कराँतेको त्यो जग

विनोद पाण्डे

मार्सल आर्ट्स पञ्चायतकालमा निलम्बन थियो । अन्धकारमा रहेको कराँतेले उज्यालो भविष्य खोजिरहेको थियो । आफ्नो जीउ बचाउने, स्वस्थ रहने र आफू आफैंमा खेल्दै कराँते घस्रिने प्रयास गरिरहेको थियो । निलम्बन फुकुवा कहिले हुने हो कहिले ।

ZenTravel

२०२८ सालमै पुलिसभित्र फुल कन्ट्याक्ट थियो । मानबहादुर तामाङले पुलिसलाई प्रशिक्षण गर्थे । २०३९ मा मार्सल आर्ट भनेर खुला भयो । त्यसको पनि आफ्नै कारण थियो । तत्कालीन अधिराजकुमार धीरेन्द्र शाहले मार्सल आर्टमाथिको प्रतिबन्ध खोलिदिएका थिए । धीरेन्द्र आफैं कराँते खेल्थे ।

कराँतेका संस्थापक प्रमुख थानेश्वर राईले राउन्ड किक हानेर धारिलो तरबारको टुप्पोमाथि राखेको स्याउ दुई टुक्रा बनाए । सो प्रदर्शन हेरिरहेका धीरेन्द्र प्रभावित भए । मार्सल आर्टमाथिको निलम्बन पनि खोलिदिए । २०४३ सालमा मार्सल आर्टबाट कराँते र तेक्वान्दो छुट्टिए । आ–आफ्नै अस्तित्वमा आए ।

पञ्चायत फालेर प्रजातन्त्र आयो । कराँतेको उज्यालो भविष्य देखिएन । कारण दक्षिण एसियाली खेलकुद (साफ) सुरु भए पनि त्यसमा यो समेटिएको थिएन । साफमा नसमेटिएको धेरै खेल अनधिकृत जस्तै थियो । कराँते त अझ बढी हुने भयो । एउटा यस्तो समय आयो जसले कराँतेको काँचुली नै फेरिदियो । त्यो समय सन् १९९९ मा नेपालमा भएको आठौं साफले ल्याएको थियो । यसले कराँतेलाई पहिलोपटक आधिकारिक खेल जस्तै बनायो । जवाफमा कराँतेले १६ मध्येको १४ स्वर्ण जितेको थियो । कराँतेले दक्षिण एसियामा निकै ठूलो संकेत प्रवाह गर्‍यो ।

Meroghar


‘पूर्व मेचीदेखि महाकालीसम्म र लाखौं खेलाडीको जमात मात्र होइन, त्यसमा स्तरीयता पनि थियो भन्ने कराँतेले पहिलादेखि नै प्रमाणित गरेको हो । तर मैले के देखेंभन्दा जतिसुकै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा आधिकारिकता देखाए पनि, देशको प्रतिष्ठा राखे पनि आधिकारिक खेलमा समावेश गर्न सकिएन भने त्यसले कुनै पनि स्थान नपाउने रहेछ । त्यसैलाई मनन गरेर आठौं साफमा यसलाई समावेश गर्दा हामीले नेपालमा यो खेलले आधिकारिकता पाएको महसुस गरेका थियौं,’ दाबा गुरुङ आठौं साफमा कराँते समावेश भएपछिको क्षण अहिले पनि बिर्सन सक्दैनन् ।


आठौं साफ भइरहँदा उनी नेपाल कराँते महासंघका अध्यक्ष थिए, आठौं साफमा नेपालको सेफ दि मिसन पनि । खेलाडीले पनि कराँते खेलको प्रभाव आफ्नो प्रदर्शनबाट दर्शाइदिए । रवि महर्जन, दीपक श्रेष्ठ, ध्वजमान मोक्तान, सुरेन्द्रलाल श्रेष्ठ, राजेश श्रेष्ठ, कृष्ण गुरुङ, नीता राई, मीना पाठक, जुनु राई, विनीता चौधरीले कुमितेमा स्वर्ण जिते । प्रीति डंगोल र गंगाराम महर्जनले व्यक्तिगत काता तथा सोना थापा, तेजु गुरुङ, बिना सुवाल, अञ्जु हाछेथुले महिला तथा प्रवीण राना, गोपीलाल बमजन, कृष्ण राई, विजय लामाले पुरुष टिम कातामा स्वर्ण जिते । स्वर्ण जित्न चुकेका दुई खेलाडी दुर्गाराज निरौला र मकेन्द्रबहादुर सिंह थिए । दुर्गाराजको भागमा रजत र मकेन्द्रको भागमा कांस्य पदक पर्‍यो ।

खेलकुदमन्त्री शरतसिंह भण्डारी थिए, जो पछि नेपाल कराँते महासंघको अध्यक्ष भए । यसले पनि कराँतेलाई धेरै सहज बनाएको थियो ।


‘मलाई कराँते खेलप्रति पूरै विश्वास थियो । हाम्रो टिम तयारी दुई वर्षअगाडि कराँते साफमा समावेश गर्ने भनेदेखि भएको हो । २०५५ मा नेपालगन्जको राष्ट्रिय खेलकुद सकिएसँगै एउटा उमेर समूहमा चारजना खेलाडीसम्म बन्द प्रशिक्षण राखेका थियौं । त्यसैबाट तीन चरणको छनोट गर्‍यौं । कुनै नयाँ प्रतिभा छ कि भनेर तीन चरण थप छनोट खेल गर्‍यौं । चौथो तथा अन्तिम चरणबाट छनोट भएका खेलाडीलाई प्रशिक्षणका निम्ति विदेश पठायौं,’ पूर्वअध्यक्ष गुरुङ स्वर्णको मिहिनेत सम्झिँदै थिए, ‘विदेशको प्रशिक्षणबाट एक साता जस्तो अगाडि मात्र कराँतेको टिम नेपाल आएको हो । त्यही भएर आठौं साफमा कराँतेको सफलतामा मलाई कुनै नौलो लागेन । दक्षिण एसियाका अरू प्रतिद्वन्द्वी पनि राम्रै थिए । तर हाम्रो तयारी राम्रो थियो ।’


कराँतेको कुमितेतर्फ प्रशिक्षक थिए अक्बर शाह । साफमा समावेश नहुँदा आधिकारिक खेल नभएको जस्तो देखिने हुनाले साफ अगाडि विदेशमा प्रशिक्षण गर्न पाउन कठिन भएको सम्झना शाहलाई छ । साफमा समावेश भएपछि कराँतेको दायरा निकै फराकिलो भएको उनी पनि सहर्ष स्विकार्छन् ।

‘साफमा समावेश भएकाले नै मलेसियामा गएर आरामसँग प्रशिक्षण गर्न पाएका थियौं । तर म बाहिर गएर भन्दा विदेशी प्रशिक्षकलाई बोलाउँदा राम्रो हुने ठान्छु,’ उनी आठौं साफलाई सम्झिँदै थिए, ‘त्यो बेलाको माहोल राम्रो थियो । सबैभन्दा ठूलो कराँतेमा सबै मिलेको हुनुपर्छ । प्रशिक्षण, अनुशासन, मिहिनेत सबै मिलेर खेलाडीको प्रदर्शन विकास हुने हो । त्यतिखेर यो सबै थियो । बिहान तीन र बेलुका साढे दुई घण्टा प्रशिक्षण हुन्थ्यो । सबै राम्रा खेलाडी थिए । अहिले ती धेरै प्रशिक्षक भइसके ।’


आठौंमा स्वर्ण जितेका गंगाराम अहिले १३ औं सागमा कराँतेको कातातर्फका प्रशिक्षक हुन् । त्यस्तै दीपक श्रेष्ठ कुमितेमा सहायक प्रशिक्षक छन् । रवि टिम व्यवस्थापक । सञ्चारमाध्यमबाट टाढा बस्ने शाहको बानी थियो । ‘हामी सबै स्वर्ण जित्छौं त भन्छौं तर जित्न सकिएन भने के गर्ने । त्यसैले म अन्तर्वार्ता नै दिँदैनथे कसैलाई । किनभने कति स्वर्ण जित्ने लक्ष्य छ भनेर सोधिहाल्थे । खेलेर नतिजा ल्याउने हो, सञ्चारमाध्यममा बोलेर नतिजा आउने होइन । दसवटा स्वर्ण भनौंला आएन भने के गर्ने,’ आठौं साफको प्रसङ्गमा उनले भने, ‘पदक आउँछ भन्ने त निश्चित नै थियो । १४ स्वर्ण नै भन्ने सोचेका थिएनौं ।’


‘त्यतिखेर अरू टिम त्यस्तो राम्रो थिएनन् । भारत हाम्रैमा आएर सिक्थ्यो । अहिले भारत धेरै राम्रो भएको छ । पाकिस्तानले पनि धेरै प्रगति गरिसक्यो । त्यसबेला हाम्रो जोस नै अर्कै थियो । पहिलोपटक साफमा परेकाले खेलाडीहरू जोसिला थिए । हौसला राम्रो थियो । हामीले सबैलाई राम्रैसँग हराएका थियौं,’ शाह कराँते टोलीलाई तत्कालीन युवराज दीपेन्द्रले सोल्टी होटलमा बोलाएर बधाई दिँदै फोटो खिचेको स्मरणीय क्षण सम्झन्छन् ।


साफअघि पनि उनी रंगशालामा खेलाडीलाई अभ्यास गराइरहेका हुन्थे । मुख्य प्रशिक्षक थिएनन्, वरिष्ठ प्रशिक्षक थिए, त्यही आधारमा उनलाई साफमा नेपालको कराँते टोली हेर्न भनिएको थियो । जिम्मेवारी दिने समयमा सायद उनमा स्तरीयता देखियो होला । टीएस राई मुख्य प्रशिक्षक थिए, उनले पनि प्रशिक्षण गराएका थिए ।


कातातर्फ मुख्य प्रशिक्षक हीरासिंह डंगोललाई आठौं साफको सफलतालाई अविस्मरणीय क्षण मान्छन् । काता समावेश ४ स्पर्धामै नेपालले स्वर्ण जितेको थियो । उनकी बहिनी प्रीतिले जितेको स्वर्ण नेपालको आठौं साफमा पहिलो थियो । ‘प्रीतिले यसअघि एसियन च्याम्पियनसिपमा कुमितेमा स्वर्णपदक जितिसकेकी थिइन्, त्यही भएर खासै नौलो लागेन,’ डंगोल सम्झिँदै थिए, ‘तर आधिकारिक खेलका रूपमा उनले कराँतेबाट नेपाललाई पहिलो स्वर्णपदक दिलाएको भन्दा म धेरै खुसी थिएँ ।’


प्रीति आफ्नै बहिनी भए पनि काताका बाँकी खेलाडीलाई पनि भाइबहिनी, छोराछोरी जस्तै माया गरेर अभ्यास गराएको उल्लेख गर्दै कुनै खेलाडीलाई कहिल्यै लौरोले नहानेको बताउँछन् । त्यसको एउटा कारण काताको पूरै टिम उनका विधार्थी थिए । साफका लागि बन्द प्रशिक्षणमा आउनुअघि नै उनले कातामा समावेश नेपाली खेलाडीलाई दशरथ रंगशालामा केन्द्रीय डोजोमा सिकाउँथे । सबै खेलाडी लगभग खेल्न सुरु भएदेखि नै डंगोलको प्रशिक्षणमा समावेश भएका थिए । स्वर्णधारी गंगाराम अहिले १३ औं सागको कातातर्फ प्रशिक्षक छन् ।


साफमा कराँते पहिलोपटक राखिएकाले होला अन्य देशको तयारी त्यो हिसाबमा आफूले त्यतिखेर नदेखेको उनी बताउँछन् । ‘अरू देशको प्रदर्शन कस्तो थियो भन्ने मलाई थाहा थियो, त्यसैले कातामा ४ स्वर्ण जित्ने पूरा विश्वास थियो । भारत, पाकिस्तान, बंगलादेशका प्रशिक्षकहरू नै यहीं प्रशिक्षण कोर्स गर्न आउँथे,’ कराँते ठूलो खेलका रूपमा प्रस्तुत भइरहेको तर्क सार्दै उनले भने, ‘अहिले एसियाली खेलकुदमा पनि निरन्तर छ, ओलम्पिकमा पनि राखिँदै छ । त्यसैले सबै देशको तयारी राम्रो छ ।’ साफमा समावेश हुनुअघि पनि दक्षिण एसियाको कराँतेमा नेपाल नम्बर एक रहेको र आठौं साफले त्यसलाई आधिकारिकता दिएको उनी मान्छन् ।


विवादका पाटाहरू
सफलतासँगै कराँतेभित्र विवादहरू देखिन थाल्यो, राजनीतीकरण हुन पुग्यो । एक समय दाबा गुरुङ र पुरेन्द्रविक्रम लाखे छुट्टाछुट्टै कराँते संघका अध्यक्ष थिए । एउटालाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता र अर्कोलाई राष्ट्रिय मान्यता । यो लामो समय रह्यो । दुई चिरामा रहेका गुरुङ र लाखे अहिले तदर्थ समितिको कराँतेमा छन् ।


आठौं साफसम्म कराँते क्लिन जस्तो थियो, अहिले खेलाडीले पनि राजनीति गर्ने गरेको आरोप दीपक श्रेष्ठको छ । खेलाडी र प्रशिक्षक एकले अर्कालाई विभिन्न आरोप लगाउने गरेका छन् । खेलाडी छनोटमा धाँधली गरेको, प्रशिक्षक मनमौजी राखेको आरोप नेपाली कराँतेमा नियमित जस्तै लाग्ने गरेको छ । व्यवस्थापक रवि महर्जनले १३ औं सागका लागि सहभागी नेपाली कराँते टोलीको सम्मान कार्यक्रममा ट्र्याकसुट, ज्याकेट, जर्सी र ब्याग प्रदान गरेका थिए । त्यही कार्यक्रममा प्रशिक्षकद्वय कुशल श्रेष्ठ र तारा गुरुङ तथा खेलाडीहरू विनोद शाक्य र दिगम्बर पन्तलाई बोलाइएकै थिइएन । सागअगाडि नै नेपाली कराँतेको विवाद चुलिएको थियो ।


‘हरेक खेलमा राजनीतीकरण भइरहेको छ । म पनि कुनै राजनीतिक पार्टीसँग आस्था राख्छु । तर रंगशाला छिर्नु अगाडि म राजनीतिको पोको बाहिरै राख्छु । धर्म, राजनीति हरेक क्षेत्रमा अट्न सक्ने भनेकै खेलकुद हो,’ गुरुङ भन्छन्, ‘खेलमा राजनीति भएपछि, राजनीतीकरण भएपछि यसको हरेक हाँगामा असर परेको हुन्छ । त्यसपछि खेलाडीले आफ्नो प्रदर्शन दिन सक्दैनन् । हाइकमान्डबाट जब राजनीतिको हावा लाग्छ त्यसपछि त्यो स्वतः खेलाडीमा पनि छिर्छ ।’


प्रशिक्षकदेखि खेलाडीले अुनशासन गुमाउँदै गएको आरोप प्रशिक्षक डंगोलको छ । ‘आठौं साफमा हाम्रो तयारी भव्य थियो । सबैभन्दा ठूलो त्यतिखेर खेलाडीदेखि प्रशिक्षक सबै अनुशासित थिए । सफल हुनलाई मिहिनेती, लगनशील र अनुशासित हुनुपर्छ,’ डंगोल वर्तमान विसंगतितर्फ इंगित गर्दै भन्छन्, ‘अहिले पनि अनुशासित नै छन्, तर पहिला जस्तो छैनन् । प्रशिक्षक नै सोर्स–फोर्स लगाएर बनेका छन् । राष्ट्रिय खेलाडी नै उत्पादन नगरेकाले अहिले राष्ट्रिय टिमको प्रशिक्षण दिइरहेका छन् । स्वर्ण जित्ने र स्वर्ण दिलाउने फरक हो । हिजोका स्वर्णपदक विजेताहरू नै जसरी पनि प्रशिक्षक बन्न लागिपरेका छन् ।’

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७६ १९:३२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१३ वर्षीया बालिका बलात्कार अभियोगमा एक पक्राउ

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — रामेछापको उमाकुण्ड गाउँपालिका वडा नम्बर–३ कुभुकास्थलीमा १३ वर्षीया बालिका बलात्कार गरेको अभियोगमा संगीत सुनुवार पक्राउ परेका छन् । ४० वर्षीय सुनुवार नेकपाका स्थानीय नेता समेत हुन् । 

जिल्ला प्रहरी कार्यालय रामेछापका प्रहरी निरीक्षक रविभुषण यादवका अनुसार गाउँकै विद्यालयमा कक्षा ७ मा अध्ययनरत एक बालिकालाई सुनुवारले मंसिर २ गते बलात्कार गरेका थिए। बालिकाले बाबु आमाको डरले उक्त घटनाबारेमा कसैलाई भनेकी थिइनन्। यादवका अनुसार बालिकालाई पीडा धेरै भएपछि आमाले घटनाबारे जानकारी लिएकी थिइन्।

प्रहरीले बलात्कारको किटानी जाहरीका आधारमा सुनुवारलाई पक्राउ गरी अनुसन्धानको लागि हिरासतमा राख्न रामेछाप जिल्ला अदालतबाट सात दिनको म्याद प्राप्त भएको जनाएको छ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७६ १९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×