पौभाका ती दिग्गज- कला - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पौभाका ती दिग्गज

नक्कल गरेर कलाकर्मीको मौलिक पहिचान बनाउन सकिन्न भन्ने मान्यता राख्ने उनले पौभालाई जीवन दिए, आफ्नो छाप बलियो पारे
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — हो उमेर छँदै

उकाली चढ्दाचढ्दै

साहसी आँटले 

सगरमाथाझैं माथि

न थकाइले नै

न थच्यायो मलाई

न आरामै लिएँ

मेरो इच्छा नै चुचुरो...।

करिब दुई वर्षअघि यिनै भावसहितको ‘कोसिस’ शीर्षकको कवितामा चित्रकार प्रेममान चित्रकारले समय हुँदै मानिसले साहस लिएर आफ्नो गन्तव्यतिर लाग्नुपर्छ भन्ने भाव अभिव्यक्त गरेका थिए । त्यस्तै साहस उनले रंगमा देखाए, कुचीमा चलाए अनि अनेक भावभंगीसहितका चित्रमा उतारे । शब्द र चित्रमा निरन्तर रूपमा दौडिरहेका तिनै चित्रकारले ७८ वर्षको उमेरमा साउन ३२ गते आइतबार सधैंका निम्ति विश्राम लिए । तर नेपाली पौभा कलामा उनको सिर्जना, देन र उनकै छायामा हुर्किरहेका थुप्रै चित्रकारहरूका कलाहरू जुन जीवितै रहनेछन् ।

समयका अनगिन्ती वसन्तले मानिसलाई बुढ्यौलीतिर ढल्काएर ज्यान जीर्ण बनाउँदै लगे पनि मनको धैर्य र साहसलाई त कहाँ पो छुन सक्थ्यो र । समय, समाज र मानव जीवनका अनेकौं कालखण्डलाई रंगले सजाउने कलाको मूल्यांकन राज्यबाट हुन नसकेको अहिले पनि थुप्रै चित्रकारहरूको गुनासो सुनिन्छ । प्रेममानले कलाका लागि संघर्ष त्यतिबेलादेखि गरेका थिए, जतिबेला चित्रको मूल्य नै तीन रुपैयाँदेखि पाँच रुपैयाँसम्म पाइन्थ्यो । ल्यान्डस्केप, पोट्रेट चित्र, मूर्तिकलामा समेत सिपालु प्रेममानले विशेषतः पौभा चित्रकलालाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको परम्परागत विधाका चित्रकलामा नै निरन्तरता दिइरहेका लोक चित्रकार स्विकार्छन् । ‘पौभाकला र प्रेममानलाई पर्यायका रूपमै लिँदा हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘पौभा कलाको एक कालखण्डमा प्रेममानजीको योगदान सदैव रहनेछ । उनका अनुसार विगत झन्डै चार दशकदेखि पौभा कला विधामा प्रेममानका शैलीमा बनेका चित्रकलाहरू र उत्पादन भएका चित्रकारहरूको नै दबदबा छ ।

६/७ वर्षअघिदेखि चित्रकार प्रेममान शारीरिक रूपमा अस्वस्थ बन्दै गइरहेका थिए । श्वासप्रश्वासमा समस्या देखिएसँगै कहिले घर त कहिले अस्पतालका कोठामा रात बिताए । र पनि, उनका हातका औंलाहरू रोकिएनन् । रंग र कुचीमा खेल्ने उनका औंलाहरू अस्पतालको बेडमा पनि पेन्सिल रंग र कागजमा खेल्दै विभिन्न स्केचहरूमा रम्न थालेका थिए । जब रंगसँगै खेल्दाखेल्दै जीवनको रंग नै धुमिल हुँदै गएका थिए, तिनै भावहरूलाई फेरि उनी शब्दमा पोखिदिन्थे । जीवन र आशाबाट कहिल्यै नथाक्ने चलायमान र आफ्नै व्यक्तित्व पहिचानलाई खोज्ने अथक साधकका रूपमा प्रेममानलाई सम्झन्छन्, चित्रकार समुन्द्रमान सिंह । सिंहका लागि प्रेममान पौभा कलाका धरोहर र सिद्धहस्त चित्रकार मात्र होइनन्, उनलाई पौभा कलाको ज्ञान दिने गुरु, चित्रकलामा उत्प्रेरित गर्ने मार्गदर्शक र प्रेरक अभिभावक हुन् । सिंहले औपचारिक रूपमा पौभा कलाको ज्ञान प्रेममानबाट नै लिएका थिए । परिवारमा एक पुस्तापछि अर्को पुस्तामा मात्र हस्तान्तरण भएरहेको पौभा कलालाई चित्रकार मात्र नभएर अन्य समुदाय र जातिमा पुर्‍याउने श्रेय प्रेममानलाई नै दिन्छन् सिंह । औपचारिक कक्षा हुँदै सुरु भएको सिंहको पौभाकला सिकाइको यात्रा प्रेममानको मूल पुर्ख्यौली थलो काठमाडौंको भीमसेनस्थानमा रहेको घरमा पुगेको थियो । प्रेममानसँगको संगतमा सिंहले उनलाई नजिकबाट नियाल्ने मौका पाएका थिए । आफ्नो गुरुसँगै भएका कैयौं यादगार पलहरू उनको स्मरणमा ताजै छन् । सिंहले पहिलोपल्ट प्रेममानलाई भेट्दा उनी सानो सियोजस्तै ब्रसले गौतमबुद्धको जीवनीसँग सम्बन्धित मायादेवी, बुद्ध र बुद्ध हिँडेका सात पाइलाहरू कोर्दै थिए । प्रेममानले पहिलो भेटमा नै सिंहलाई सोधेका थिए,‘यो चित्र बनाउन कति समय लाग्यो होला ?’ उनले अकमकाउँदै ५/६ महिना लाग्छ होला भनेका थिए । लगत्तै प्रेममानले तीन दिनमा उक्त चित्र बनाएको सुनाउँदा उनी अचम्मित भएको सुनाए ।

पौभा चित्रकला विधालाई आधुनिक चित्रकलाको दाँजोमा कठिन नै मानिन्छ । हिन्दु तथा बौद्धधर्म शास्त्रका विभिन्न धर्मशास्त्रका नियमहरू, देवदेवीका रूप, रंग, भावलाई नबिगारीकन चित्रमा उतार्नुपर्ने हुन्छ । यी यावत् पक्षहरूलाई ध्यानमा राख्दै छिटो, सरल र एउटै देवदेवीमा उत्कृष्ट भाव उतार्न सक्ने चित्रकारका रूपमा सिंह प्रेममानलाई सम्झन्छन् । ‘सिंगल कम्पोजिसमा भावप्रदान चित्रहरू नै उहाँको मुख्य विशेषता हो,’ उनी भन्छन्, ‘उहाँका मसिना थुप्रै देवीदेवता र वस्तुहरूभन्दा पनि एउटै वस्तुमा ल्याउने सम्पूर्णता, फेसियल एक्सप्रेसन, शरीरको अलंकार, ठूला चित्रहरूले पौभा विधामा नै नयाँ आयाम थप्ने काम गरेको छ ।’

धर्तीमा एउटै नाम थुप्रै मानिसको हुन सक्छ । तर उसको गुण र काम भने फरक हुन सक्छ । मानिसले नाम होइन कामको पहिचानले अमर बन्न सक्छ भन्ने विचार प्रेममानमा रहेको सिंह स्मरण गर्छन् । कलामा कसैको दुरुस्त कपी गरेर पहिचान बनाउन सकिँदैन भन्ने मान्यता राख्ने प्रेममानले कलामा आफ्नै पहिचान स्थापित गरेको सिंह सुनाउँछन् । आफैं पनि कलालाई परम्परागत पक्षलाई नबिगारी आधुनिकतातर्फ लैजानुपर्छ भन्ने विचार बोक्ने प्रेममानले आफ्नै चेलाहरूलाई पनि आफ्नो शैलीको कपी नगरी आफ्नै सिर्जनात्मक कलातर्फ अभिप्रेरित गर्थे । कलालाई एउटा समूह, जात र समुदायभन्दा पनि राज्यको गहनाका रूपमा मूल्यको आस नगरी पुस्तान्तरण गर्नुपर्ने उनकै विचारलाई शिरोधार्य गर्दै आफू पौभा चित्रकारका रूपमा खडा हुन सकेको सिंह सुनाउँछन् ।

पछिल्लो समय नाकमा अक्सिजन मास्कसहित हरेक दिन उनले कोरेका चित्रहरू अहिले स्युचाटारस्थित घरका कोठामा छन् । कैयौं चित्रहरू पूर्ण छन् भने कतिपय चित्रहरूमा केही थप्न या नौलौ शैली आउन बाँकी नै छ कि भन्ने आभास प्रेममानका छोरा किचामानलाई हुन्छ । कागजका कोरेका शब्द र चित्रका अनेक रंग र भावमा उनी आफ्नो पिता देखेको सुनाउँछन् । उनी पिताको कला कति वटा र कति भनेर मूल्यांकन गर्नै नसकिने बताउँछन् । ‘जीवनका हरेक समयमा मैलै बुवालाई चुप लागेर बसैकै देखेको छैन । उहाँले जीवनका अन्तिम घडीका प्रत्येक समयलाई पनि कलामय र सिर्जनात्मक बनाएर जानुभो,’ उनी भन्छन् ।

जन्मपछि अन्तिम सत्य नै मृत्यु हो । मृत्यु नजिक आउँदा पनि गुरु प्रेममानले देखाएको ऊर्जाशील शक्ति र कलाप्रतिको मोहले सिर्जनामा अझै बल थपिएको सिंहको बुझाइ छ । प्रेममानको शरीर नरहे पनि पौभा कला रहेसम्म उनी अमर रहने सिंहको दाबी छ । उनको शैली र कलालाई अन्य पुस्तामा पुस्तान्तरण गर्ने उनले प्रण गरे ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७७ ०९:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चितवनमा चार दिनमा ४ जना काेराेना संक्रमितकाे मृत्यु

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — शनिबार बेलुका साढे सात बजे ६५ वर्षीया संक्रमित महिलाको निधन भएको छ । मकवानपुर हेटौंडा–३ घर भएकी उनको भरतपुरमा रहेको पुरानो मेडिकल कलेजको शिक्षण अस्पतालमा उपचार भइरहेको थियो । उनी उपचारका लागि साउन ३२ गते सो अस्पताल भर्ना भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय चितवनका प्रमुख दीपक तिवारीले बताए । सोही अस्पतालमा बिहीबार राति साढे १० बजे हेटौंडा–४ का ५६ वर्षीय पुरुषको निधन भएको थियो । उनमा पनि संक्रमण पुष्टि भएको थियो ।

चितवनमा भदौ २ गतेयता चार दिनमा चारजना संक्रमितको ज्यान गएको छ । तीमध्ये दुईजना चितवनकै हुन् भने दुईजना उपचारका लागि भरतपुर आएका मकवानपुर हेटौंडाका व्यक्तिहरु हुन् । चितवनमा जेठ २७ गते पहिलो पटक भरतपुरका एकजना ६८ वर्षीय संक्रमित व्यक्तिको निधन भएको थियो । हालसम्म ६ जना संक्रमितको मृत्यु भएको चितवनमा भदौ २ गतेसम्म निधन हुने संक्रमितको संख्या जम्मा दुई थियो ।

पुरानो मेडिकल कलेजको शिक्षण अस्पतालमा दुईजनाको निधन भएसँगै चितवनमा मृत्यु हुने संक्रमितको कुल संख्या ६ पुगेको हो । जसमध्ये तीनजना चितवनकै छन् भने बाँकी तीनजना चितवन बाहिरका हुन् । बिहीबार दिउँसो भरतपुर अस्पतालमा उपचार भइरहेका रत्ननगर–१३ का ६५ वर्षीय संक्रमित पुरुषको मृत्यु भएको थियो । भदौ २ गते निधन भएकी खैरहनी–३ की १०८ वर्षीया महिलामा पनि संक्रमण पुष्टि भएको थियो ।

जेठ २७ पछि चितवनमा असार १३ गते एकजना संक्रमितको ज्यान गएको थियो । उनी कैलालीबाट उपचारका लागि भरतपुर आएका व्यक्ति थिए । त्यसपछि एकै पटक भदौ २ मा संक्रमितको ज्यान गएको हो । साउन २१ गतेयता चितवनमा कोरोना भाइरसको संक्रमण तीव्र भएको छ । संक्रमितको संख्या सवा तीन सय पुगेको छ । साउन २१ सम्म जम्मा ११६ जना थिए । संक्रमण मुक्त हुनेहरु १२० पुगेको भरतपुर अस्पतालले जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७७ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×