नक्कली झमकको कथा

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — ‘जीवन काँडा कि फूल’ फिल्म यतिबेला हलहरूमा चलिरहेको छ । यो फिल्ममा साहित्यकार झमक घिमिरे बन्ने अवसर पाउँदाको क्षण निकै सम्झिन्छु । धेरैले मलाई ‘तिमीले यो क्यारेक्टर गर्न सक्दिनौं’ भन्थे ।


बोल्न र हिँड्डुल गर्न नसक्ने, खुट्टाले नै खाने र खुट्टैले लेखेर अरुसँग कम्युनिकेट गर्नुपर्ने भएकोले धेरैले ममाथि शंका गर्थे । तिनताक म नियमित रंगकर्ममै थिएँ । ‘चारुमती’, ‘सुइना कर्णाली’ र ‘बुद्धवाणी’ जस्ता नाटक गरिसकेकी थिएँ । पाँच वर्षअघिको दसैं ताका, म नुहाएर कौशीमा घाम ताप्दै थिएँ, थिएटर भिलेजबाट विमल सुवेदी दाइले फोन गरेर ‘तुरुन्त आउनु’ भन्नुभयो । म सामान्य ड्रेसअपमै कुदेर असनबाट लाजिम्पाटस्थित थिएटरमा पुगें । त्यहाँ पुग्दा फिल्म निर्देशक विनोद विष्टलगायतको टिम रहेछ ।

सुरुमै उहाँहरूले ‘जीवन काँडा कि फूल’ पढेकी छ्यौ भन्दै सोध्नुभयो । त्यसपछि झमक घिमिरे कस्तो लाग्छ भनेर सोध्नुभयो । तेस्रो प्रश्न थियो– ‘कुनै चरित्रको लागि आफ्नो कपाल काट्न सक्छ्यौ ?’ मैले ‘सक्छु’ भनें । खासमा फिल्मको कुरो रहेछ । त्यसको एक वर्षपछि मात्रै फिल्म फ्लोरमा गएको हो । मैले भने त्यो एक वर्षलाई चरित्र निर्माणको अवधिको रूपमा लिएँ । यही बीचमा दुइटा नाटकसँगै रवीन्द्रनाथ टैगोरको ‘मालिनी’ मा काम गर्नुपर्ने भयो । मेरो सन्दर्भमा नाटक ‘मालिनी’ र झमक घिमिरेको बायोपिकबीच ठूलो सम्बन्ध छ । कुरा कपालकै थियो ।

एक दिन फेरि विमल दाइले भन्नुभयो, ‘कपालप्रति कुनै मोह छ भने विपश्यना ध्यानमा जाऊ, मोह भंग गरेर आऊ ।’ तर, म विपश्यता गइनँ । जुन दिन मैले ‘कपाल काट्न सक्छु’ भनेरे वचन दिएकी थिएँ, त्यही दिनबाटै कपाल कोर्न र नुहाउँदा स्याम्पु लाउन छोडिसकेकी थिएँ । कुनै दिन नष्ट भएर जान्छ भने त्यो वस्तुप्रतिको मोहको के अर्थ ? मनमा यस्तो लाग्दै गइरहेको थियो । त्यसमाथि ‘मालिनी’ मा मालिनीकै भूमिका मैले गर्नुपर्ने भयो । मेरो लागि त्यो नै विपश्यनाजस्तो परीक्षा बन्यो । सजिलै कपाल खौरेर मालिनीको भूमिका गरें । भिक्षु बनें ।

चरित्रप्रति यतिधेरै सान्निध्यता भएछ कि मलाई कपाल काट्नै मन लाग्न छोड्यो । ‘जीवन काँडा कि फूल’ फिल्मदेखि सगरमाथा आरोहणमा जाँदासम्म मैले तीनपटक कपाल खौरें । २०१६ को मार्च २८ कहिल्यै भुल्दिनँ । यो दिन ‘जीवन काँडा कि फूल’ को शुभमुहूर्त थियो । धनकुटाको कचिडेस्थित झमक दिदीको घरमुनिको बारीमा पुरानो घरको सेट लगाइएको थियो । म झमक दिदीजस्तै ढाड खुम्च्याएर, मुखबाट र्‍याल चुहाउँदै खुट्टाले लेखिरहेकी थिएँ । सुटिङ हेर्न धनकुटा बजारदेखि हिलेसम्मका मानिस झुम्मिएका थिए ।

मैले खुट्टाले लेख्दै बहिनीलाई ‘मुनामदन’ किनेर ल्याउनु भनेर दुई सय रुपैयाँ खुट्टैले दिनुपर्ने थियो । पहिलो सट जसै ओके भयो, म यति इमोसनल भएछु कि जुरुक्कै उठेर आमालाई अंगालो मार्न गएछु र धुरुधुरु रोएछु । बारीभरि ‘लौ झमक त अचानक तंग्रिइन्’ भन्दै हल्लीखल्ली चल्यो । सबैजना अचम्मित । त्यतिबेला मान्छेहरूले झमकलाई साँच्चिकै ठीक भएको ठानेछन् । झमक दिदी पनिखुब हाँस्नुभयो ।

अर्को दिन पनि त्यस्तै भयो । इन्डोर सुटिङ थियो । हेर्न आउनेहरूबाट धेरै नै डिस्टर्ब भयो भन्दै झमक दिदी अर्को कोठामा सुतिरहनुभएको थियो, म फिल्मको सेटमा अभिनय गर्दै थिएँ । अभिनय सकेपछि मैले निर्देशकसँग बोलेरै संवाद गरें । मान्छेहरू छक्क परे, झमकको कसरी वाक् फुट्यो भनेर । कलाकार भन्ने थाहा पाएपछि मात्रै मानिस हाँसे । सुटिङ सकेपछि हिलेमा एउटा स्थानीय संस्थाले गरेको कार्यक्रममा त दर्शकले झमक दिदी र मैले स्टेजमा खुट्टैले लेखेर संवाद गर्न लगाए ।

लामो समय झमक दिदीकै कपालको गेटअपमा रहें । लगभग तीन वर्ष । सगरमाथा चढेर आएपछि चाहिँ कपाल पाल्न थालें । अहिले त पूरै पहिलेकै अवस्थामा फर्केकी छु ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०८:५१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बालयौन दुराचारीलाई कतिन्जेल स्वर्ग ? 

सम्पादकीय

काठमाडौँ — पश्चिमा नागरिकबाट नेपाली बालबालिकामाथि भइरहेको यौन दुराचारबारे जुन तथ्य र प्रवृत्ति उजागर भएको छ, त्यो अत्यन्त डरलाग्दो छ । बालहितका लागि खुलेका भनिएका बालगृहमै बालबालिकाले उचित रेखदेख, शिक्षादीक्षा र पालनपोषण नपाइरहेको स्थितिमा त्यसकै लागि सघाउने बहानामा आएका कतिपय विदेशीमा यौन शोषणको उद्देश्य भेटिनु चिन्ताको विषय हो ।

यस्ता गतिविधिप्रति बेलैमा नेपाली अभिभावक र समाज मात्र होइन, बालगृह, बालबालिकाका लागि काम गर्ने संघसंस्था, प्रहरी, न्यायिक निकायलगायत पूरै राज्य गम्भीर बन्नुपर्ने देखिन्छ ।

बालबालिकालाई सहयोग गर्ने उद्देश्य देखाउँदै आएका कति विदेशीको अन्तर्य अर्कै हुन्छ । प्रहरीका अनुसार ०७५ सालमा मात्रै ६ विदेशी र एक नेपाली बालयौन दुराचारको आरोपमा पक्राउ परे । उनीहरूबाट पीडित २५ बालकलाई मनोसामाजिक परामर्श दिएर पुनःस्थापना गरियो । यहाँको अपराध अनुसन्धान र न्यायिक प्रणाली कमजोर भएको फाइदा उठाउन यस्ता दुराचारीहरूले नेपाललाई गन्तव्य बनाएको भेटिन्छ । सूचना र प्रविधिमा कमजोर अनुसन्धान अधिकारीहरू र केही भइहालेमा पैसाकै बलमा सबथोक गर्न सकिन्छ भन्ने बुझाइले पनि उनीहरूको मनोबल बढाएको पाइन्छ । केही विदेशी त आफ्नै मुलुकमा पनि यस्तै अभियोग खेपेर पनि यता आएको भेटिएको छ ।

दाता बनेर आएका र देखावटी रूपमै भए पनि बालबालिकालाई मायालु व्यवहार गर्ने उनीहरू यस्तो गतिविधिमा संलग्न भएको भेउ समाजले सजिलै पाउँदैन । कतिपयले उनीहरू दुराचारमा संलग्न भएको पत्याउँदैनन् पनि । खासमा, बालबालिकाप्रति गरिने अनुराग र स्नेह कस्तो हुन्छ, माया र दुर्व्यवहारबीचको भेद कसरी छुट्टिन्छ र प्रेमका नाममा यौनआनन्द लिन बच्चाहरूलाई अप्राकृतिक यौन गतिविधिमा कसरी संलग्न गराइन्छ भन्नेबारे नेपाली समाज पूर्ण सचेत देखिँदैन । यस्ता गतिविधिमा अक्सर ५० वर्षमाथिका धनाढ्य, शिक्षित पश्चिमाहरू संलग्न देखिन्छन् । पश्चिमासँग सजिलै घुलमिल हुने सामाजिक वातावरण र उनीहरूसित आफ्ना बालबालिकाको उठबसलाई सामान्य रूपमा लिने अभिभावकको सोचका कारण पनि बालयौन दुराचारीलाई बल मिलेको छ ।

कति बालयौन दुराचारी नेपालका अव्यवस्थित र नियमनबाहिर रहेर सञ्चालित बालगृहमा दाता वा स्वयंसेवकको भेषमा छिरेका छन् । कति भने खानेकुरा, पोसाक र केही रुपैयाँ दिएर सडक बालबालिकाप्रति लक्षित छन् । केही काठमाडौं वरपरका गाउँ छिर्ने, पारिवारिक साइनो गाँस्ने, केही सहयोग गरेजस्तो गर्ने अनि यौनकुण्ठा मेटाउन दुराचार गर्न तम्सिने गरेका भेटिन्छन् । दुःखलाग्दो पक्ष, बालबालिकाका क्षेत्रमा काम गर्ने सरकारी निकायहरू यसबारे बेखबरझैं छन् ।यसलाई रोक्न प्रयास गरिरहेका केही गैरसरकारी संस्थाबीच पनि अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा देखिन्छ । सरकारी सहकार्यको खाँचो त टड्कारै छ । बालयौन दुराचारीहरूका गतिविधि निगरानी गर्ने, यसविरुद्ध सामाजिक जनचेतना जगाउने काम हुन सकेको छैन ।

पश्चिमा बालयौन दुराचारीहरू सूचना प्रविधिमा दक्ष छन् । उनीहरू आफूले बालयौन दुराचार गर्न सफल भएको सूचना गोप्य रूपमा आफ्नो समूहका सदस्यहरूलाई बाँड्ने गर्छन् । ‘डार्क नेट’ जस्ता डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत उनीहरूले कुन देशमा सजिलै बालबालिकालाई फसाउन सम्भव छ, त्यसनिम्ति के–के गर्न सकिन्छ भन्नेसम्मका सूचना आदानप्रदान गर्छन् । सूचना र प्रविधिमा कमजोर नेपालको प्रहरी संयन्त्रले गोप्य रूपमा आदानप्रदान हुने यस्ता डिजिटल प्लेटफर्महरूमा निगरानी राख्न सकेको देखिँदैन । पहिलो विश्वका प्रहरीहरू भने अनौपचारिक सञ्जाल बनाएर बालयौन दुराचारीवरुद्ध लडिरहेका छन् । उनीहरूले सम्भावित दुराचारीको यात्रा विवरण/सूचना आदानप्रदान गर्दै बलियो अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।

नेपाल प्रहरीले इन्टरपोलमार्फत यस्ता व्यक्तिको सूचना त पाउने गरेको छ, तर त्यो मात्रै पर्याप्त देखिँदैन । दुराचारीहरूले कमजोर अध्यागमन प्रणालीको फाइदा उठाउन नसकुन् भन्नेतर्फ उचित ध्यान दिएको पाइँदैन । नेपाल प्रहरीले यिनीहरूमाथि एकपछि अर्को कारबाही त गरेको देखिन्छ तर विशिष्ट प्रकृतिको यस्तो अनुसन्धानका लागि आवश्यक पर्ने जनशक्ति उत्पादन गरिरहेको छैन । बालयौन दुराचारसम्बन्धी अनुसन्धान र अभियोजन विशिष्ट प्रकृतिको हुन्छ भन्नेबारे समेत हामीकहाँ बहस चलेको छैन ।

सन् १९९२ मा थाइल्यान्डमा बालयौन दुराचारको कानुन बनेपछि त्यहाँ बालबालिकामाथि हुने हिंसाका घटनामा कडाइ गर्न थालियो । त्यसपछि पश्चिमा बालयौन दुराचारीहरूले नेपालजस्ता देशहरूमा आँखा लगाउन थालेका हुन् । तसर्थ नेपालले पनि कडाइका उपाय अपनाउन ढिलाइ गर्न हुँदैन । दाताका रूपमा छिर्ने दुष्टहरूबाट नेपाली बालबालिकालाई जोगाउन सरकारले बलियो प्रणाली निर्माणमा जोड दिनुपर्छ । प्रहरीमा उच्च प्रविधियुक्त साइबर क्राइम युनिट स्थापना गर्नुपर्छ, अनुसन्धानकर्मीलाई दक्ष बनाउनुपर्छ ।

बालबालिकासम्बन्धी ऐन ०७५ र फौजदारी आचारसंहितामा भएको बालयौन दुराचारसम्बन्धी व्याख्यालाई अझ स्पष्ट गर्नुपर्छ । अभियोजन प्रणाली प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । पर्यटक भ्रमण वर्षको तयारी जोडतोडले चलिरहेका बेला पर्यटकको भेषमा पनि बालयौन दुराचारी छिर्न सक्छन् भन्नेबारे सरकार सचेत बन्नुपर्छ । यसका लागि, बालबालिकाको हित हेर्छौं भन्नेहरूको पृष्ठभूमि जाँच्ने परिपाटी बसाल्नुपर्छ । नेपाली बालबालिका जोखिममा छन् भन्ने तथ्यप्रति सम्बन्धित सबै पक्ष गम्भीर बन्ने हो भने समस्या न्यूनीकरण गर्न असम्भव छैन ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×