दिल्लीमा ‘महाभोज’

सुरेशराज न्यौपाने

(नयाँदिल्ली) — भारतको राजधानी नयाँदिल्लीको मण्डीहाउसस्थित श्रीराम थिएटरको हल । मञ्चमा मानिसको कल्याङमल्याङ । कोही बाकसजस्ता संरचना यताउता गरिरहेका त, कोही भने एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा ओहोरदोहोर । त्यो सबै मञ्चको ठीक सामुन्ने उभिएका एक जनाको प्रत्यक्ष निर्देशन र निगरानीमा भइरहेको थियो । 

ZenTravel

Meroghar

निर्देशन दिने व्यक्ति थिए नाट्यकर्मी अनुप बराल थिए । र, उनी आफ्नो निर्देशन रहेको नेपाली नाटक ‘महाभोज’ को अन्तिम रिहर्सल गराउँदै थिए । सेट मिलाउनका लागि बढी समय लागेकाले अन्तिम रिहर्सलका लागि समय अपुग भइरहेको थियो । हुन त नेपालमा यो नाटक करिब डेढ महिनाभन्दा बढी पटक मञ्चन भइसकेको थियो । तर, नेसनल स्कुल अफ ड्रामा (एनएसडी) को रंग महोत्सवमा मञ्चन हुनुको विशेष अर्थ र महत्त्व निर्देशक बराललाई राम्रोसँग थाहा थियो । त्यही भएर उनी कुनै पनि कमी नहोस् भन्ने चाहिरहेका थिए । त्यसमाथि अनुप आफैं पनि एनएसडीका उत्पादन ।

यस हिसाबले पनि उनी नाटक उत्कृष्ट होस् भन्ने चाहन्थे । तर, यसले नजानेर भए पनि अनुपमाथि केही दबाब सिर्जना गरिरहेको थियो । त्यो उनको रिहर्सलका क्रममा उनको अनुहारमा प्रस्ट झल्किन्थ्यो । तर, जसै करिब दुई घण्टा लामो रिहर्सल सकियो र सोको समय भयो निर्देशक बराल लामो सास फेर्दै दर्शककै बीच बस्न आए । ‘हल्का दबाब त भइहाल्छ नि,’ निर्देशक बरालको यस्तो जवाफले पनि धेरै प्रस्ट हुन्थ्यो ।

ठीक साढे पाँच बजे मञ्चको पर्दा खुल्यो । र, सुरु भयो दलित, किसानलगायतका सीमान्तकृत वर्गमाथि राजनीतिको, प्रहरी तथा प्रशासन र मिडियाको उपेक्षा र निर्मम प्रहारको सिलसिला । गाउँका गरिब किसान बस्ती पूरै खरानी भएको घटनाप्रति राजनीतिक दलका नेता र प्रहरी प्रशासनले साँधेको मौनता देखेर एक दलित युवा विश्वेश्वर (बिसु) लाई भित्रभित्रै असहृय भइरहेको हुन्छ । उनी त्यो घटना सुनियोजित भन्नेमा ढुक्क छन् र उनीसँग त्यसको प्रमाण पनि छ । तर, उनको सुनुवाइ कतै हुँदैन । मन्त्री, प्रहरी प्रशासन र मिडियाबाट उक्त घटनाको सत्यतथ्य छानबिन होस् भन्ने चाहन्छन् उनी । उनलाई सबैतिरबाट निराशा मात्र हात लाग्छ ।

उल्टो त्यो घटनालाई सबैले आआफ्नो अनुकूल हुने गरी भजाउँछन् मात्र । गाउँमा एउटा अर्को दुःखद् घटना हुन्छ । आगलागी घटनाको प्रमाण लिएर भौंताँरिरहेका तिनै बिसुको लाश गाउँको पुलमुनि भेटिन्छ । चुनावी सरगर्मीका बीच अनि सुरु हुन्छ बिसुको लाशमाथिको राजनीति । फेरि एक पटक हार्छन् गाउँका गरिब, उत्पीडित र किसान । र, जित्छ प्रहरी, राजनीति र मिडियाको ‘नेक्सस’ ले । अनि चल्छ महाभोज ।

भारतीय लेखिका मन्नु भण्डारीद्वारा यथार्थवादी धारमा लेखिएको ‘महाभोज’ लाई कवि विप्लब प्रतीकले नेपालीमा भावानुवाद गरेका हुन् । भण्डारीले उत्तरप्रदेशको ग्रामीण भेगको समाजलाई आधारित बनाएर उपन्यास लेखेका थिए । सत्तरीको दशकमा लेखिएको नाटकलाई निर्देशक बरालले निकै कुशलतापूर्वक समकालीन घटना र परिवेशमा ढालेका छन् ।

नाटकको मौलिकता कायम गर्न यसको सामाजिक परिवेशलाई पनि तराई नै बनाइएको छ । र, दलित, किसान र उत्पीडित वर्गमाथि राजनीति, प्रशासन र मिडियाको उपेक्षा र वक्रदृष्टिलाई निकै मार्मिक ढंगले मञ्चमा उतारिएको छ । प्रहरीको पोसाकदेखि पृष्ठभूमिको रंगहरूमा त्यतिकै ध्यान दिइएको निर्देशक बरालले बताए । निर्देशक बरालले महाभोजमा तीनवटा पी अर्थात् पुलिस, पोलिटिक्स र प्रेसको नेक्सस देखाउन खोजिएको बताए । ‘पुलिस, पोलिटिक्स र प्रेसले अहिलेको समयमा कसरी लाशमाथि राजनीति गर्न सक्छन् । वा जसको आवाज सुनिँदैन तिनको आवाजलाई कसरी आफूअनुकूल व्याख्या र प्रयोग गर्न सक्छन् भन्ने देखाइएको छ, जुन अहिलेको नेपाली समाजमा पाइन्छ,’ उनले भने ।

करिब साढे दुई घण्टा लामो यस नाटकमा निर्देशक बरालले रमेश बुढाथोकी, दिया मास्के, राजन भट्टराई, विप्लव प्रतीक, सोमनाथ बराल, विजय बरालजस्ता चिनिएका अनुहारदेखि अन्य थुप्रै नयाँ कलाकारलाई मौका दिएका छन् । र, त्यसमा सबैजसो कलाकार खरो पनि उत्रिएका छन् । कलाकारहरूको अभिनय, संगीत र मञ्चको पृष्ठभूमि तथा पोसाकको राम्रो संयोजनले करिब साढे दुई घण्टा लामो नाटक भए पनि दर्शकलाई बाँधिराख्छ । यस अर्थमा निर्देशक बराल सफल देखिन्छन् । ‘नाटक भए पनि दर्शकलाई समाजमै भइरहने घटनाको आभास दिलाउन कोसिस गरिएको छ । कुनै ऐतिहासिक घटना भए पनि अहिले आफूहरूले पुनः निरीक्षण गरिरहेको अनुभव गराउँछ,’ बरालले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

होलेरीमा मिडिया मेला

काशीराम डाँगी

(होलेरी, रोल्पा) — सशस्त्र द्वन्द्वको उद्गम थलो मानिन्छ होलेरीलाई । गत वर्ष यस थलोमा साहित्यकारहरू द्वन्द्व साहित्य खोतल्दै पुगेका थिए । यसपटक भने लेखक तथा पत्रकारहरूको मेला सुरु भएको छ । स्थानीय उत्पादन, संस्कृति, पर्यटकीय सम्भावना र पूर्वाधार खोतल्न दक्षिण रोल्पास्थित रुन्टीगढी गाउँपालिकाले राष्ट्रिय मिडिया सम्मेलन गरेको हो । 

बिहीबार सुरु सम्मेलनमा राष्ट्रिय मिडियाका सम्पादकहरू बोलाइएको थियो । सम्मेलनको उद्घाटन गर्दै ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री वर्षमान पुनले सशस्त्र द्वन्द्वकालीन समय पार गरेपछि विकास भित्र्याइएको दाबी गरे । संघीय संरचनापछि विकासका सम्भावना झन् वृद्धि भएको उनले सुनाए । ‘नयाँ संविधान बनाएपछि र संघीय संरचनामा आएर विकास र सम्भावनाका ढोका खुलेका छन्,’ मन्त्री पुनले भने ।

‘पहिले बन्दुक बोक्यौं र युद्ध लड्यौं,’ सशस्त्र द्वन्द्वको स्मरण गर्दै मन्त्री पुनले भने, ‘अहिले लडाइँ गर्नुपरेको छैन । अब विकास गर्ने हो ।’ करिब २५ वर्ष होलेरीस्थित प्रहरीचौकीमाथि दुईपटक आक्रमण गर्दा उनी लडाकुका
कमान्डर थिए ।

पत्रकार टीकाराम यात्रीसँग गफिँदै मन्त्री पुनले होलेरी आक्रमणको नालीबेली सुनाए । त्यसअघि बिहीबार बिहान मन्त्री पुनले आक्रमण गरिएको तत्कालीन होलेरी प्रहरीचौकी रहेको स्थानमा निर्माण गरिएको शान्ति स्मारकको उद्घाटन गरेका थिए । गाउँपालिकाको करिब १० लाख रुपैयाँ लगानीमा उक्त स्मारक निर्माण गरिएको गाउँपालिकाका नायब सुब्बा दीपक डाँगीले बताए ।

माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वको सुरुवाती दिन फागुन १ को सन्दर्भ पारेर होलेरी आएका मन्त्री पुनले द्वन्द्व भुलेर विकासको मार्गमा लाग्न आव्हान गरे । उनले आफैं सम्मिलित राजनीतिक लडाइँको युग समाप्त भए पनि विकास–निर्माणको मार्गप्रति प्रतिबद्ध हुनुपर्ने समय आएको बताए । मन्त्री पुनको होलेरी आक्रमण अनुभव सेसनपछि सम्पादकहरूबीच संघीयता, समृद्धि र सञ्चार विषयको सेसनमा समाचार, सञ्चारमाध्यम र उत्तरदायित्वबारे
बहस गरे ।

सम्पादकहरू गुणराज लुइँटेल, प्रशान्त अर्याल, किरण नेपाल, नारायण अमृत, टीकाराम यात्रीले समाचार ट्रेन्डबारे धारणा राखेका थिए । पत्रकार दिनेश सुवेदीले सहजीकरण गरेको उक्त सेसनमा लेखक तथा पूर्वसम्पादक नारायण वाग्ले पनि सहभागी थिए ।

रोल्पाको द्वन्द्व र अर्थतन्त्रबारे पत्रकारहरू नारायणप्रसाद शर्मा, सुशील गौतम, खेम बुढा, गंगा बीसी, नवीन विभास र घनश्याम आचार्यबीचको सेसन पत्रकार वसन्त आचार्यले चलाए । तत्कालीन द्वन्द्वको प्रभाव र त्यसले रापती क्षेत्रमा पारेको असरबारे उनीहरूबीच बहससमेत भयो । उनीहरूले तत्कालीन सशस्त्र द्वन्द्वका मुख्य एजेन्डा बिर्सिएको तर्क गरे ।

द्वन्द्वपीडितबारे राज्य अझै मौन हुनु दुःखद् भएको उनीहरूको निष्कर्ष थियो । यस्तै, पत्रकार दुर्गालाल केसीले महिला आवाज र समावेशीबारेको सेसनमा निर्मला शर्मा र नितु पण्डितबीच छलफल चलाए । लेखक भूषिता वशिष्ठले लोकतन्त्रमा नारीआवाज र समावेशितामाथि झन् आक्रमण भएको तर्क गरिन् ।

कार्यक्रममा डा. गोविन्द आचार्यले रुन्टीगढी नै किन आउने तथा पत्रकार महासंघ रोल्पाका अध्यक्ष महेश न्यौपानेले रोल्पाको पत्रकारिताबारे कार्यपत्र पेस गरेका थिए ।

रुन्टीगढी गाउँपालिकाले अघिल्लो वर्ष पूर्वाधार विकासका लागि विकास सम्मेलन र साहित्यको प्रवर्द्धन गर्न अक्षर सम्मेलन सम्पन्न गरेको थियो । स्थानीयदेखि राष्ट्रिय व्यक्तित्वसँग छलफल गर्न यस्ता कार्यक्रम आयोजना गर्ने गरिएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष बालाराम बुढामगरले बताए । गाउँपालिकाले आगन्तुक पाहुनालाई दहवन, गढीलेक, मुरुले, रुन्टीलगायत स्थानमा घुमाएको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७६ ०९:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×