अविनको अर्को कार्टुन कृति 

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक क्षेत्रमा हुने विकृति, विसंगतिमाथि चोटिलो प्रहार गर्ने सशक्त माध्यम बनेको छ– व्यंग्य चित्र अर्थात कार्टुन । २०५० को दशकपछिको राजनीतिक संक्रमणसँगै उब्जेका थुप्रै विकृतिलाई कार्टुन चित्रकै माध्यममा चोटिलो व्यंग्य गर्दै आएका कार्टुनिस्ट अविन श्रेष्ठले ‘बेस्ट अफ अविन, अविनको कार्टुन संग्रह–भाग २’ ल्याएका छन् । 

बिहीबार राजधानीमा वरिष्ठ पत्रकार किशोर नेपाल, अखिलेश उपाध्याय, युवराज घिमिरे, नारायण वाग्ले, सुधीर शर्मा र जीवेन्द्र सिम्खडाले संग्रहको लोकार्पण गरे । बुक आर्ट नेपालले प्रकाशन गरेको संग्रहमा विशेषगरी २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि मुलुकको अवस्थालाई चिरफार गरेका कार्टुन संग्रहित छन् ।


लोकार्पणकै क्रममा श्रेष्ठले कार्टुनको क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन छापा माध्यमका दिग्गज सम्पादकहरूको उल्लेखनीय भूमिका रहेको उल्लेख गरे । सानैदेखि आफूलाई चित्रकलामा रुचि भएको बताउने श्रेष्ठले समाज बुΣदै जाँदा त्यसभित्र भएका विकृतिले मन पोल्दै गएपछि व्यंग्य चित्रमार्फत अभिव्यक्ति दिन थाले । ‘त्यो बेला गोरखापत्रमा मेरो कार्टुन छापिन थालेपछि ठूलै ठानेर जागिर खोज्न लागेँ,’ आफ्नो कार्टुन–यात्राबारे स्मरण गर्दै उनले ‘त्यसबेला एक पत्रिकाका सम्पादकले नै कार्टुन चित्रको परिभाषा सोध्दा आफू अनुत्तरित भएको’ सुनाए । पछि उनैले जागिर दिएपछि अविनको कार्टुन यात्राले निरन्तरता पायो ।त्यसपश्चात् हिमालय टाइम्स, राजधानी, समय, नागरिक र कान्तिपुर दैनिकजस्ता छापा माध्यममा उनले तत्कालीन अवस्थाका विषयमा सिर्जना गरेका कार्टुन प्रायः सम्पादकले विशेष स्थान दिएको सुनाए । साढे दुई दशकको यात्रालाई अगाडि बढाउन सम्पादकहरूले विशेष भूमिका खेलेको उनले जनाए । ‘उहाँहरू नभइदिएको भए मैले बाटो बिराइसक्थेँ होला,’ अविनले थपे, ‘कार्टुनलाई माया गर्ने र बुΣने सम्पादक पाउनु मेरो अहोभाग्य हो ।’


कार्यक्रममा सिम्खडा, नेपाल, वाग्ले, घिमिरे, शर्मालगायतकाले श्रेष्ठको कार्टुन संग्रह र पृथक् सिर्जनाबारे चर्चा गरे । सिम्खडाले पात्र, रेखा र समसामयिकता समेटेको कार्टुन ऐतिहासिक र रानीतिक दस्तावेजका रूपमा रहेको दाबी गरे । त्यस्तै, वाग्लेले कार्टुन चित्र अहिले पत्रिकाको अनिवार्य विषयवस्तु भइसकेको बताए । उनले श्रेष्ठको कार्टुनमा शब्दभन्दा बढी भावार्थ हुने सुनाए । शर्माले पनि श्रेष्ठको एउटा कार्टुनले हजारभन्दा बढी शब्द बोल्न सक्ने बताउँदै अरूको भन्दा उनको सिर्जनात्मक कलामा मौलिक स्केच र पृथक् पहिचान रहेको बताए ।

प्रकाशित : फाल्गुन ३०, २०७६ १०:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सड्न थाल्यो बरामद काठ

अदालतमा परेको मुद्दा किनारा नलाग्दा हजारौं क्युफिट काठ लिलामी हुन सकेको छैन
शिव पुरी

रौतहट — समयमै मुद्दा किनारा नलाग्दा चोरीनिकासी र तस्करबाट बरामद गरिएको काठ डिभिजन वनअन्तर्गतका पोस्टमा नष्ट हुन थालेको छ । वन कर्मचारीको टोलीले बरामद गरेको सालको गोलिया र कुकाठ सड्न थालेका हुन् ।

यस्ता काठको मुद्दा किनारा लाग्न ढिलाइ हुने र झन्झटिलो कानुनी प्रक्रियाका कारण व्यवस्थापन गर्न कठिनाइ भएको हो । सरकारी निकायले कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी लिलाम बिक्री गरेमा सडेका काठ दाउराको रुपमा समेत सदुपयोग हुने र सरकारलाई लाखौं रुपैयाँ राजस्व असुलीमा टेवा पुग्ने थियो । तर अदालतमा मुद्दा चलेपछि फैसला नभइन्जेलसम्म काठ व्यवस्थापन गर्न नपाइने प्रावधान छ ।

तत्कालीन चोचा र चेतनगर इलाका रेन्जपोस्ट अन्तर्गत पोस्टहरूमा ठूलो मात्रामा सालको गोलीया त्यतिकै कुहिँदै गएको छ । डिभिजन वनको सशस्त्र वनरक्षक कार्यालयको परिसरमा रहेको सालको ५ हजार क्युफिट गोलिया कुहिएर कामै नलाग्ने भएको छ । धन्सार जंगलमा २० वर्षअघि बरामद भएको उक्त काठको अहिलेसम्म मुद्दा छिनोफानो हुन नसकेको डिभिजन वन प्रमुख विनोद सिंहले बताए । ‘मुद्दा चलिरहेको अवस्थामा त्यसको किनारा नलागुन्जेल केही गर्न मिल्दैन,’ उनले भने, ‘केही काठ दाउरा कुहिएको छ । यसलाई समयमा सदुपयोग गर्न सकिएन ।’

वन कार्यालयका अनुसार पछिल्लो डेढ दशकयता बरामद भएका ६ हजार क्यूफिट काठ सालको गोलिया कुहिँदै गएको छ । आपूर्ति समितिलाई हस्तान्तरण गरिएको ५ हजार क्यूफिट काठ पनि कुहिएको छ । पुरानो र कुहिएको भएकाले उपभोक्ताले समेत लैजान नमान्दा अलपत्र परेको छ । साझेदारी वनमा ५ हजार २ सय क्युफिट काठ र केही दाउरा लिलाम हुन नसकेर त्यतिकै थन्किएको छ । त्यस्तै सामुदायिक वनमा ३० हजार ८ सय क्युफिट काठ लिलामको प्रक्रियामा छ । सरकारले वनको वैज्ञानिक व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी रुपमा सञ्चालन गर्न नसक्दा लाखौंको काठ दाउरा कुहिँदै गएको हो ।

आफ्नै वनजंगलको रुखको उपयोग गर्न नसक्दा काठ व्यवसायीहरूले पछिल्लो ६ वर्षयता विदेशबाट काठ आयात गर्दै आएका छन् । नेपाली काठको तुलनामा विदेशी सस्तो पर्ने काठ व्यवसायी राजु धामीले बताए । ‘सरकारले वन व्यवस्थापनमा ध्यान नदिएसम्म काठमा आत्मनिर्भर हुन सकिन्न,’ उनले भने । स्थानीय काठ व्यवसायीहरूले चीन, भारत, इन्डोनेसिया, मलेसिया लगायत देशबाट काठका गोलिया, चिरान, प्लाई, झ्यालढोकामा प्रयोग हुने फ्रेमलगायत काठका सामान आयात गरिरहेका छन् ।

‘सामुदायिक वनमा संकलन भएका काठ दाउरा व्यवस्थापन प्रक्रियामा लैजान भनिएको छ,’ प्रमुख सिंहले भने, ‘ढिला गरे कुहिने र कामै नलाग्ने सम्भावना हुन्छ ।’ सिंहले जिल्लाभरका तत्कालीन रेन्जपोस्टहरूमा लामो समयसम्म त्यतिकै बसेको काठ दाउराको लगत र अवस्थाबारे तथ्यांक राख्न थालेको जानकारी दिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन ३०, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×