लयमा फर्कंदै ग्यालरी- कला - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

लयमा फर्कंदै ग्यालरी

धमाधम एकल तथा सामूहिक कला प्रदर्शनी
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — कोरोना महामारीले झन्डै एक वर्षदेखि बन्द आर्ट ग्यालरी धमाधम खुल्न थालेका छन् । ग्यालरी खुलेसँगै कला क्षेत्रमा फेरि चहलपहल सुरु भएको छ । लामो समय घरभित्रै कला सिर्जनामा तल्लीन कलाकार पनि कार्यथलोमा फर्किन थालेका छन् ।

काठमाडौंको सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा कला प्रदर्शनी नियाल्दै दर्शक । तस्बिर : सुशीला/कान्तिपुर

अहिले अधिकांश कलाकार एकल तथा सामूहिक कला प्रदर्शनीमा सहभागी भइरहेका छन् भने कोही आफ्ना कलाकृति बाहिर ल्याउने तयारीमा व्यस्त छन् । सबैजसो क्षेत्रमा जनजीवन सामान्य बन्दै गएकाले कला क्षेत्र पनि जागरुक बन्नुपर्ने बबरमलस्थित सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीका सञ्चालक संगीता थापा बताउँछिन् ।

लकडाउनसँगै भर्चुअल प्रदर्शनीतिर जमेको कला क्षेत्र र कलाकारलाई पुनः सामान्य अवस्थामा फर्काउन उनले मंसिरको अन्त्यतिर जोखिम मोलेर भए पनि ग्यालरीको ढोका खोलेकी थिइन् । ‘सुरुमा त कला अवलोकनका लागि दर्शक नै हुन्नन् कि भन्ने चिन्ता थियो । फेरि कतिन्जेल डराएर बस्ने भन्ने सोच आयो,’ उनले भनिन्, ‘पछि फाट्टफुट्ट सहभागी दर्शकबाट राम्रो रेस्पोन्स पाएँ ।’

मंसिरयता उनको ग्यालरीले दुईवटा प्रदर्शनी गरिसकेको छ भने हाल चित्रकार कविराज लामाको एकल चित्रकला प्रदर्शनी जारी छ । प्रदर्शनीमा दर्शकको उपस्थिति उत्साहजनक रहेको लामाले बताए । बबरमलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलले पनि भौतिक प्रदर्शनी थालिसकेको छ । चित्रकार नरबहादुर बिकेले आर्ट क्लब नेपालको प्रस्तुतिमा ‘स्प्रिङ सिरिज’ शीर्षकमा प्रदर्शनी सम्पन्न गरिसकेका छन् । काउन्सिलमै ‘एक्स्जिबिसन फर प्रपोज’ शीर्षकको सामूहिक कला प्रदर्शनी भइसकेको छ भने ‘एमबी श्रेष्ठ मेमोरियल फाउन्डेसन’को प्रस्तुतिमा सुरु गरिएको ‘लिगेसी’ सामूहिक प्रदर्शनी आइतबार मात्र सकिएको छ ।

ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल नेपालले कलाबाट समाजमा परेका भ्रष्टाचारका नकारात्मक प्रभावलाई निर्मूल पार्ने र सदाचारको भावना दर्शकमाझ पुर्‍याउने उद्देश्यसहित आइतबार आर्ट काउन्सिलमा एकदिने प्रदर्शनी गरिसकेको छ । प्रदर्शनीमा पृथ्वी श्रेष्ठ, सुरेश बस्नेत, प्रवीन श्रेष्ठ, जस्मिन राजभण्डारी, सौरगंगा दर्शनधारीलगायत एक दर्जन चित्रकार सहभागी थिए । भर्चुअल प्रदर्शनीले कला र कलाकारलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा जोड्न सघाउ पुर्‍याए पनि कला पारखीलाई सिर्जनाको वास्तविक स्वाद चखाउन भौतिक ग्यालरी नै चाहिने चित्रकार पृथ्वी श्रेष्ठको बुझाइ छ । उनी अहिलेको समयलाई फुर्सदमा सिर्जना गरिएका कलाकृतिलाई बाहिर ल्याउने अवसरका रूपमा लिन्छन् ।

ललितपुरको पाटनढोका चाकुपाटस्थित एम क्युब ग्यालरीले भौतिक प्रदर्शनी सुरु गरिसकेको छ भने क्लासिक आर्ट ग्यालरी प्रदर्शनीको तयारीमा छ । पाटनढोका छेउकै क्याफेस्थित भ्यान गो ग्यालरीमा चित्रकार कैलाश श्रेष्ठले हालै मात्र कोभिड, लकडाउन र मुलुकको राजनीतिक अवस्थालाई दर्साउने गरी ‘आइसोलेसन’ शीर्षकमा आफ्ना कलाकृति प्रदर्शन गरेका छन् । नेपाल ललितकला प्रज्ञाप्रतिष्ठानको चित्रकला विभागले अहिले देशका प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरूको मुहार चित्र कोर्ने अभियानलाई अगाडि बढाइरहेको छ । यसअघि प्रतिष्ठानले भौतिक रूपमै ‘समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली’ शीर्षकमा प्रदर्शनी गरिसकेको छ ।

ग्यालरीसँगै अहिले धमाधम चित्रकला कार्यशाला भइरहेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय जलरंग समाज नेपालले लाइभ मुहार चित्रको दोस्रो चरणको अभियानलाई गत शनिबारदेखि अगाडि बढाइसकेको छ । कला क्षेत्रमा भइरहेका यी गतिविधिले कलाकारलाई आर्थिक रूपमा पनि राहत मिल्ने ग्यालरी सञ्चालक थापाको मत छ । कोभिडकालमा सिर्जना भएका कलाकृति लिएर कलाकार बाहिर आउनुपर्ने कला समीक्षक रमेश खनालको धारणा छ ।

यो अवधिलाई सुनौलो अवसरका रूपमा लिएर कला क्षेत्रलाई नयाँ मोडमा लैजानुपर्ने उनले सुझाव दिए । ‘भर्चुअल प्रदर्शनीले हामीलाई नयाँ टेक्नोलजीसँग नजिक हुन सिकायो । कला विस्तारका लागि यसलाई पनि सँगसँगै आधार बनाएर अब हामी सामान्य अवस्थामा फर्कनु नै पर्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन १८, २०७७ ०९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिनामंगलको जग्गा लिजमा दिनु अधिग्रहणको सर्तविपरीत

नागरिकबाट अधिग्रहण गरिएको जग्गा सार्वजनिक हितमा मात्रै प्रयोग गर्न पाइने संवैधानिक व्यवस्था
मातृका दाहाल

काठमाडौँ — नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिक सिनामंगलस्थित करिब ९१ रोपनी जग्गा ३० वर्षका लागि व्यापारीलाई होटल सञ्चालन गर्न दिने गरी अघि बढाएको प्रक्रिया सर्वसाधारणबाट अधिग्रहण गर्दा उल्लेख गरिएको प्रयोजनविपरीत रहेको पाइएको छ ।

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको सिनामंगलस्थित जग्गामा रहेको एभिएसन म्युजियम  तस्बिर : केशव थापा/कान्तिपुर

सरकारले २०३० सालमा ‘एयर ट्रान्समिसन स्टेसन’ निर्माण गर्न भन्दै त्यस क्षेत्रको जग्गा सर्वसाधारणबाट अधिग्रहण गरेको थियो ।

संविधानको धारा २५ मा सर्वसाधारणबाट सार्वजनिक हितका लागि मात्र जग्गा अधिग्रहण गर्न सक्ने र एउटा सार्वजनिक हितका लागि अधिग्रहण गरिएको जग्गा अर्को सार्वजनिक हितकै लागि मात्र प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था छ । प्राधिकरणले संविधानमा उल्लिखित प्रावधानसमेत बाझिने गरी व्यावसायिक प्रयोजनका लागि जग्गा लिजमा दिने प्रक्रिया अघि बढाएको हो । प्राधिकरणका नाममा दर्ता जग्गा व्यावसायिक प्रयोजनका लागि लिजमा दिइनुलाई ‘सार्वजनिक हित’ का रूपमा लिँदा कानुनी प्रश्न उठ्ने भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयका प्रवक्ता जनकराज जोशीले बताए ।

‘नागरिकबाट सार्वजनिक हितका लागि भनेर अधिग्रहण गर्ने, पछि त्यस ठाउँलाई होटल सञ्चालन गर्न दिइयो भने त्यसलाई सार्वजनिक हितका रूपमा व्याख्या गर्न त कसरी मिल्छ र ?,’ उनले भने । संविधानको धारा २५ (५) मा ‘राज्यले सार्वजनिक हितका लागि कुनै व्यक्तिको सम्पत्ति अधिग्रहण गरेकोमा त्यस्तो सार्वजनिक हितको सट्टा अर्को कुनै सार्वजनिक हितका लागि त्यस्तो सम्पत्ति प्रयोग गर्न बाधा पर्ने छैन’ भनिएको छ ।

भूमिसुधार मन्त्रालयका पूर्वसचिव बाबुराम आचार्य पनि नागरिकबाट सार्वजनिक हितका लागि भन्दै अधिग्रहण गर्ने अनि संविधानमा भएको प्रावधान कुल्चिएर नाफा कमाउन व्यापारीलाई जग्गा दिनु गैरकानुनी र गैरसंवैधानिक हुने बताउँछन् । मन्त्रालयका प्रवक्ता जोशीले नागरिक उड्डयन प्राधिकरणसँग सम्बन्धित ऐन/नियमावलीमा आफ्नो नाममा दर्ता रहेको जग्गा व्यावसायिक प्रयोजनका लागि लिजमा दिन सकिने भए पनि संविधानसँग बाझिएका कानुन स्वतः खारेज हुने बताए । विपद् उद्धार तथा व्यवस्थापन, सुरक्षा संवेदनशीलता मानिएका क्षेत्र र सरकारी निकाय/कार्यालयकै लागि आवश्यक ठानिए त्यस्तो जग्गा सरकारले भोगाधिकार र नामसारी नै बदल्न सक्ने उनको भनाइ छ ।

धारा २५ (२) मा ‘सार्वजनिक हितका लागि बाहेक राज्यले कुनै व्यक्तिको सम्पत्ति अधिग्रहण गर्ने, प्राप्त गर्ने वा त्यस्तो सम्पत्तिउपर अरू कुनै प्रकारले कुनै अधिकारको सिर्जना गर्न नपाइने’ व्यवस्था छ ।

तत्कालीन श्री ५ को सरकार, निर्माण तथा यातायात मन्त्रालयका सचिव फणीन्द्रराज हमालका तर्फबाट २०३० साउन ८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचनाअनुसार हाल प्राधिकरणले व्यापारीलाई व्यावसायिक प्रयोजनका लागि लिजमा दिन लागेकोमध्ये १६ वटा छुट्टाछुट्टै कित्तामा पर्ने १४ रोपनी १३ आना १ पैसा जग्गा सिनामंगल क्षेत्रका नागरिकबाट अधिग्रहण गरिएको थियो ।

‘श्री ५ को सरकारले ट्रान्समिसन स्टेसन विस्तार योजना कार्यका लागि वाग्मती अञ्चल काठमाडौं जिल्ला सिनामंगल गाउँ पञ्चायत वार्ड नम्बर २ (क) को निम्नलिखित जग्गा थप प्राप्त गर्ने निर्णय गरेकाले सम्बन्धित जग्गाधनीले जग्गाको मोल र अरू नोक्सानीबापत यस ऐन र जग्गा प्राप्ति नियमहरू २०२६ बमोजिम क्षतिपूर्ति पाउने हुँदा यो सूचना प्रकाशित गरिएको छ,’ ४७ वर्षअघि राजपत्रमा प्रकाशित सूचनामा भनिएको छ । विमानस्थलकै लागि २०२६ र २०३१ सालमा पनि हवाई विभागका लागि सर्वसाधारणबाट अधिग्रहण र पर्ती जग्गा दर्ता गरिएको थियो । त्यसबाहेक पर्ती जग्गा पनि स्टेसन निर्माणकै लागि भन्दै भोगचलन गर्न तत्कालीन हवाई विभागलाई अनुमति दिइएको थियो । त्यतिबेला अधिग्रहण गरिएको जग्गाको हालको मूल्य पनि उच्च छ ।

व्यक्तिका नामबाट अधिग्रहण गरिएको र पर्ती गरी त्यस स्थानमा ९७ रोपनी ११ आना जग्गा हाल प्राधिकरणका नाममा छ । प्राधिकरणले होटल सञ्चालन गर्न लिजमा दिने प्रक्रिया अघि बढाएपछि सुरक्षा संवेदनशीलताका साथै कानुनी प्रश्न पनि उठेको हो । सरकारी जग्गा दर्ता तथा लिजमा उपलब्ध गराउनेसम्बन्धी कार्यनीति २०७१ ले पनि सरकारी जग्गा कुनै व्यक्ति वा संस्थालाई लिजमा दिन सकिने भए पनि ‘सार्वजनिक वा सरकारी प्रयोजनका लागि आवश्यक पर्ने देखिएमा त्यस्तो सरकारी जग्गा कुनै व्यक्ति, निकाय वा संस्थालाई दिइने छैन’ भनेको छ ।

लिजमा जग्गा उपलब्ध गराउँदा उद्देश्य, औचित्य र कार्ययोजना, लिज माग गरेको जग्गा रहेको स्थान र क्षेत्रफल, लिजमा दिइने जग्गाको विषयमा स्थानीय निकाय वा बासिन्दाको प्रतिक्रिया, जग्गा संरक्षणको सुनिश्चितता, ऐतिहासिक, पुरातात्त्विक, धार्मिक, सांस्कृतिक महत्त्वका स्थलहरूको मौलिकतामा असर नपुग्ने कुराको प्रत्याभूतिलगायत प्रावधान पालना गर्नुपर्ने पनि भनिएको छ । कुनै स्वायत्त संस्थानका नाममा भएको जग्गामा यो प्रावधान बाध्यकारी नभए पनि औचित्य, आवश्यकता र सुरक्षा संवेदनशीलता हेरेर सरकारले सार्वजनिक हितका लागि सरकारी निकायकै नाममा ल्याउन सक्छ ।

सुरक्षा जोखिम हुँदैन : प्राधिकरण

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले सिनामंगल क्षेत्रको जग्गामा होटललगायत भौतिक संरचना निर्माण गर्दा कुनै हवाई सुरक्षा जोखिम नहुने जिकिर गरेको छ । सीमित भूभागका कारण उपलब्ध जग्गालाई सीमित व्यावसायिक उपयोगमा ल्याउनुपर्ने बाध्यता रहेको प्राधिकरणको तर्क छ । प्राधिकरणले ‘विमानस्थल होटल’ नेपालको त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा मात्र बनाउन लागिएको अनौठो विषय नभएर संसारभरिका सबैजसो ठूला अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उपलब्ध हुने ‘यात्रु सुविधा’ भएको उल्लेख गरेको छ । त्यस क्षेत्रमा होटल निर्माण भए हवाई यात्रुको सुविधामा स्तर वृद्धि हुने प्राधिकरणको जिकिर छ ।

सुरक्षा विज्ञहरूले भने त्यस क्षेत्रमा होटललगायत संरचना बने सुरक्षा जोखिम हुने बताएका छन् । तर प्राधिकरणले उक्त जग्गाबाट वायुयान फायरिङ रेञ्जमा हुने भएकाले हवाई सुरक्षा खतरा रहेको भन्ने तर्कलाई ‘हास्यास्पद’ भनेको छ ।

‘यसो हो भने वायुयान उपत्यका प्रवेश गर्ने क्रममा डाँडाकाँडादेखि नै फायरिङ रेञ्जमा रहेको मान्नुपर्ने हुन्छ, अवतरणका क्रममा रहेका जहाजका लागि इमाडोल, जडीबुटी र कोटेश्वर क्षेत्रका घरहरूमा समेत सुरक्षा जोखिम हुन सक्छ,’ प्राधिकरणले जारी गरेको विज्ञप्तिमा छ, ‘गैरीगाउँ, सिनामंगल, पूर्वी सिनामंगल, गोठाटार र बौद्ध क्षेत्रमा रहेका भवनहरूलाई पनि सुरक्षा जोखिम मान्नुपर्ने हुन्छ ।’ प्राधिकरणले जमिनको सतहसँग नभई सुरक्षा जोखिमका हिसाबले वायुयान उडान र अवतरणको समयलाई बढी संवेदनशील मानिने दाबी गरेको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १८, २०७७ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×