जो नाच्छन् अरूका लागि- कला - कान्तिपुर समाचार

जो नाच्छन् अरूका लागि

पीडामा परेकाहरुलाई आफ्नो कलाकारितामार्फत सहायता जुटाएर दिने सोख भएका उनलाई आफ्नो अनुहार भने सार्वजनिक गर्न रहर छैन
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — कर्मले उनी केही भिन्न छन् । समाजको हितका लागि समर्पणको शैली अलि अनौठो छ । सिल्भर रङको पोसाक, टोपी र मास्कभित्र लुकेको छ उनको मानवता । सामाजिक सञ्जालमा उनको नाम छ ‘सिल्भर रोबोपस ।’ उनको यो वास्तविक नाम त होइन नै, सामाजिक सञ्जालको प्रोफाइल तस्बिरमा समेत उनले अनुहार लुकाएका छन् । 

काठमाडौंको वसन्तपुरमा नाच्दै किसन रोका । तस्बिर : सुशीला/कान्तिपुर

अनुहार लुकाएर नै समाजसेवाको बाटोमा आफूलाई दौडाउने यात्रा तय गरेका उनी हुन् चन्द्रागिरि–९ मच्छेगाउँका २३ वर्षीय किसन रोका । रोबोट डान्स र अक्टोपस जस्तै शरीरको चाललाई परिवर्तन गर्दै नाच्छन् । उनले छद्म नाममा समाजसेवाको आफ्नो ध्याउन्तीलाई दैनिक अपडेट गर्दै आएका छन् ।

जो सडकमा मुकुन्डो लगाएर नृत्य गर्छन् र जम्मा भएको रकम समाजसेवामा लगाउँछन् । दिनेले दिएपछि लिनेको हात कसैको अगाडि नआओस् भन्ने चाहन्छन् किसन । भन्छन्, ‘समाजमा मेरो नाम र अनुहारभन्दा पहिले काम अगाडि आओस् । मेरो कामलाई प्रोत्साहन गर्नेहरूले पक्कै पनि नाम र अनुहार त पछि त्यत्तिकै थाहा पाइहाल्नु हुन्छ नि ।’ आगोले पोलेर हाल कीर्तिपुर अस्पतालमा उपचारत जोरपाटीकी पूजा कार्कीलाई सहयोगार्थ किसनले हालै मात्र वसन्तपुरमा दुई दिन नृत्य प्रस्तुत गरे । दुई दिनमा संकलन भएको १५ हजार रुपैयाँ हाराहारी रकम उनले पूजालाई अस्पताल गएर हस्तान्तरण गरे । त्यस्तै काम गर्ने क्रममा दुई तलाबाट खसी घाइते भएका हेटौंडाका सुजन रानामगरको सहयोगार्थ उनले स्वयम्भूमा दुई दिन नृत्य गरी झन्डै ८ हजार रुपैयाँ जुटाए ।

उनी सार्वजनिक स्थानहरूमा संगीतका लागि चाहिने सामग्री जोरजाम गर्छन् र उही सिल्भर रङको पहिरनमा देखा परेर रोबोट डान्स गर्न सुरु गर्छन् । दर्शकको भीड लाग्छ तर उनको वास्तविक अनुहार भने हेर्न पाइँदैन । उनी दुई घण्टा जति निरन्तर नृत्य गर्छन् र दर्शकसँग मास्क लगाएर नै केही नजिक भएर आफ्नो बाटो लाग्छन् ।

असहाय र पीडामा परेकाहरूलाई आफ्नो कलाकारितामार्फत सहायता गर्ने उनको सोख छ तर अनुहार बाहिर सार्वजनिक गर्न रहर छैन । अहिले समाजसेवाको नाममा सामाजिक सञ्जालमा प्रचारका होडबाजीबाट उनी सतर्क छन् । उनी मिडियामा त आउँछन् तर कामबारे मात्र बोल्छन् । ‘मेरो परिचय नै मेरो कला र समाजसेवा हो । म अनुहार अगाडि ल्याएर मेरो बाहिरी रूपलाई प्रचार गर्न सक्दिनँ,’ उनी भन्छन्, ‘मेरो व्यक्तिगत रूपमा जे जति गर्न सक्छु काम नै गरेर देखाउँछु भन्ने सोच हो ।’

विगत पाँच वर्षदेखि उनी नृत्यको क्षेत्रमा छन् । रोबोट मात्र नभएर हिपअप, नेपाली, कथक नृत्यमा उनको खुबी छ । आफ्नो दैनिकी चलाउन उनले नृत्य प्रशिक्षण कक्षा पनि सञ्चालन गरेका छन् । हप्ताको दुई दिन भने उनी समाजसेवाका लागि सडकमा नृत्य गर्छन् । उनले भने, ‘हरेक हप्ता फरक लोकेसन र बिरामीहरू खोज्ने मेरो अर्को काम हो । सोसल मिडिया र चिनेजानेका साथीभाइहरूबाट बिरामी पत्ता लागेपछि उहाँहरूसँग भेटघाट गर्छु र कार्यक्रमका लागि अनुमति लिन्छु ।’ यो हप्ता भने खराब मौसम र कोरोना संक्रमणको दोस्रो लहरले वातावरण प्रतिकूल बन्दै गएकाले कार्यक्रम गर्ने स्थान र कुन बिरामीलाई सहायता गर्ने उनले टुंगो लगाउन सकेका छैनन् । ‘होली खेल्ने क्रममा एकजना नानी घाइते भएर उपचार गराइरहेको पत्ता लागेको छ र फेरि वसन्तपुरमा नै कार्यक्रम नै गर्ने सोचेको छु तर निश्चित भने भएको छैन,’ उनले भने । उनले मच्छेगाउँस्थित स्थानीय वडा कार्यालयमा पनि अनुमति लिएका छन् । केही पीडित व्यक्तिहरूलाई सडक नृत्य गरेर सहयोग जुटाउँछु भनेपछि किसनलाई स्वीकृति दिइएको वडाध्यक्ष देवेन्द्र महर्जनले बताए ।

समाजसेवामा रुचि राख्ने किसनलाई अहिले थोरै भए पनि सहयोग गर्न पाउँदा निकै सन्तुष्टि मिलेको छ । पाँच वर्षअघि सडकमा बेवारिसे वृद्धलाई सहयोग गर्दा मनमा आएको समाजसेवाको भावनालाई अहिले निरन्तरता दिएको उनको भनाइ छ ।

कला र समाजसेवालाई सँगसँगै लैजान पाउँदा झन् उनी दंग छन् । कला नै समाजसेवाका लागि काम गर्ने आधार भएको उनको बुझाइ छ । यसमा उनले उही कला र उनको काम देखाउने उनको प्रण छ । उनको यो सानो प्रयासले तत्काल कसैको घाउको मलमपट्टी बनिदिओस् भन्ने कुरामा भने उनी सदैव तत्पर छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७८ १०:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राज्यमन्त्रीको सांगीतिक कीर्तिमान

सिर्जनाको मूल्य नहुँदा कैयौं सर्जक राम्रो गर्दागर्दै पनि पलायन भइरहेको अवस्थाप्रति मानन्धरको चिन्ता
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — बाल्यकालमा बुबाले भजन गाउँदा उनी चाख मानेर सुन्थे र त्यसैको सिको गर्थे । यौवनकालमा टोल छिमेकमा थुप्रै क्लबमा आबद्ध भएर साथीभाइलाई सांगीतिक कार्यक्रम आयोजना गर्न सघाउँथे । संगीत प्रशिक्षणमा पनि उनले अरुलाई हौसला प्रदान गरे ।

फाइल तस्बिर

तर आफू भने प्रत्यक्ष संगीत क्षेत्रमा कहिल्यै अग्रभागमा देखा परेनन् । यद्यपि संगीतलाई केही न केही पाटोबाट माथि उठाउने प्रण थियो, सहरी विकास राज्यमन्त्री रामवीर मानन्धरको ।

सांगीतिक फाँटप्रति रहेको आफ्नो मोहलाई भने उनले एकै पटक विश्व कीर्तिमानीको बाटोमा ल्याएर सार्वजनिक गरिदिए । गत पुस १० मा राजधानीमा सम्पन्न ‘सोलो कन्सर्ट बाई अस्ट्यान्डिङ मिनिस्टर’ कार्यक्रममा उनले लगातार ४ घण्टा ५ मिनेट २० सेकेन्ड गीत गाएर ‘वर्ल्ड बुक अफ रेकर्ड’ मा विश्व कीर्तिमान राखे । उनले नारायण गोपाल, तारादेवी, अरुणा लामा, दीप श्रेष्ठ, कर्णदासलगायतका ५९ वटा गीत गाएका थिए ।

नेपाली संगीतलाई माथि उठाउने उद्देश्यले आफूले उक्त प्रयास गरेको मानन्धर बताउँछन् । संगीतप्रति उनको मोह त थियो तर यसैमा लागेर कलाकार बन्छु भन्ने कहिल्यै सोचेनन् । उनी हरेक दिन योगकै रूपमा रियाज गर्थे, यो क्रम अहिले पनि जारी छ । ‘संगीतमा मेरो एक किसिमको लगाव पहिलेदेखि नै रहेछ । २०३५ सालतिर देउसी खेलेर जम्मा भएको पैसाले पटनामा गएर दुई सय रुपैयाँको गितार किनेको थिएँ । समय बित्दै जाँदा यो कुरा महसुस नै गरिनँ,’ उनले भने, ‘लकडाउनका बेला संगीतमा विश्व कीर्तिमानका बारेमा अध्ययन गर्दै गएँ । स्टेजमा स्ट्यान्डिङ भएर संगीतमा कीर्तिमानी कायम गरेको देखिनँ । हरेक दिन रियाज गरिरहेकाले गीत गाउन सक्छुजस्तो लागेर रेकर्ड राख्ने अठोट गरेँ ।’

नयाँ दिल्लीमा आयोजित समारोहमा मानन्धरलाई भारतका सामाजिक न्याय तथा राज्यमन्त्री रामदास आठवलेले ‘वर्ल्ड बुक अफ रेकर्ड’ को प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरिसकेका छन् । ‘विश्वमा संगीतबाट रेकर्ड राख्नु नै नेपाली संस्कृति र सांस्कृतिक पहिचानलाई माथि उठाउनु हो । नेपाल अनेक कला, संस्कृति र संगीतमा धनी छ तर कलाकार गरिब छन्,’ मानन्धर भन्छन्, ‘कला र कलाकारलाई राज्यको नीतिगत तह र विश्वमा पुराउनु नै मेरो मुख्य उद्देश्य हो ।’ नेपालमा प्रविधिको विकाससँगै संगीत क्षेत्रमा स्रष्टा मारमा परिरहेको उनले नियालिरहेका छन् । सिर्जनाको मूल्य नहुँदा कैयौं सर्जक राम्रो गर्दागर्दै पनि पलायन भइरहेको अवस्थाप्रति उनले चिन्ता व्यक्त गरे । ‘रेडियो नेपालमा रेकर्ड भएका थुप्रै गीत विभिन्न संस्थाले आफ्नै सम्पत्ति बनाएर बिक्री गरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘यो प्रवृत्ति तत्काल रोक्न जरुरी छ । स्रष्टाको प्रतिलिपि अधिकार स्थापनाका लागि विशेष रूपमा लागिपरेको छु ।’

प्रतिलिपि अधिकारका लागि संगीत रोयल्टी संकलन समाजले प्रभावकारी रूपमा काम गर्न नसकेको उनको गुनासो छ । सबै सिर्जना र स्रष्टाको अभिलेख आधिकारिक रूपमा राख्न नसक्दा समस्या समाधान हुन नसकेको उनले बताए । ‘कुनै गीतमा रचनाकार, संगीतकार तथा गायक उत्तिकै हकदार हुने भएकाले यी तीन पक्षले सिर्जनाको उत्तिकै मूल्य पाउनुपर्छ,’ उनले भने ।

यसका लागि प्रतिलिपि अधिकार स्थापित गर्न संस्थागत रूपमा अगाडि बढिरहेको मानन्धरले बताए । नीतिगत रूपमा नै प्रस्ताव भइसकेकाले छिट्टै योजनाले मूर्तरूप पाउनेमा उनी विश्वस्त छन् । प्रविधिसँग प्रत्यक्ष जोडेर सर्भर नै खडा गर्ने उनको योजना छ । ‘सर्भरमा लिंक भएपछि कसको रचना कसले प्रयोग गर्‍यो भन्ने यकिन तथ्यांक हुन्छ र स्रष्टाले पाउने मूल्य सीधै प्राप्त हुन्छ,’ उनले भने, ‘यसका लागि प्रत्येक स्रष्टा दर्ता हुनैपर्छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७८ १२:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×