अर्केस्ट्रामा गुन्जिरहेका स्वरसम्राट्- कला - कान्तिपुर समाचार

अर्केस्ट्रामा गुन्जिरहेका स्वरसम्राट्

२०४४ सालमा आयोजित स्वर्णिम सन्ध्यामा खोज्दा पनि नारायणगोपालले आफ्नो सांगीतिक प्रस्तुतिमा भ्वाइलिनलाई सामेल गराउन पाएका थिएनन्
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — महाराजगन्जस्थित स्वरसम्राट् नारायणगोपालको घरमा दैनिक अर्केस्ट्रा धुन गुन्जिरहन्छ । डबल बेस, चेलो, भिओला तथा भ्वाइलिनको धुनमा बज्छन् नारायण गोपालका गीतहरू । अर्केस्ट्रा संगीतका धुनमा उनका गीतहरूलाई संयोजन गर्न तीन दशकदेखि लागिरहेका संगीतकार राजकुमार श्रेष्ठ ।

स्वरसम्राट्को ३१ औं स्मृति दिवस आइतबार परेको छ । उनका कालजयी गीतहरूलाई अर्केस्ट्रा धुनमा प्रस्तुतिको विशेष तयारीमा छन् श्रेष्ठ । धेरै गीतको संयोजन तयार भइसकेको छ । जमलस्थित राष्ट्रिय नाचघरमा सांगीतिक समारोह हुँदै छ । अर्केस्ट्रा धुनका साथ डेढ दर्जनजति गीतहरू प्रस्तुतिका लागि युवा पुस्ताका सर्जकहरू तयारीमा छन् । भ्वाइलिनको धुनका लागि विशेष सजक छन्, श्रेष्ठ । ‘नेपालमा अर्केस्ट्रा संगीत अझ विशेषगरी भ्वाइलिनको प्रयोगलाई विस्तार गर्ने नारायण गोपालको ड्रिम प्रोजेक्ट नै थियो,’ उनी भन्छन्, ‘यसका लागि स्कुल खोल्ने, भ्वाइलिनको प्रयोग, प्रशिक्षण उहाँको जीवनकालमा सम्भव भएन ।’

श्रेष्ठले अम्बर गुरुङसँग अर्केस्ट्रा संगीत सिक्ने मौका पाए । स्वरसम्राट्कै इच्छा– अनुसार ड्रिम प्रोजेक्टअन्तर्गत नेपाली संगीतमा भ्वाइलिनको स्कुल, प्रशिक्षण दिने काम गुरुङले चेला श्रेष्ठलाई दिए । वि.सं. २०४८ सालदेखि श्रेष्ठ त्यही ड्रिम प्रोजेक्टमा छन् । उनले सयौंलाई सिकाइसके । सिकाएकाहरूमध्ये केही अर्केस्ट्रा संगीतका गुरु बनिसकेका छन् ।

हाल स्वरसम्राट्कै निवासमा बसेर श्रेष्ठले नयाँ पुस्तालाई अर्केस्ट्रा संगीत सिकाइरहेका छन् । उनलाई लाग्छ– भ्वाइलिनको धुन नारायणगोपालले पनि सुनिरहेका होलान् । ‘उहाँका गीतहरूसँगै उहाँकै सपनाअनुसार भ्वाइलिनका धुनहरू गुन्जाउन पाउँदा साह्रै आनन्द लाग्छ,’ उनले भने । श्रेष्ठका अनुसार अर्केस्ट्रा संगीतको एउटा छुट्टै सेक्सन (परिवार) नै हुन्छ । भ्वाइलिन बजाउनेको ठूलो समूह, भिओला, चेलो, डबल बेसको धुन सामूहिक रूपमा प्रस्तुत हुँदा बेग्लै सांगीतिक माहोल सिर्जना हुन्छ । यही समूहको परिकल्पना नै स्वरसम्राट्ले गरेको उनको भनाइ छ । श्रेष्ठ, अम्बर गुरुङ तथा स्वरसम्राट्को भ्वाइलिनप्रतिको लगाबलाई नजिकैबाट नियालेका तलेजु धनकुमारी फन्डका अध्यक्ष जयदेवकृष्ण श्रेष्ठका अनुसार नेपालमा अर्केस्ट्रा संगीत विस्तार ४० को दशकतिर नै भएको सुनाउँछन् । ‘२०४४ सालमा नारायण गोपाल स्वर्णिम सन्ध्या भएको थियो । त्यतिबेला उहाँलाई पनि प्रस्तुति दिँदा भ्वाइलिन प्रयोग गर्न ठूलो इच्छा थियो, एउटा पनि भ्वाइलिन भेटिएन ।’

ड्रिम प्रोजेक्टमा जोडिएपछि संगीतकार श्रेष्ठ भारतमा गएर २५ वटा भ्वाइलिन किनेर ल्याएको स्मरण गर्छन् । ‘गुरु अम्बर गुरुङको आज्ञाअनुसार म आफैं भ्वाइलिन खोज्न त्यहाँ गएको थिएँ ।’ अझै पनि नेपालमा स्वरसम्राट्को सपनाअनुसार अर्केस्ट्रा संगीत अगाडि बढ्न नसकेको उनी सुनाउँछन् । ‘राज्यले गर्नुपर्ने प्रोजेक्टलाई हामी व्यक्तिगत रूपमा अगाडि बढाइरहेका छौं । यसका लागि ठूलो सांगीतिक समूह चाहिन्छ । यसैमा लागेर दैनिक गुजारा चलाउने अवस्था अझै बनेको छैन,’ श्रेष्ठ दुःखेसो गर्छन् । स्वरसम्राट्को सपनालाई केही अंश पूरा गर्न मात्र भए पनि उनले अर्केस्ट्रा धुन बजाउन छोडेका छैनन् ।

स–साना स्कुले विद्यार्थीदेखि लिएर अर्केस्ट्रा संगीतप्रेमीका लागि उनी दैनिक भ्वाइलिन चलाउन सिकाउँछन् र आफू पनि धुन सिर्जना गरेर स्वरसम्राट् निवासलाई संगीतमय बनाउँछन् । ‘अहिलेसम्म रहरै मात्र जस्तो भएको छ । त्यही रहरमा हाम फाल्दै निरन्तर भ्वाइलिन बजाउने र सिक्ने काम जारी छ,’ श्रेष्ठ सुनाउँछन् । राज्यको सम्बन्धित निकायमा एक दिन धुन पुग्नेछ भन्ने उनको आशा छ ।

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७८ ०९:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फिरन्ते संगीतकारको नेपाल मोह

आफ्नो देशमा सहयोग संकलन गरेर अस्ट्रियन दम्पतीले नेपालका ४० जिल्लामा साढे ६ करोड रूपैयाँभन्दा बढी सहयोग गरे
दीपक परियार

पोखरा — हिमालय पर्वतको बयान सुनेका अस्ट्रियन संगीतकार फ्रिजी ग्राइफ पहिलोपल्ट सन् २०१४ मा नेपाल आएका थिए । काठमाडौं ओर्लिंदा उनीसँगै थिइन्, श्रीमती क्रिस्टिना जेरोस । नेपाल घुमेर फर्किएको यो जोडीलाई ०७२ को भूकम्पले पुनः फर्कायो । त्यतिबेला दुई जना मात्रै आएनन्, अस्ट्रियन मनकारीको सहयोग पनि सँगै ल्याए ।

भूकम्पपछि मात्रै आफ्नो देशमा सहयोग संकलन गरेर यो जोडीले नेपालका ४० भन्दा बढी जिल्लामा साढे ६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी सहयोग गरेको छ । फ्रिजी लाइट एसोसिएसनमार्फत भूकम्प, बाढीपहिरो र कोरोना महामारीका बेला उनीहरूले सहयोग गरेका हुन् । एसोसियसनका अध्यक्ष फ्रिजी नै हुन् । ८० को दशकमै उनी कलाकारिताका माध्यमबाट अस्ट्रियामा परिचित थिए । माइकल ज्याक्सन, रोलिङ स्टोन्सजस्ता चर्चित कलाकार तथा सांगीतिक समूहसँग उनले सहकार्य गरेका छन् । ४ हजार गीत लेखेका छन् । त्यति नै संख्यामा संगीत भरेका छन् । एक सयभन्दा बढी गीतमा आवाज दिएका छन् । १९९७ मा सेवानिवृत्त भएपछि उनले बाँकी जीवन संसार घुमेर मानवहितमा लगाउने योजना बनाए । आफ्नै घरमा रेकर्डिङ स्टुडियो खोले । आफ्नै कम्पनी टिरोलिउड फिल्म तथा संगीत कम्पनीमार्फत गीत लेख्ने, संगीत भर्ने, गाउने र भिडियो बनाउनेसमेत आफ‌ैं गर्न गर्न थाले । अस्ट्रियामा लेम्बोर्गिनी, फरारीजस्ता ठूला गाडी कम्पनीको प्रवर्द्धनात्मक सांगीतिक भिडियो बनाउने जिम्मा उनले पाए ।

दम्पतीका लागि सरकारले दिने पेन्सन छँदै थियो । स्टुडियोबाट आएको आम्दानी विभिन्न मुलुकमा पुगेर सहयोग गर्ने फ्रिजीले सोच बनाए । ६६ वर्षीय फ्रिजी र ७९ वर्षीया क्रिस्टिनाले ५५ देश घुमिसकेका छन् । जहाँ–जहाँ पुग्छन् त्यहाँ आवश्यक सहयोग गर्छन् । सन् २०१४ मा फ्रिजीले अस्ट्रियामा गैरसरकारी संस्था फ्रिजी लाइट एसोसिएसन दर्ता गरे । उनको अध्यक्षतामा ७ जना बोर्ड सदस्य संस्थामा छन् । त्यही संस्थामार्फत आफ्नो देशमा सहयोग संकलन गरेर उनी भूकम्पको बेला नेपाल आए ।

काठमाडौंमा उनको युवा पर्यटन व्यवसायी छिरिङ लामा शेर्पासँग मित्रता बढ्यो । जर्मन भाषाका जानकारसमेत रहेकाले छिरिङसँगको निकटता बढ्नमा मद्दत पुग्यो । फ्रिजीले पोखरालाई आधार बनाएर पर्वतारोहण, ट्रेकिङ व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेका छिरिङभित्र आफूमा जस्तै सहयोगी मन पाए । त्यसपछि सुरु भयो फ्रिजी लाइट र छिरिङको सहकार्य । छिरिङले फ्रिजीलाई भूकम्पले क्षति पुर्‍याएको रामेछाप, सिन्धुपाल्चोक, ओखलढुंगा, सोलुखुम्बु पुर्‍याए । ती जिल्लामा क्षतिग्रस्त घरलाई निर्माण सामग्री उपलब्ध गराए । चिसोबाट बच्न ज्याकेट, स्लिपिङ ब्याग, म्याट्रेसजस्ता सामग्री वितरण गरे । सिन्धुपाल्चोकको मांखामा २८ लाख रुपैयाँको लागतमा पञ्चकन्या प्राविको भवन बनाए ।

भूकम्पपछि फ्रिजी दम्पती चारपल्ट नेपाल आइसकेको छ । दुई वर्षअघि उनीहरू स्वास्थ्य शिविर लिएर मुगु पुगे । छायानाथरारा–५ कार्कीवाडामा रहेको नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालय पुग्दा उनी चित खाए । जीर्ण भवनभित्र कठ्यांग्रिँदो चिसोमा भुइँमा बसेर पढिरहेको विद्यार्थी देखेर उनको मन खिन्न भयो । शिक्षकको बोली खस्न नपाउँदै उनले भने, ‘म भवन बनाउन सहयोग गर्छु ।’

स्वदेश फर्किएपछि मुगुको विद्यालयका लागि सहयोग संकलन अभियान चलाए । कलाकारले उनलाई निःशुल्क आफ्ना चित्र उपलब्ध गराए । उनले ५० कलाकारका ती चित्र लिलामीमा राखे । यसरी एक वर्षमा ८५ हजार युरो (१ करोड १५ लाख रुपैयाँ) जम्मा गरे । यता उनले मुगुकै स्थानीय गैरसरकारी संस्थासँगको सहकार्यमा भवन निर्माण सुरु गरिसकेका थिए । गमगढी नजिकै १२ दृष्टिविहीनलाई राख्ने छात्रावास भवन बनाउन पनि उनले उक्त गैरसरकारी संस्थासँग सहकार्य गरे । उनले अस्ट्रियाबाट रकम पठाउँथे, यता निर्माणको काम उक्त संस्थाले हेर्थ्यो । एकपल्ट ५० हजार र अर्कोपल्ट ३५ हजार युरो उनले मुगुमा पठाए । उक्त संस्थाको कामसँग भने उनी सन्तुष्ट भएनन् । ‘भ्रष्टाचार, लोभ, लालचमुक्त संसार बनाउने मेरो अभियान हो,’ उनले भने, ‘तर मैले नै सहयोग गरेको ठाउँमै पारदर्शिता देखिनँ ।’

मंसिर ५ मा उनी कार्कीवाडा पुगेर ८ कोठे पक्की विद्यालय भवन र दृष्टिविहीन छात्रावासको उद्घाटनमा सहभागी भए । कात्तिक २९ मा गमगढी बजारमा भएको आगलागीमा २१ घर नष्ट भएका थिए । हुम्लाका लागि लिएर गएको एक सयवटा स्लिपिङ ब्याग उनले गमगढीकै आगलागी पीडितलाई सहयोग गरे ।

कोरोना महामारीका बेला उनले अस्ट्रियामै बसेर नेपालीका लागि सहयोग जुटाए । तराई र पहाडका झन्डै ३० जिल्लामा उनले छिरिङको कम्पनी लामा राइजिनमार्फत खाद्यान्न पुर्‍याए । झन्डै १ हजार ९ सय अति विपन्न परिवारलाई खाद्यान्न वितरण गरिएको छिरिङले बताए । गत वर्ष सिन्धुपाल्चोक, म्याग्दी र लमजुङमा पहिरोपीडितलाई फ्रिजी लाइटले सहयोग गर्‍यो । म्याग्दीको विकट गुर्जा गाउँ पुगेर फ्रिजी दम्पत्तिले न्यानो कपडा, स्लिपिङ ब्याग, जुत्तालगायत सामग्री वितरण गरे ।

फ्रिजी लाइट एसोसिएसनमा ३ सय साधारण सदस्य छन् । उनीहरूले मासिक ७ युरो संस्थालाई दान गर्छन् । केही कम्पनीले मासिक ७० युरो सहयोग गर्छन् । अस्ट्रियाका सञ्चारमाध्यममा उनले नेपालमा गरेका कामको खुब प्रशंसा हुने गरेको छ । नेपालमा भने प्रचारप्रसारभन्दा पनि सहयोग गर्न पाउँदा खुसी लागेको उनी बताउँछन् । ‘हामीले मरेपछि केही लिएर जाँदैनौं । जेजति छ सबै छोडेर जाने हो,’ उनी भन्छन्, ‘बाँचुन्जेल यो विश्वलाई राम्रो बनाउन काम गर्ने हो ।’

संसारलाई सुन्दर बनाउन न्याय, समानता, पारदर्शिताको सवालमा उनी नेल्सन मन्डेलालाई आदर्श मान्छन् । नेपाललाई अझैं सुन्दर र रंगीन भएको उनी देख्न चाहन्छन् । सरकार नपुगेको ठाउँमा पुगेर सहयोग गर्ने उनको चाहना छ । अहिले पनि उनी दिनमा बढीमा ३ वटासम्म गीत आफ्नो स्टुडियोमा रेकर्ड गर्छन् । सरकारले दिने पेन्सनले जीवनयापन गर्न पुग्ने भएकाले आफ्नो बाँकी आम्दानी नेपालमै सहयोग गर्ने उनको चाहना छ । ‘उमेर गए पनि काम गर्ने जोस अझै बाँकी छ,’ मुगुबाट फर्किर पोखरा आएका उनले भने, ‘टुगेदर फर अ बेटर वर्ल्ड ।’

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७८ ०९:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×