नाटकघर खुल्ने छैन छाँटकाँट- कला - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नाटकघर खुल्ने छैन छाँटकाँट

'परिस्थिति राम्रो भयो भने खोल्छौं । अवस्था झन गम्भीर छ । एक वर्षसम्म त गाह्रै पर्छ होला काम गर्नलाई । सामाजिक दूरी कायम गरेर नाटक मञ्चन गर्न भएन । सायद चैत–वैशाखसम्म पनि खोल्न सकिँदैन ।'
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — २०७२ को भूकम्पमा काठमाडौंको कालिकास्थानमा रहेको सर्वनाम थियटर करिब १५ दिनका लागि बन्द भयो । त्यसैकारण थियटरका संस्थापक अशेष मल्लको लेखन तथा निर्देशनमा मञ्चन भइरहेको नाटक 'कुमारजी आज्ञा गर्नुहुन्छ' रद्द गर्नुपर्‍यो । त्यसपछिको नाकाबन्दीमा पनि केही दिनका लागि अशेषले नाटकघर बन्द गरे । तर, कोरोनाका कारण पहिलो पटक लामो समय नाटकघर ठप्प भएको बताउँछन् नाटककार मल्ल ।

कोरोना महामारीले प्रतक्ष असर पारेको क्षेत्र मध्ये एक हो, मनोरञ्जन । ६ महिनादेखि ठप्प हुँदा यो क्षेत्र धराशायी बन्दै गएको छ । यो क्षेत्रको पुरानै रुप देख्न सामान्य अवस्था पर्खनुपर्छ । अहिले नै नाटकघर खुल्ने छाँटकाँट देखिँदैन । ३ महिने लकडाउन त्यसपछिका निषेधाज्ञामा विभिन्न क्षेत्रहरु खुले । लामो दूरीका यातायात सवारी साधन पनि सञ्चालनमा आए । तर मनोरञ्जन क्षेत्र खुल्ने/नखुल्ने अझै यकिन भइसकेको छैन ।

त्यसैले पनि अलमलमा पारेको बताउँछन् अशेष । 'सरकारले अझै भेला हुन दिएको छैन । के गर्ने अलमलमा छौं,' उनले भने ।

लकडाउन अगाडि सर्वनाममा २ वटा नाटक तयारी हुँदै थियो । तीन महिने कोर्स सकाएका १६ र १७ औं ब्याचका विद्यार्थीले नाटक तयार पार्दै थिए, कोरोनाले गर्दा त्यो रद्द भयो । नाटकघरले अप्रिलमा अन्तर्राष्ट्रिय फेस्टिभल गर्ने तयारी थियो । १५ देशको सहकार्यमा फेस्टिभल आयोजना गर्ने तयारीमा सुरु भइसकेको थियो । विभिन्न देशका संस्कृतिलाई लिएर नाटक तयार गर्ने अनि विश्वका विभिन्न ठाउँमा देखाउने उदेश्यसहित तयारी अगाडि बढ्यो । फ्रान्सले आयोजना गर्ने भनिएको फेस्टिभलका लागि जर्मनी, भारत र फ्रान्सबाट नाटककार नेपाल आइपुगेको केही दिनमै देशमा कोरोना प्रवेश भयो । त्यसपछि उनीहरु हतार गर्दै आफ्नो देश फर्के ।

कोरोनाकै कारण यो योजना पछाडि धकेलियो । अब सरकारले निषेधाज्ञा खोले पनि तत्काल नाटकघर नखोल्ने बताउँछन् मल्ल । भन्छन्, 'सरकारले भेला गर्न दिए पनि तत्काल थियटर खोल्दैनौं । जोखिम छ । पूरा खुल्ला नभएसम्म हामी खोल्दैनौं । निषेधाज्ञा खोले पनि हामी सचेत हुन जरुरी छ । त्यसैले मैले विद्यार्थीलाई घरमै सिर्जनात्मक क्रियाकलापमा संग्लग्न हुन उत्साह दिएको छु ।'

यसरी लामो समय नाटकघर ठप्प हुँदा धेरै कुरामा असर पारेको उनी बताउँछन् । तर, उनी यो विषम अवस्थामा पनि सकरात्मक हुनुपर्ने बताउँछन् । 'अहिले हाम्रा दर्शक भोकै छन् । यतिबेला नाटकघरले कस्तो सहयोग गर्नुपर्छ त्यतातिर सोच्दै छु । नाटकघर चलेन भनेर छाती पिट्न भएन नि । अब अवस्था सामान्य भएपछि नै गरौंला ।' उनले भने ।

अब केही दिनमै दृश्यांश (मोबाइलबाट सर्ट फिल्म बनाउने प्रतियोगिता) घोषणा गर्ने तयारीमा जुटेका छन् मल्ल ।

नाटकघर कथा घेरामा लकडाउनअघि जर्ज अर्वेलको 'एनिमल फार्म'मा नाटक बनाउने तयारी चल्दै थियो । नाटककार आकांक्षा कार्कीले उक्त कथालाई नेपालीमा रुपान्तरण गरेकी थिइन् । १५ जनाको कलाकार लिएर तयारी सुरु भइसकेको थियो । उनका अनुसार प्रप्स बनाउन ५० हजार खर्च भयो । तर कोरोनाले गर्दा तयारी सुरु नहुँदै उक्त नाटक बन्द गर्नु पर्‍यो । त्यसदिनदेखि उनको नाटक घर खुलेको छैन ।

नाटकघर खुलिहाले पनि अब यो नाटक गर्न सम्भव नभएको उनी बताउँछिन् । 'थिएटर खुली नै हाल्यो भने त्यो नाटक गर्न सम्भव छैन । किनकी खर्च धेरै छ त्यो नाटकको । त्यो अनुसारले दर्शक पनि नआउलान् । एकदम चलोस् भनेर त्यो नाटक बनाएका थियौं । थोरै खर्च भएको नाटक गर्न सकिएला तर ४/५ लाख खर्च लाग्ने नाटक गरेर जोखिम मोल्न गाह्रो छ,' उनले सुनाइन् ।

उनी अहिले नै नाटकघर खोल्ने मुडमा छैनन् । महामारीबीच उनलाई एउटा कुराले साह्रै पिराेल्यो । नाटकघरमा स्वयंसेवक भइर सहयोग गर्नेहरुलाई आर्थिक सहयोग गर्न नपाउँदा उनलाई अप्ठ्यारो अनुभव भयो । 'काम गरिरहेको बेला कति जनालाई आर्थिक सहयोग गर्न सकिन्थ्यो । त्यो नसक्दाखेरि कस्तो लाचार अनुभव हुँदो रहेछ । अरुलाई काम दिन सकिएन भन्नेजस्तो अनुभव भयो,' उनी सुनाउँछिन् ।

महामारीबीच कथा घेराले भर्चुअल सो सुरु गरेको छ । चार महिनादेखि यो सो जुममार्फत आयोजना भइरहेको छ । सोको नाम हो, शून्य घेरा । आकांक्षा नाटक खुल्न अझै १ वर्ष लाग्ने बताउँछिन् ।

त्यस्तै ३ पहिलो चरणको लकडाउनको अन्तिमतिर 'मण्डला' नाटकघरले ‘जुनकिरी घुम्ती रंगमञ्च बस’ लिएर सात प्रदेशमा टुर गर्ने योजना बनाइएको थियो । नाटकघरका टिमलाई लागेको थियो, अब अवस्था सामान्य हुन्छ । तर, सोचेजस्तो भएन । अवस्था बिग्रिँदै गएपछि यो कार्यक्रम पनि पछाडि धकेलिएको बताउँछिन् मण्डला नाटकघरकी अध्यक्ष सिर्जना सुब्बा ।

'सम्भव भएसम्म २/३ दिन यतै नाटक मञ्चन गरेर सात प्रदेशमा टुर जाने तयारी थियो । आन्तरिक तयारीहरु भइरहेको छ । तर परिस्थिति नहेरी केही भन्न सकिन्न,' उनले सुनाइन् ।

महामारीले गर्दा नाटक घरदेखि कलाकारलाई प्रत्यक्ष असर परेको बताउँछिन् सिर्जना । 'असर धेरै नै गर्‍यो । ऋणमा डुबेका छौं, भाडा तिर्नै पर्‍यो । योजनाहरु चौपट भयो । ५ वर्ष पछाडि धकेलियौं हामी । थियटरमा अहिले गाह्रो छ,' उनले समस्याहरु खुलाउँदै गइन्, 'घाटाको हिसाब त गरेर नै सकिन्न । घर भाडामा छुट पनि पाएको छैन । हामी कलाकार कामविहीन छौं ।'

आगामी वैशाखसम्म पनि नाटकघर खोल्ने अवस्था देख्दिनन् उनी । 'परिस्थिति राम्रो भयो भने खोल्छौं । अवस्था झन गम्भीर छ । एक वर्षसम्म त गाह्रै पर्छ होला काम गर्नलाई । सामाजिक दूरी कायम गरेर नाटक मञ्चन गर्न भएन । सायद चैत/वैशाखसम्म पनि खोल्न सकिँदैन,' उनले सुनाइन् ।

कोरोनाकै कारण कुञ्ज नाटकघरका अधिकांश कार्यक्रमलाई पनि असर गर्‍यो । क्रियटिभ राइटिङका कक्षाहरु बन्द छन् । वैशाखमा गर्ने भनिएको भरत नाट्यम पनि पछाडि धकेलियो । म्यानेजर राजु सिंखडा भन्छन्, 'सरकारले थिएटर खुल्न दिएको छैन । सरकारको नीति नियम अनुसार नै चलिरहेका छौं । उहाँहरुले खोल्ने नीति ल्याउनुहुन्छ भने हामी खोल्छौं ।'

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७७ १४:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दर्शक हँसाउने छटपटी

पूर्वनिर्धारित कार्यक्रमहरू सबैजसो स्थगित भएपछि फुर्सदिला भएर घरै बसेका कलाकारहरू कोरोनाकालसँगै दर्शक हँसाउने विषयहरूमा परिवर्तन आउने आकलन गरिरहेका छन् ।
रीना मोक्तान

काठमाडौँ — कोरोनाको त्रासका बेला हाँस्न–हँसाउनु सके मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ । यस्तो समयमा कलाकारहरु भर्चुअल दुनियाँबाट केही गर्न खोज्दै छन् । सर्वसाधारणका लागि पर्याप्त छैन, तैपनि उनीहरूको प्रयास विभिन्न माध्यमबाट जारी छ ।

‘के छ खबर ?’ भन्दै फोन गर्नेहरुलाई हिजोआज कमेडियन मनोज गजुरेल ठट्टा गर्दै भनिदिन्छन्, ‘हिजो पोखरामा कार्यक्रम थियो, आज धनगढी जाँदै छु र पर्सि अस्ट्रेलिया उड्दै छु भन्ने दिन पनि गइहाले । ती दिन फर्केर नआउन्जेलसम्म चुप्प लागेर घरमै बसेको ६ महिना भयो ।’

उनका कुरा सुनेर खबर सोध्ने व्यक्ति फोनमै खित्का छाड्छन् । आफ्नो पीडालाई पनि हास्य रसमा प्रस्तुत गर्नु कमेडियनका विशेषता भइहाल्यो । तर उनको ठट्टामा स्टेज कार्यक्रमबाट टाढिएका हरेक हास्य कलाकारदेखि गायक गायिकाको समस्या भेटिन्छ । कोरोना महामारीका कारण स्टेज कार्यक्रम लामो समयदेखि ठप्प छन् । त्यसैले यतिखेर स्टेज कार्यक्रममै भर पर्ने कलाकारलाई समस्या परेको सुनाउँछन् गजुरेल । ‘अहिले कामदार वर्गको अवस्था जे छ हाम्रो क्षेत्रको अवस्था त्यही छ । काम छैन । कामबिना नै घरमा बसेका छौं । आर्थिक भार पर्ने नै भयो,’ उनले भने ।

दसैं नजिकिँदै आउँदा देशविदेशमा स्टेज कार्यक्रम गर्न उनलाई भ्याइनभ्याइ हुन्थ्यो । चाडपर्वमा मेला महोत्सव हुन्छ । नयाँ वर्ष, तीज, गाईजात्रा, दसैंतिहारपछिका समय पनि उनी व्यस्त नै हुन्थे । तर यसपालि पहिला झैं भएन । गाईजात्राका कार्यक्रम पनि भर्चुअल रूपमा आयोजना गरे । महिनामा कम्तीमा १५ वटा कार्यक्रम गरिरहेका हुन्थे उनी । हास्यव्यंग्य गर्न थालेको वर्षौंपछि पहिलोपटक लामो समय बिदामा बस्नुपर्‍यो । गाईजात्रापछाडि मंसिर पुससम्म पनि व्यस्त हुने गजुरेल अहिले फुर्सदमा छन् ।

अहिले स्टेज खुबै मिस हुने गरेको उनी बताउँछन् । ‘महिनाभरि साना ठूला कार्यक्रम गर्न व्यस्त भइन्थ्यो । त्यो ठ्याक्कै बन्द हुँदा अब के त भन्ने त हुन्छ । स्टेज मिस हुँदो रहेछ । गरिरहेको कर्मबाट पछाडि सर्नुपर्दा दर्शकसँग प्रत्यक्ष जोडिने माध्यम अभाव हुँदो रहेछ,’ उनले भने, ‘राज्यले ल्याएका नियम पालन गर्दै अब बिस्तारै उठ्नुपर्छ, जाग्नुपर्छ । अब सधंैभरि लकडाउन गर्नु उचित हुँदैन भन्ने लागेको छ ।’

पछिल्लो समय उनले जुम एपमार्फत नि:शुल्क दर्शकलाई हँसाए । अहिले उनी एउटा नयाँ कार्यक्रमका लागि स्क्रिप्ट तयार पारिरहेका छन् ।

दर्शकलाई हँसाउन नपाउँदा छटपटी भएको छ हास्यकलाकार जितु नेपाललाई । ‘माइक समात्न एक प्रकारको तलतल हुँदो रहेछ हामीलाई । दर्शकसँग प्रत्यक्ष भेट्न नपाउँदा तनाव भयो । उनीहरुलाई हँसाउन नपाउँदा एकदमै छटपटी हुँदो रहेछ,’ उनले अनुभव सुनाए ।

यसबीच उनलाई लागेछ – ‘कोरोना संक्रमित भएर क्वारेन्टाइनमा बसेका दर्शकलाई हँसाउने कार्यक्रम गर्न पाए सुरक्षा अपनाएर गर्न सकिन्थ्यो ।’ तर त्यस्तो कुनै कार्यक्रम गर्ने अवस्था नभएकाले घरमै हात बाँधेर बसिरहेका छन् जितु (मुन्द्रे) ।

भुइँचालोपछाडि उनी १२ वटा प्रभावित जिल्लामा हास्यव्यंग्य प्रस्तुत गर्न पुगेका थिए । लगभग ३६ वटा कार्यक्रम गरे । तनावमा रहेका दर्शकलाई हसाउँदाको वास्तविक खुसी उनलाई थाहा छ । त्यसैले होला क्वारेन्टाइनमै गएर दर्शक हँसाउने कल्पिरहन्छन् । तर, यो पटक दर्शक हँसाउन समयले उनलाई साथ दिएन । स्टेज कलाकारका लागि कोरोना दुश्मन बनेर आएको उनी बताउँछन् । ‘कोरोना त स्टेज कार्यक्रम गर्ने गायक गायिका, स्ट्यान्डअप कमेडियनका लागि त दुश्मन नै भयो । हामीलाई दर्शक चाहिन्छ, तर यो समयमा भीड गर्न पाइँदैन,’ उनले भने ।

लकडाउनबीच यस्तै कुराले उनलाई तनाव भएको थियो । सुनाउँछन्, ‘आफू बोल्दा दर्शक हाँस्थे । त्यो कुरा नहुँदा के नभएको जस्तो लाग्यो । हास्य कलाकारिता कहिल्ये सुरु होला भन्ने अन्योल । कार्यक्रमका लागि मोबाइल बजिरहन्थ्यो अहिले त्यो पनि शून्य छ ।’

घरमै बस्दा दिमाग पनि सुस्त भयो । अमेरिकामा गर्ने भनिएको पाँचवटा कार्यक्रम कोरोनाले गर्दा नै रद्द भए । अहिले उनी जुमबाटै दर्शक हँसाउने तलतल मेट्दै छन् । लकडाउनदेखि नै उनको ‘मुन्द्रेको कमेडी सो’ को सुटिङ पनि रोकिएका छन् । जितुका ७० वटा बढी स्टेज कार्यक्रममा लकडाउनले असर गर्‍यो ।

कोरोनाले ‘कमेडी च्याम्पियन सो’ का विजेता हिमेश पन्तको करिअरमा समेत असर पारेको छ । विजेता घोषणा भएको एक महिनामै उनको ‘वर्ल्ड टुर’ थियो । उनकै शब्दमा भन्नुपर्दा ‘वर्ल्ड टुरमा खत्रा कमेडी गर्ने’ सोचमा थिए हिमेश । तर, उनले विजेता भएको खुसी बटुल्दै गर्दा देशमा कोरोनाको त्रास फैलिसकेको थियो । कोरोनाकै कारण पनि ‘कमेडी च्याम्पियन सो’ को ग्रान्ड फिनाले सोचेजस्तो भव्य भएन । ‘असर त एकदमै धेरै गर्‍यो नि । म पछाडि धकेलिएँ । वर्ल्ड टुर पनि सिजन–२ सँगै गर्ने कुरा आएको छ । कोरोनाले गर्दा फिनाले राम्रो भएन,’ उनले आफ्नो समस्या बेलिबिस्तार लगाए ।

अझै स्टेज कार्यक्रम गर्ने अवस्था छैन । अवस्था सामान्य हुँदो हो त अहिले विदेशको कुनै स्टेजमा नेपाली दर्शक हसाउँदै हुन्थे हिमेश । तर, अहिले उनी घरभित्रै खुम्चिएका छन् । लकडाउन खुकुलिएपछि युट्युबमा भिडियोहरु बनाउन थालेका थिए । त्यो पनि निषेधाज्ञाले गर्दा रोकियो ।

‘खत्रा कार्यक्रम गर्छ भनेर दर्शकले आस गर्नुभएको होला । कोभिडले गर्दा पूरा गर्न सकिनँ । सरकारले कार्यक्रम गर्न दिएपछि त्यो अपेक्षा पूरा गर्छु,’ उनी आशावादी सुनिन्छन् । अहिले उनी निर्माता सन्तोष सेनको ’हुतुतु’ फिल्मका लागि संवाद लेख्दै छन् । २० जना दर्शक राखेर स्ट्यान्डअप कमेडी बनाउने तयारी पनि गर्दै छन् ।

‘स्ट्यान्डअप’ कमेडीबाट दर्शकमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका लेखमणि त्रिताल स्टेज कार्यक्रम बन्द हुँदा आयस्रोत सुकेको बताउँछन् । ‘स्टेज सो नै हाम्रो मुख्य आयस्रोत हुन्थ्यो । तर त्यो सोहरु सबै बन्द छन् । धेरै असर गरेको छ हाम्रो क्षेत्रलाई,’ उनले भने । तीन महिनाको लकडाउनभर ‘नेप ग्याजम’ को कमेडीलाई पनि असर गर्‍यो । तर, अहिले निषेधाज्ञा खुकुलिएपछि उनको टिम फेरि भिडियो बनाउन सक्रिय छ । सुरुवातका दिनमाझैं आफ्नै समूहमा भिडियो बनाएर युट्युबमा अपलोड गर्न थालेका छन् ।

‘हालै कोरोना र छुवाछुत’ शीर्षकमा उनले व्यंग्य गरेका थिए । आफूहरुले सतर्कता अपनाउँदै सानो समूहमा भिडियो बनाउने गरेको उनी बताउँछन् । एकै दिन ३/४ वटा भिडियोको सुटिङ गर्छन् । अहिले युट्युबमा स्ट्यान्डअप कमेडीको भिडियो बनाउन नेप ग्याजम अग्र स्थानमै देखिन्छ । लकडाउनपछि नै नेप ग्याजमले ९ वटा बढी भिडियोहरु युट्युबमा सार्वजनिक गरेका छन् ।घरमा बस्दा सृजनशीलता हराउँदै गएकाले भिडियो निर्माणमा सक्रिय भएको उनी बताउँछन् ।

‘कोरोना र छुवाछुतको प्रतिक्रिया कस्तो आयो ?’ प्रश्नको जवाफ दिँदै भने, ‘हाँसो मात्र नभएर समाजमा सन्देश दिने किसिमले त्यो भिडियो बनाएका थियौं । सोचेजस्तो दर्शकबीच पुगेन त्यो । तर हेरेका जतिले मनपराइदिनुभएको छ ।’ समसामयिक विषयमा उनको टिमले व्यंग्य गर्दै आएको छ । अब भीड जम्मा गर्न नपाउँदासम्म उनी यसरी नै अगाडि बढ्ने तयारीमा छन् ।

कोरोना पछिको व्यंग्यको शैलीमा परिवर्तन आउने बताउँछन् हास्यकलाकार गजुरेल । अब राजनैतिक विषयको व्यंग्यले मात्र नभई उत्प्रेरणाका कुरा मिसिने उनको भनाइ छ । ‘हामीले हिजो जे–जे विषयमा हसाउँदै थियौं । नेतालाई गाली गर्ने, महिलालाई मात्र उडाउने, हल्काफुल्का कुरा मात्र गर्ने कि अब दर्शकलाई उत्प्रेरणाका कुरा दिने । युग नै नयाँ भएपछि हास्यव्यंग्यको फम्र्याट नै नयाँ हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।

अहिले दर्शकको सोच परिवर्तन भइसक्यो । कोरोनाका कारण दर्शकमा तनाव छ । जनचाहना सम्बोधन हुने व्यंग्यले मात्र दर्शकलाई हसाउन सकिने उनी बताउँछन् । उनले भने, ‘मैले प्रचण्डलाई मात्र जोक बनाएर, ओली र ट्रम्पलाई उडाएर मात्र दर्शक हाँस्दैनन् अब । उसको अन्तर मनमा भोलिको अन्योल छ, बेरोजगारी छ, भोकमरी छ । अबको विषयवस्तु मानिसको जनचाहनालाई सम्बोधन गर्न सकिएन भने मोटामोटा विषयले मात्र दर्शक हाँस्दैनन् ।’

हास्यकलाकार हरिवंश आचार्य पनि कोरोनापछिको व्यंग्यमा विषयगत कन्टेन्ट परिवर्तन आउने बताउँछन् । कमेडी च्याम्पियन हिमेशको मत पनि उस्तै छ, ‘राजनैतिक कुरा थियो होला पहिला । अब हामीले फरक विषय छानेर दर्शक हँसाउनुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७७ १२:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×