सर्वनाममा ‘सब ठीक छ...!’

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — अहिले पारिवारिक होस् या व्यक्तिगत अनेकौं व्यावहारिक कारणले मानिसको दिन दौडधुपमा नै बित्छ । यही सिलसिलामा जोकोहीसँग संयोगवश भेट भएमा के छ भनी प्रश्न गर्दा हालचाल बुझाउन सबैले एउटै थेगो बोल्छन्, ‘सब ठीक छ...!’ ठीकको पछाडि धेरै कुराहरू लुकेका हुन्छन् । मानिसको जीवनमा सधैं ठीक मात्र हुन्छ र, उसले ठीक भन्नुको पछाडि उभित्र के–कस्ता अप्ठ्याराहरू छन्, शरीर ठीक हुँदैमा उसको मानसिक स्वास्थ्य पनि ठीक हुन्छ र । यिनै प्रश्नहरूको एकमुष्ट जवाफ नाटक ‘सब ठीक छ’ ले दिने जमर्को गरेको छ । 

राजधानीको कालिकास्थानस्थित सर्वनाम थिएटरमा फागुन १६ गतेदेखि मञ्चन सुरु भएको नाटकलाई थिएटरकै पूर्वप्रशिक्षार्थी समूहले प्रस्तुत गरेको हो । सोही समूहका रंगकर्मी कृष्ण खड्काले निर्देशन गरेको नाटकमा समाजले मानसिक रोगीलाई हेर्ने दृष्टिकोण र यस्ता खाले बिरामीहरू समाजमा कसरी बढिरहेका छन् भन्ने पक्षलाई उजागर गरेको छ । मानसिक अस्पताल, मानसिक रोगीहरू र मनोचिकित्सककै वरिपरि घुमेको नाटकभित्र विभिन्न थरीका मानसिक रूपमा समस्याग्रस्त पात्रहरू भेटिन्छन् ।


गोपाल, कान्छा दाइ, सुर्बिना, शंकर सबैजना आफ्नै जीवन, समय, समाज, सपना र मायाबाट टाढिएका छन् । जे हुनुपर्ने हो, त्यसको विपरीत भएको उनीहरूको जीवनमा दुःख, पीडा, अभाव र असफल कथाहरूले उनीहरू पिरोलिरहेका छन् । मानसिक रूपमा विक्षिप्त उनीहरूको एउटै थलो ‘समाज मेन्टल हस्पिटल’ बनेको छ । गोपालको फिल्म बनाउने सपना अधुरै छ, कान्छा दाइलाई आफ्नै जीवन र सपनादेखि डर छ, सुर्बिनाको समलिंगी प्रेम परिवारले छुटाएको छ भने शंकरको भर्खरै जोडेको वैवाहिक सम्बन्ध र बाबु बन्ने सपना टुटेको छ । यी सबै बिरामीहरूको हेरचाहका लागि मनोविश्लेषक, चिकित्सकका रूपमा सिर्जन, महेश र विनोद खटिएका छन् ।


मानसिक रोगीकै रूपमा अस्पतालमा भर्ना भएका गोपाल भाग्न खोजेपछि उसलाई बाँधेको दृश्यबाट सुरु भएको नाटकले मानसिक अस्पतालमा तथा परिवारमा मानसिक रोगीलाई उपचारको नाममा दिइने शारीरिक यातनालाई यथार्थ रूपमा देखाउन खोजिएको छ । नाटकका थुप्रै दृश्यमा सिर्जन, महेशले डाक्टर विनोदलाई बारम्बार बिरामीलाई औषधिभन्दा प्राकृतिक उपचार र असल व्यवहार गर्नपर्ने सुझाउँछन् । यसबाट मानसिक रोगीलाई सबैभन्दा राम्रो उपचार नै हामीले गर्ने राम्रो व्यवहार हो भन्ने नाटकले प्रस्ट पार्न खोजेको छ । नाटकभित्र बिरामी पात्रहरूका माध्यममा नै उनीहरूको अवस्थाबारे दर्शकले थाहा पाउन सक्छन् । म को हुँ र मलाई के भएको छ भन्ने मानसिकबोध उनीहरू आफैंले गरेका छन् । नाटकले मानसिक समस्याग्रस्त मानिसले नै पहिले आफैंले आफ्नो अवस्था स्विकार्नुपर्छर् भन्ने पक्षलाई सशक्त रूपमा उठान गरेको छ ।


अहिले शारीरिक अशक्ततालाई मात्र रोग र मानसिक रोगीलाई ‘पागल’, ‘साइको’ जस्ता अनेक उपनामहरू दिने हाम्रो समाजको परिपाटीलाई नाटकमा समावेश गरेको निर्देशक खड्का बताउँछन् । ‘मानसिक रोगीको सबैभन्दा ठूलो नै आत्मबल हो,’ उनी भन्छन्, ‘मानसिक रोगीहरूले आफ्नो समस्यालाई अगाडि ल्याएर यसलाई म जितेर छोड्छु भन्ने आत्मविश्वास राखे मात्र यसबाट छुटकारा पाउन सक्छन् ।’ उनका अनुसार प्रत्येक पात्रहरूलाई आफ्नो पहिचानबोध गराउन नै उनीहरूभित्र लुकेको पीडा आफैंमार्फत बाहिर ल्याएइको हो ।


नाटकमा अदृश्य पात्र सफलको पनि कथा जोडिएको छ । जो ठीक भएर घर फर्के पनि आत्महत्या गर्छ । गोपाल र सुर्बिना पूर्ण रूपमा निको भई मानसिक रोग र रोगीहरूबारे चेतना जगाउन कार्यक्रम चलाउँछन् । शंकर घर फर्के पनि समाजकै कारण फेरि अस्पताल आएर त्यही राख्न आग्रह गर्छ । उसले ‘म पागल हो, मलाई किन पागल भन्छन्’ जस्ता प्रश्नहरू गर्छ । यसलाई खड्का यथार्थ घटनाकै रूपमा लिन्छन् । ‘क्यान्सर नै भएको मानिसलाई पनि निको भएपछि उसलाई ‘क्यान्सर’ ट्याग लगाएर समाजले बोलाउँदै’ उनी भन्छन्, ‘मानसिक रोगीलाई निको भए पनि समाजले उसलाई ‘पागल’ नै सम्झन्छ ।’ मानसिक रोगीका लागि सहयोग, आश्वासन र मायाभन्दा ऊप्रति समाजले हेर्ने नजर नै नकारात्मक रहेको बिडम्बनालाई उनी दुःखद रूपमा लिन्छन् ।


मानसिक रूपमा विक्षिप्तहरूलाई अस्पतालको घेराभन्दा पनि समाजको घेरा र नजरबाट भोग्नुपर्ने कठिनाइलाई नाटककले जीवन्त रूपमा उतारेको छ । मानसिक अस्पतालहरूले रोगीको रोग निदान मात्र होइन उसलाई समाजसँग लड्ने बल पनि प्रदान गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश नाटकले सफल र शंकरजस्ता पात्रहरूमार्फत दिएको छ ।


रिया भारतीको ध्वनि परिचालन रहेको नाटकमा प्रकाश परिकल्पना इँगी होपो कोइँच सुनुवारको र परिचालन पासलाक्पा शेर्पाको छ ।


फागुन ३० सम्म मञ्चन हुने नाटकमा निर्देशक खड्का साथै आशिष काफ्ले, धीरज थापा मगर, बिन्दु बीएम, हीरा हमाल, मुक्तिप्रसाद पौडेल, क्षितिज पराजुलीलगायतका कलाकारको अभिनय रहेको छ । प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७६ ०९:१३

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कतार प्रहरीमा १७९ जना नेपाली भर्ती 

पहिलो लटमा १ सय ७९ जना पासआउट
तालिम अवधिभर ९० हजार र कार्यक्षेत्रमा खटिएपछि एक लाख ८० हजार रुपैयाँ मासिक तलब
होम कार्की

काठमाडौँ — कतार प्रहरीको पोसाकका रङ दुइटा छन्, सर्ट खरानी र पाइन्ट नीलो । अब यो पोसाक नेपालीले लगाउनेछन् । कतारमा कार्यरत नेपालीले गैरकानुनी काम गरे पक्राउ गर्न नेपाली नै आइपुग्न सक्छन् ।

कतार प्रहरीको तीनमहिने आधारभूत तालिम एक सय ७९ जना नेपालीले बिहीबार सकेका छन् । उनीहरूलाई त्यहाँको आन्तरिक मन्त्रालयले कार्यक्षेत्र तोकेर खटाउँछ । उनीहरूलाई कुन विभागको जिम्मेवारी दिइनेछ भन्ने खुलाइएको छैन । कतारमा आप्रवासी कामदार हेर्ने खोज तथा अनुसन्धान विभाग, सार्वजनिक सुरक्षा, सामुदायिक प्रहरी, सार्वजनिक क्षेत्र, रंगशालाको सुरक्षा हेर्ने विभागहरू छन् ।

कतारले नेपालीलाई प्रहरी सेवामा भर्ना गर्ने नीति भर्खरै लिएको हो । छनोट भने नेपालका पाँच म्यानपावर कम्पनीमार्फत गरिएको छ । उनीहरूलाई कतारमा काम गर्न वैदेशिक रोजगार विभागले श्रमस्वीकृति दिएको छ ।

नेपाली दूतावासका अनुसार कतारको आन्तरिक मन्त्रालयले कामदार ल्याउने सबै प्रक्रिया पूरा गरेको जनाएको छ । सन् २००५ मा नेपाल र कतारबीच भएको श्रम सम्झौताको सर्तअनुसार नै सरकारी सुरक्षा सेवामा नेपाली लगिएका हुन् । ‘सेनाबाहेकका सेवामा नेपालीलाई लैजान यो श्रम सम्झौताले बाटो खुला गरेको छ,’ कतारका लागि पूर्वराजदूत सूर्यनाथ मिश्रले भने, ‘कतारको अन्य सरकारी सेवामा नेपालीले रोजगारी पाइसकेका छन् । नेपालका लागि नयाँ क्षेत्र खुलेको छ ।’

प्रहरी सेवामा रोजगारी पाएका नेपालीले पाउने सुविधा आकर्षक छ । उनीहरूले तालिम अवधिभर तीन हजार रियाल (९० हजार रुपैयाँ) र कार्यक्षेत्रमा खटिएपछि मासिक ६ हजार रियाल (एक लाख ८० हजार रुपैयाँ) पाउनेछन् । कतारले उच्च माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण गरेका ३५ वर्ष मुनिकालाई प्रहरी सेवामा लिएको हो । तत्कालका लागि दुईवर्षे करारमा लगिए पनि यो निरन्तर हुने सम्भावना छ । तालिम समापनका अवसरमा सम्बोधन गर्न पुगेका नेपाली दूतावासका उपप्रमुख लक्ष्मण खनालले नेपाली जनताको छविलाई थप उचाइमा पुग्ने गरी आफ्नो कार्यक्षेत्रमा इमानदारीपूर्वक दायित्व निर्वाह गर्न युवालाई आग्रह गरेका थिए ।

कतारले प्रहरी सेवामा यसअघि सुडान र पाकिस्तानका नागरिकलाई मात्रै अवसर दिँदै आएको थियो । विश्वकप फुटबलको तयारी अन्तिम चरणमा पुर्‍याएको कतारले सुरक्षा सेवामा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा ख्याति कमाएका नेपालीलाई अवसर दिनु सकारात्मक रहेको पूर्वराजदूत मिश्रले बताए । ‘विश्वकपमा रंगशालामा आउने दर्शकको भीड व्यवस्थापन गरी सुरक्षाको बन्दोबस्तीमा सहयोग पुर्‍याउन नेपालीलाई अवसर दिएको हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘यो टोलीले उत्कृष्ट भूमिका निर्वाह गरे अन्य नेपालीले पनि अवसर पाउँछन् ।’ नेपालका लागि कतारी राजदूत युसुफ विन मोहम्मद अल हलीले भने थप नेपालीलाई भर्ती गर्ने वा नगर्ने विषयमा अहिले कुनै जानकारी आइनसकेको बताए ।

पूर्वराजदूत मिश्रका अनुसार कतारी अमिर दिवान (अमिरसहित राजपरिवारका सदस्यलाई दिने सुरक्षा विभाग) भित्र पनि नेपाली सुरक्षा गार्ड कार्यरत छन् । कतारको राजपरिवारका सदस्यको निजी सुरक्षा गार्ड पनि नेपाली नै छन् । कतारको बलेदिया (नगरपालिका) मा सरसफाइ गर्ने काममा दुई हजारभन्दा बढी नेपाली छन् । त्यस्तै न्यायालय, संस्कृति, सहरी विकास र श्रम मन्त्रालयअन्तर्गतका सरकारी क्षेत्रमा पनि नेपाली कार्यरत छन् ।

कतारमा सन् १९८६ देखि नेपाली कामदार लगिएको हो । हालसम्म झन्डै १५ लाख नेपालीले कतार जान श्रमस्वीकृति लिइसकेका छन् । नियमित काम गर्नेको संख्या झन्डै चार लाख छ । जुन कतारी नागरिक बराबर हो । यो कतारमा रहेका कुल मानिस (आप्रवासीसहित) को झन्डै १२ प्रतिशत हो ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×