपडी’ शीर्षकमा नै उतारेकी छन् । हरियो रंग र फूलको विम्बले महिला तथा महिलाको रजस्वला प्रक्रियालाई पवित्र सिर्जनाको रूपमा उनले निकै मिहिन ढंगले केलाएकी छन् । उनको चित्रमा रजस्वलाको समयमा महिलामा हुने पीडा झल्किएका छन् । उनका कला नियाल्ने जो कोही दर्शकले अनेक आयामबाट महिला माथि भइरहेका शारीरिक तथा मानसिक हिंसालाई बोध गर्न सक्छन् ।

कला सिर्जनामा सुदूरका मात्र नभएर समग्र महिलालाई उतार्नु श्रेष्ठको कलाका विशेषता हुन् । उनले समग्र जातिभित्रका महिलालाई सांस्कृतिक पहिरनमार्फत खुट्याएकी छन् । जाति र परिवेश फरक भए पनि महिलाले भोग्नुपर्ने कतिपय बाधाहरू समान रूपमा रहेको श्रेष्ठको बुझाइ छ । उनले जोडिन्, ‘हामी लगभग उस्तै परम्परा र मान्यतामा जोडिएका छौं । महिनावारीको पीडा, समाजले महिलामाथि राख्ने दृष्टिकोणले उस्तै खालका छन् । समाज र यहाँको सोच हाम्रा लागि काँडाजस्तै छन् ।’

महिलालाई देवी, कुमारी, सुन्दर जसरी समाजले परिभाषित गरे पनि समाजबाट उनीहरू असुरक्षित महसुस गरिरहेका छन् । सामाजिक व्यवस्था र दृष्टिकोण महिलाप्रति अझै नग्न नै रहेको भन्दै उनले त्यसलाई प्रतीकात्मक रूपमा चित्रमार्फत व्यक्त गरेको बताइन् । उनको प्रदर्शनी वैशाख १४ सम्म जारी रहनेछ  ।

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७९ ०९:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×