शैलीको संघर्ष- कला - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

शैलीको संघर्ष

थिएटरमा रहर, इच्छा हुन्छ तर पैसा हुादैन । कतिपयले फिल्म उडानको ट्रान्जिट बनाइरहेका छन् । 
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — बुधबारदेखि राजधानीको कमलपोखरीस्थित रुसी सांस्कृतिक केन्द्रमा आठ दिन लामो राष्ट्रिय बालनाटक महोत्सव हुँदै छ । बालबालिकाले बालबालिकाकै लागि मञ्चन गर्ने नाटकको महोत्सवले दशकको यात्रा तय गरिसकेको छ । शैली थिएटरले गर्दै आएको महोत्सवको मुख्य योजनाकार हुन्, नवराज बुढाथोकी । शैलीका अध्यक्षसमेत रहेका बुढाथोकी यतिबेला महोत्सव व्यवस्थापनको काममा बढी व्यस्त देखिए । 



२०६६ मा पहिलो पटक बाल नाटक महोत्सवको प्रस्ताव गर्दा बुढाथोकीकै ‘शैली’ सहकर्मीले पत्याएका थिएनन् । ‘बालबालिकाको नाटक देखाएर पनि महोत्सव गर्न सकिएला र ?’ केही सहकर्मीले शंका गरे । तैपनि शैलीले आँट गरिछाड्यो । चार/पाँच स्कुले नाटक सहभागी भए । ‘संख्या थोरै त थियो नै, गुणस्तरीय पनि थिएनन्,’ शैलीका अध्यक्ष बुढाथोकीले भने, ‘त्यसपछि अर्को वर्षबाट हामीले यसलाई प्रतियोगात्मक बनायौं । पुरस्कारको व्यवस्थाले सहभागीलाई प्रतिस्पर्धी बनायो, प्रतिस्पर्धाले गुणस्तरीय ।’ ११ औं वर्षमा आइपुग्दा यसपटक १६ प्रतियोगी नाटक सहभागी भइरहँदा बुढाथोकी दंग देखिए ।


दस वर्षअघि बाल नाटक महोत्सव गर्न आँट्नु चानचुने कुरा थिएन । शैली थिएटरले जेनतेन त्यसलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ । सुरुवाती वर्ष नाटकमार्फत सहभागी कतिपय बालबालिका अहिले रंगमञ्चमै सक्रिय छन् । ‘कलाकार नभएका पनि राम्रा दर्शक बनेका छन् । हाम्रो प्रयासले नेपाली रंगमञ्चको विकास र विस्तारमा एउटा आधारशिला खडा भइरहेको देख्दा खुसी लाग्छ,’ अचेल कैयौं निजी विद्यालयले ड्रामा टिचर नै राखेर पढाउन थालेको देख्दा पनि बुढाथोकी उत्साहित हुन्छन् । नाटक मञ्चन समूह अभ्यास हो । यसमा संलग्न भइसकेपछि बालबालिकामा व्यक्तित्व विकास हुनुका साथै कला, साहित्य, संस्कृति र समाजलाई सानैदेखि बुझ्न तथा अनुशासित बनाउन भूमिका खेल्ने गरेको अनुभव अध्यक्ष बुढाथोकीको रहेछ । केन्द्रको एउटा सानो कोठाबाट सुरु भएको शैलीको यात्रा यतिबेला रातोपुलस्थित आफ्नै नाटकघरसम्म पुगेको छ । २०६४ तिर बुढाथोकीसहित सात/आठ जनाको समूहलाई रुसी केन्द्रका तत्कालीन कार्यकारी निर्देशक राजीव दवाडीले एन्तोन चेखवको नाटक मञ्चनको प्रस्ताव गरे ।


चेखवको जन्मजयन्तीको अवसर पारेर चेखवकै कथामा उक्त समूहले ‘एउटा बुइगल भएको घर’ देखायो । नाटक जम्यो । केन्द्रले लगत्तै अर्को प्रस्ताव गर्‍यो । रंगमञ्चमा केही गरौं भन्ने जुझारु युवाहरूको समूह पछि हट्ने कुरै थिएन । चेखवकै ‘स्वान सङ’ लाई नाट्य रुपान्तरण गरेर देखाइदिए । रुसी केन्द्र थप उत्साहित भई स्क्रिप्ट थमायो र भन्यो, ‘के यसमा नाटक गर्न सक्छौं ?’ बुढाथोकीले अतीत सम्झँदै भने, ‘नसक्ने के थियो र ? हामीले त्यसलाई ‘सरकारी निरीक्षक’ शीर्षकमा नाटक गर्‍यौं ।’ त्यही समूह नै पछि विधिवत् शैली थिएटरका नाममा गोलबन्द भयो । रुसी केन्द्रले आफ्नै भवनमा एउटा कोठा उपलब्ध गराइदियो । त्यसपछि शैलीले रुसी केन्द्रकै प्रेक्षालयमा रुसी र नेपाली साहित्यमा निरन्तर नाटक मञ्चन गर्न थाल्यो । विदेशी साहित्यका नाटक पनि नेपाली समाजसँग रिलेट गर्दै मञ्चन भइरहे ।


दस वर्ष केन्द्रमा बसेर दुई दर्जन नाटक गरेपछि शैली मंसिरदेखि आफ्नै भवनमा सरेको छ । केन्द्रको कोठामा खुम्चेर बसेको शैली यतिबेला फुकेको छ । ‘कतिपय कुरा उहाँहरूको र हाम्रो मिल्थेन । चाहेको अनुसार सेट लगाउन, लाइट राख्नजस्ता प्राविधिक समस्या हुन्थे,’ बुढाथोकी भन्छन्, ‘अहिले आफूले मन लागेअनुसार काम गर्न पाएका छौं ।’ केन्द्रको हल नाटककै लागि मात्रै थिएन । त्यसैले पनि नियमित नाटक मञ्चन गर्न मिल्थेन । एउटा नाटक बढीमा पाँच दिन मञ्चन हुन्थ्यो । हल नै खाली हुँदैनथ्यो । ‘मिहिनेत गरेर नाटक तयार पार्थ्यौं अनि खर्च गरेर स्टेज बनाइएको हुन्थ्यो । त्यति सोजले न खर्च उठ्थ्यो न त कलाकारले धित मरुन्जेल काम गर्न नै पाउँथे,’ बुढाथोकीले अर्को घटना पनि सुनाए । बालनाटक महोत्सवकै लागि भनेर शैलीले एउटा नाटक तयार पारेको थियो । बाँसैबाँस प्रयोग गरेर सेट तयार पारेको थियो । पछि केन्द्रले भुइँ कोरिने समस्या देखाउँदै नाटकलाई दोहोर्‍याएर मञ्चन गर्न दिएन ।


२०५४ मा राष्ट्रिय नाचघरमा नाटक सिक्न पुगेपछि यही क्षेत्रमा रौसिएका बुढाथोकी त्यसपछि नाचघरकै प्रशिक्षार्थीले खोलेको आख्यान आर्ट ग्रुपदेखि पम्किन थिएटरसम्म आबद्ध भई नाट्य क्षेत्रमा रमे । पछि साथसाथ नामक एनजीओमा संलग्न भई सडक बालबालिकाका लागि नाटक अभियानमा जोडिए । ‘त्यो सडक बालबालिकालाई नाटक सिकाउने र समाजमा पुनर्स्थापना गराउने उद्देश्य थियो,’ बुढाथोकीले नाटककै कारण कतिपय बालबालिका पुनर्स्थापितसमेत भएको सम्झन्छन् । बालबालिकासँग नजिक रहेर काम गर्न रुचाउने उनी रेडियो सगरमाथाका कार्यक्रम प्रस्तोता पनि हुन् । त्यहाँ पनि उनले बालकार्यक्रम चलाए । बालबालिकाप्रतिको झुकाव अझ बाक्लियो । उनीहरूका मुद्दाबारे धेरथोर जानकार हुँदै गए । उनी त्यसैको रिफ्लेक्सन मान्छन्, राष्ट्रिय बाल नाटक महोत्सवलाई ।


शैलीको यात्रा सहज भने रहेन । भन्छन्, ‘सबभन्दा गाह्रो कुरा नै कलाकार टिकाइरहन हुन्छ । एउटा लेभलमा पुगेपछि छोड्छन् । निःशुल्क वा थोरै पैसामा पनि कतिन्जेल गर्ने भन्ने कुराले अर्थ राख्छ । अरू बाटा खोज्न थाल्छन् । जुन समस्या अहिले पनि छ । थिएटरमा रहर, इच्छा हुन्छ तर पैसा हुँदैन ।’ आफ्नै भवनमा सरेपछि आम्दानी बढ्दै जाला कि भन्ने बुढाथोकीको विश्वास छ, ‘अरू व्यवसायबाट मान्छे बाँच्न सक्छ भने थिएटरबाट किन नसक्ने ?


कतिपयले थिएटरलाई फिल्म उडानको ‘ट्रान्जिट’ पनि बनाइरहेका छन् । उनी यसलाई गलत भन्दैनन् । ‘तर थिएटरको ट्याग भिरेर मात्रै फिल्म खेल्न जानु भएन । सिकेर जानु त राम्रो हो नि ।’ उनले अहिले त म्युजिक भिडियोमा समेत थिएटर आर्टिस्टको डिमान्ड देख्दा रमाइलो मान्छन् । २०५४ तिर राष्ट्रिय नाचघरमा खाजा खुवाउँछु भन्दा पनि नाटक हेर्न नआउने देखे/भोगेका बुढाथोकी अचेल टिकट नपाएर दर्शक फर्किनुपर्ने अवस्था आउनु र नाटकलाई हेर्ने दृष्टिकोण बदलिएको देख्दा रंगमञ्चको भविष्य राम्रो देख्छन् । थप्छन्, ‘तैपनि समस्याचाहिँ राम्रा नाटकको छ । विदेशी नाटक किन गरेको भन्ने प्रश्न आइरहन्छ । तर नेपालमा नाटक लेख्ने नयाँ पुस्ता नै आएन । अझै पनि बालकृष्ण सम, भीमनिधि तिवारीकै नाटकमा भर पर्नुपर्ने हुन्छ ।’


प्रकाशित : माघ २२, २०७६ ०९:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘जीवन एक पाठशाला’

सुशील पौडेल

काठमाडौँ — ‘गाउँका छोरी बिग्रिए हिरोइन, सहरका छोरा बिग्रिए पप गायक’ बुबा एकनाथले भन्ने यस्तै कुरा सुन्दै हुर्किएका हुन्, सुगम पोखरेल । २०३६ सालमा विराटनगरको मंगलबारेमा जन्मेका उनलाई हिन्दी फिल्म र गीतको चस्का थियो । बुबाका साथी थिर दाइसँग भिडियोमा फिल्म हेर्न जान्थे । पोखरेलका मिथुन र रजनीकान्त फेवरेट हिरो थिए । अनि हिरो बन्ने भूत नचढ्ने कुरै भएन ।

‘फेरि दाजु (सुनील पोखरेल), भाउजू (निशा शर्मा) पनि नाटक, टेलिफिल्ममा देखिन थाल्नुभएको थियो । मलाई हिरो बन्ने रहरले छोयो,’ यही रहर देखेर होला, सात कक्षा पढ्दादेखि सुनील पोखरेल, सूर्यमाला खनाललगायतको टिमले बनाउन लागेको टेलिसिरियल ‘लछुमनिया’ मा उनले हिरोको बच्चा बेलाको भूमिकामा खेल्न पाउने भए ।

‘तर एउटै कुरा ५० चोटि गर्नुपर्ने, अनि चर्को लाइटले आँखै खाएपछि हिरो बन्ने रहर छोडिदिएँ,’ भर्खरै ‘श्वेत हंसिनी’ नामक सरस्वती बन्दना ल्याएका गायक पोखरेल निकै गफिए । उनले संगीतलाई नै पेसा बनाउँछु भनेर कहिल्यै सोचेका रहेनछन् । ‘सानोमा रेडियो नेपालबाट बज्ने गीतले प्रभाव पारिरहेको हुन्थ्यो । अर्थ नबुझे पनि गाउँथेँ । साथीभाइले स्वर राम्रो भनेर हौस्याउँथे,’ सुगम बाल्यकाल सम्झन्छन् । त्यसबेला भर्खरै हरिश माथेमाले ‘स्वप्निल रंगमा,’ सञ्जय प्रधानले ‘माया मेरी माया’ जस्ता पप गीत गाएर सांगीतिक क्रान्ति गरिरहेका थिए ।

‘उहाँहरूका गीत बज्न थालेपछि बल्ल आफ्नो स्वाद भेटेजस्तो लाग्यो । क्यासेट नै किनेर सुन्न थालेँ ।’ एसएलसी सकेपछि अरू धेरैजस्तै उनी पनि काठमाडौं आए २०५२ मा । संयोग, रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पसमा क्लासमेट भेटे सुदिन पोखरेल । सुदिन विराटनगरे नै भए पनि चिनजानी काठमाडौंले गरायो । संगीतप्रतिको रुचिले दुवैलाई घनिष्ठ बनाइदियो । कक्षाकोठामा घण्टौं बेन्च ठटाएर गाउन थाले । यस्तैमा पहिलो गीत आयो, ‘म माया गर्छु.।’ ‘त्यसपछि त हामीलाई रातारात सुपरस्टार भयौंजस्तो भयो,’ त्यो बेलाको उत्साह सम्झँदै उनले भने, ‘एफएममा पनि गीत लगेर दियौं । एक/दुई महिनासम्म कान थापेरै सुन्यौं तर कहीं पनि बजेन ।’

दोस्रो गीतका लागि सुगम र सुदिन जेम्स दाइ (प्रधान) कहाँ पुगे । ‘दोस्रो गीत निकाल्यौं, त्यो पनि एक/दुई ठाउँमा मात्रै फाट्टफुट्ट बज्यो । त्यसपछि महसुस भयो, अलि राम्रोसँग नै गर्नुपर्ने रहेछ,’ उनले भने । तर त्यही बेला सुदिन पढ्न विराटनगर नै फर्किए । सुगम पनि रेडियो सगरमाथामा काम गर्न थाले, कार्यक्रम प्रस्तोताका रूपमा । ‘बुबाले जहिल्यै भन्नुहुन्थ्यो, बको ध्यानम् ।’ हुन पनि सुगमले देखेका थिए, भारतको एनएसडीमा त्यत्रो पढेर आएका सुनील दाइ नै फिल्ममा नआई नाट्य क्षेत्रमै अडिग भई बसेका थिए । जब कि त्यसबेला सँगैका सरोज खनालको फिल्ममा जगजगी थियो । सुगमले थपे, ‘मलाई पनि महसुस भयो, सजिलै केही नहुने रहेछ । भित्रैबाट लगाव चाहिने रहेछ । एउटा एल्बम बनाउँछु भन्ने थियो तर पेसा नै यही बनाउला भन्ने थिएन ।’ रेडियोमा छँदा चल्तीका गीतहरू किन चल्छन् ? श्रोताले कस्ता गीत रुचाइरहेका हुन्छन् भन्ने जान्ने मौका पाए सुगमले । त्यसपछि नयाँ गीत ‘मेरो संसार तिमी नै हौ...’ ट्युनर इफेक्ट्स हालेर तयार पारे । त्यो इफेक्ट्स यहाँ नयाँ थियो’ ।

अनि वान म्यान ब्यान्ड (वान एमबी) को नाममा गीत ल्याए । गीत सबैले बजाइदिए । ‘सफलताले आँट पनि आयो । सँगसँगै कतिपयले इफेक्ट्सले गर्दा चलेको हो पनि भनिदिए । एकपल्ट आफूलाई प्रमाणित गर्नुपर्ने भयो,’ त्यसपछि ‘फेरि त्यो दिन सम्झन चाहन्नँ...’ ल्याए । नसोचेको सफलता पाए । ‘त्यसपछि एल्बम निकाल्ने आँट आयो तर अन्तिम दुई गीत रेकर्ड गर्न पैसा पुगेन । पत्नीको सुनको चुरा बेचेर एल्बम निकाल्ने भएँ । ७०/८० हजार रुपैयाँ जति खर्च भएको थियो, म्युजिक डटकमलाई ९७ हजार रुपैयाँमा बेचिदिएँ,’ सुगमले सुनाए । पहिले ‘मेरो संसार...’ को भिडियोमा आफैं खेलेर फ्लप भएका उनी भिडियोमा पुन: देखिन चाहन्नथे । तर ‘फेरि त्यो दिन...’ मा आलोक नेम्वाङले एल्बमको कभरमा भएको सुगमको फोटो हेरेर यही केटोले खेल्यो भने मात्र भिडियो बनाउँछु भनिदिए । खेल्न करै लाग्यो । त्यो गीत हिट भयो ।

कुपण्डोलमा भाडामा बस्थे पोखरेल दम्पती । ‘मलाई थाहा छ, जति नै सफल भए पनि जमिनमा नै टेक्नुपर्छ । बीचमा म धेरै उडेँ पनि । महसुस भयो, टेक्ने जमिनै रहेछ । उड्नु भ्रम मात्रै रहेछ ।’ बीचमा उनी कुलतमा पनि फसे । कुलत छोडेकै दुई वर्ष भइसक्यो । ‘सफल हुन गाह्रो त हो, तर सफलतालाई जोगाइराख्न अझ गाह्रो रहेछ,’ उनले भने, ‘बीचमा म धेरै माथिसम्म बिग्रिएँ ।’ पछि स्वास्थ्य नै बिग्रिन थालेपछि, भोकलमा समस्या आउन थालेपछि भने सुगम डराए । जब पक्राउ परे, झस्किए । त्यसपछि कुलत छाडे । सुगम सुनाउँछन्, ‘मान्छेलाई सफलताले घमण्डी बनाउँछ । घमण्डले अरूलाई आदर गर्न छोड्छ । कसैको डर हुँदैन । अनि कुलतमा लाग्दो रहेछ । मेरो जीवन नै मेरा लागि पाठशाला भएको छ ।’ पाठशाला बन्यो ।’

प्रकाशित : माघ १९, २०७६ १०:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×